Insecten kunnen een belangrijke schakel zijn in het voeden van de 2 miljard extra monden die over 25 jaar worden verwacht. Complotdenkers zien vooral een geheime agenda. Met grote gevolgen voor de mensen die nu met de beestjes werken. ‘Ik probeer gewoon mooie producten te maken met een kleine ecologische voetafdruk. Als er al sprake zou zijn van een complot, heeft niemand mij daarover ingelicht.’
In een testruimte op een bedrijventerrein in Meppel toont Geert Kuipers (47) met enige trots een roodbruine schijf, die eruitziet als een hamburger, smaakt als een hamburger en vult als een hamburger, maar waar geen grammetje vlees aan te pas is gekomen.
Dat wil zeggen: geen vlees van een koe, varken of kip. De burger is namelijk, net als de bitterballen en shoarmareepjes die hier op een roestvrijstalen tafel liggen te pronken, gemaakt van meelwormen. Met zijn bedrijf Distribugs ontwikkelt Kuipers duurzame voedingsmiddelen op basis van insecten, waaronder ook pasta’s, sauzen en shakes met bestanddelen van krekels en sprinkhanen.
‘Deze heeft de koning dus gegeten’, zegt hij, wijzend naar de schijf. Vorige maand bracht Willem-Alexander een bezoek aan Distribugs, waarbij hij een meelwormburger proefde. ‘Qua smaak is hij goed inderdaad’, oordeelde hij ten overstaan van journalisten en cameraploegen.
Het leek een perfect pr-moment voor Kuipers, die opereert in een jonge markt waarin nog de nodige obstakels te overwinnen zijn. Hij kreeg in de dagen erna dan ook behoorlijk wat positieve reacties. Toch vielen die in het niet bij de wagonladingen aan woede en achterdocht die de loftuitingen van de koning wekten. Die geluiden klonken vooral vanuit de hoek waar radicaal-rechts en complotminnend Nederland elkaar sinds de coronacrisis ontmoeten.
Weblogs als De Dagelijkse Standaard en 9 For News publiceerden vernietigende artikelen over het ‘bizarre’ optreden van het staatshoofd. Daaronder verschenen honderden commentaren waarin Willem-Alexander er in weinig subtiele bewoordingen van werd beticht te handelen in opdracht van het World Economic Forum (WEF), een netwerkorganisatie van wereldleiders en ceo’s die volgens veel complotaanhangers verantwoordelijk is voor zo’n beetje alles waarvan zij het schuim op de kaken krijgen.
Op X schreef rapper Kafka, een prominent tegenstander van de coronamaatregelen: ‘Ik weigerde het vaccin, ook de insecten!’ Forum voor Democratie-Kamerlid Pepijn van Houwelingen deelde een bericht waarin een item van het Jeugdjournaal over het koninklijke bezoek aan Distribugs werd bestempeld als ‘indoctrinatie in een nieuwe dimensie’. Ook suggereerde hij tijdens een Kamerdebat over ziekenhuiszorg dat patiënten door toedoen van Willem-Alexander voortaan insectenvoedsel voorgeschoteld kunnen krijgen.
De critici zagen in het culinaire experiment van de koning het zoveelste bewijs voor een complottheorie die wereldwijd steeds meer aan populariteit wint en geregeld gepaard gaat met wilde beschuldigingen en intimidatie. Volgens die theorie is ‘de elite’ erop uit om gewone burgers te beroven van hun zuurverdiende lapje vlees bij de maaltijd en hun in plaats daarvan krekels, sprinkhanen en ander ‘ongedierte’ door de strot te duwen. Dit dwangbeleid zou onderdeel uitmaken van een groter, allesoverkoepelend complot: de Great Reset – waarover later meer. Aanjager van deze gelaagde strategie zou, geheel volgens de wetten van het hedendaagse complotdenken, het World Economic Forum zijn.
Dat uitgerekend Willem-Alexander, die ooit door het WEF werd benoemd tot Young Global Leader, zich welgezind uitliet over meelwormenburgers, en dat hij dat ook nog deed in dezelfde week waarin koningin Máxima een toespraak hield op de WEF-bijeenkomst van dit jaar in Davos, was volgens menig complotkanaalcommentator dan ook geen toeval. Voor Raisa Blommestijn, die onlangs met ruzie vertrok als presentator bij de omroep Ongehoord Nederland, was het in elk geval reden om op X te poneren: ‘Het is tijd het koningshuis af te schaffen.’
Geert Kuipers was niet verrast over de stroom aan ‘flauwekul’, vertelt hij, nadat hij een machine heeft gedemonstreerd die olie uit meelwormen perst. Toen de Meppeler Courant vorig jaar twee artikelen wijdde aan zijn bedrijf, werd hij op Facebook al meermaals beschuldigd van banden met het WEF, en uitgemaakt voor ‘viespeuk’ en ‘klootzak’. Nuchter als hij is, laat Kuipers de aantijgingen en scheldpartijen van zich afglijden. ‘Ik heb helemaal niets met het WEF. Ik probeer gewoon mooie producten te maken met een kleine ecologische voetafdruk. Als er al sprake zou zijn van een complot, heeft niemand mij daarover ingelicht.’
De theorie dat er een geheime agenda bestaat om de wereldbevolking tot een insectendieet te dwingen, dook voor het eerst op in 2019, al beperkte die zich toen nog tot de krochten van het internet. Met het mondiale oplaaien van het complotdenken tijdens de coronacrisis veroverde ook de insectentheorie steeds meer terrein. In het buitenland gingen conservatieve opiniemakers als toenmalig Fox News-presentator Tucker Carlson, de gewezen Trump-adviseur Steve Bannon, alt-right-goeroe Jordan Peterson en oud-brexiteer Nigel Farage ermee de boer op. ‘I will not eat bugs’ werd al snel een meme op sociale media. In Polen bereikte de complottheorie afgelopen jaar het parlement, toen de politieke partijen PiS en PO elkaar ervan beschuldigen de Poolse bevolking wormen te willen laten eten.
In Nederland werd de strijd tegen insectenvoedsel soepel toegevoegd aan het repertoire van de beweging die oorspronkelijk was opgekomen uit protest tegen het coronabeleid. ‘Wij willen geen oorlog, geen lockdowns, geen coronatoegangsbewijs, geen mondkapjesplicht, geen mega-inflatie, geen verlammende belastingdruk, geen insecten eten en geen woke onderwijs’, schreef actiecollectief Samen voor Nederland in een manifest.
Ook hier is de insectentheorie doorgedrongen tot de politiek. Voornaamste vertolker ervan is Forum voor Democratie, dat diverse filmpjes op YouTube en TikTok plaatste waarin Thierry Baudet doosjes met krekels en meelwormen opentrok en daar opzichtig bij gruwelde: ‘Gatverdamme!’ Op X zette Baudet zijn afkeer luister bij met berichten als: ‘Opdonderen met je insecten. Wij blijven vlees, vis en groenten eten!’
Compleet uit de lucht gegrepen is de insectentheorie zeker niet. Het is een feit dat voedselwetenschappers al jaren betogen dat eiwitten en andere voedingsstoffen uit insecten kunnen bijdragen aan het voeden van de wereldbevolking. Aangezien er de komende 25 jaar naar schatting nog eens 2 miljard mensen bij zullen komen, is er ook dringend behoefte aan alternatieve voedselbronnen.
Het kweken van insecten is bovendien veel minder belastend voor de planeet dan het houden van koeien, varkens of kippen, als het gaat om CO2-uitstoot of het verbruik van voer, land en water. Daarnaast wijst onderzoek uit dat insecten rijk zijn aan gezonde vetzuren, ijzer, zink en vitamine B12.
De Europese Unie heeft daarom vorig jaar goedkeuring gegeven voor de verwerking van krekelmeel en kleine meelwormen in voedingsmiddelen als meergranenbrood, crackers, pizza’s en soepstengels. Eerder al kwam er groen licht voor het gebruik van de treksprinkhaan, de gele meelworm en de huiskrekel. De veiligheid van die toepassingen is uitgebreid getest door de Europese Autoriteit voor Voedselveiligheid (EFSA).
Het World Economic Forum publiceerde de afgelopen jaren meerdere artikelen op haar website waarin de baten van insectenconsumptie werden belicht. Ook het Voedingscentrum ziet voordelen. ‘We vinden het positief dat de weg wordt vrijgemaakt voor meer alternatieve eiwitbronnen in het kader van duurzaamheid’, zegt een woordvoerder. ‘Maar het is natuurlijk altijd aan consumenten zelf om te beslissen of ze de insecten wel of niet willen eten. Vandaar dat het belangrijk is dat duidelijk op het etiket van een product vermeld staat dat er insecten in zitten. Daar is gelukkig Europese regelgeving voor.’
Complotdenkers wegen de feiten en belangen echter heel anders. Zij menen dat insectenconsumptie ‘van de top naar beneden’ wordt ‘gepusht’ (dixit Romy Quint van Vrouwen voor Vrijheid) of zelfs wordt ‘verplicht’ (dixit Sieta van Keimpema van Farmers Defence Force). En ze zien die vermeende tendens als het ontbrekende puzzelstukje van de Great Reset. Volgens deze theorie heeft de mondiale bovenlaag zich, onder leiding van het WEF, ten doel gesteld om kritische burgers monddood te maken en een radicaal-linkse koers te voeren. De coronapandemie zou daarbij zijn bedacht om het volk klein te krijgen. Het stikstofprobleem zou zijn verzonnen om de boerenstand de nek om te draaien en migranten te kunnen huisvesten op landbouwgrond.
‘Een absolute win-win voor de globalistische elite!’, noemde Blommestijn dat op de website van Ongehoord Nederland. Met het uitroeien van de boeren zou ook bewust worden aangestuurd op voedselschaarste, legde de radicaal-rechtse opiniemaker Eva Vlaardingerbroek uit in een documentaire van Tucker Carlson. Immers: ‘Als je het voedsel controleert, kun je de bevolking controleren.’
Het gevreesde eindscenario van de Great Reset is dat burgers noodgedwongen insecten moeten eten. Vlaardingerbroek beschouwt dat als ‘een manier om ons te degraderen en vernederen, en simpelweg te zien hoe ver ze kunnen gaan’, zo schreef ze op X. In een interview met Fox News zei ze: ‘Vernedering, dat is het hele punt. Hierna komen de ratten en muizen.’ Baudet deelt die visie. Hij sprak op X van ‘spirituele vernedering’.
Dat de ‘mainstreammedia’ ondertussen steeds meer aandacht besteden aan de pluspunten van insectentoepassingen, heeft volgens complotdenkers ook een glasheldere reden: de elite zou zelf grootschalig in de productie van insectenvoedsel en andere alternatieve voedingsbronnen hebben geïnvesteerd. ‘Natuurlijk is Bill Gates hierbij betrokken’, zei Vlaardingerbroek in een uitzending van GB News, de Britse variant van Fox News. ‘Dit is de man die wil dat we zijn ‘Beyond Burger’ eten, zijn andere neppe, synthetische vlees en natuurlijk zijn insecten.’ Waarop de presentator van GB News waarschuwde: ‘En je weet nooit hoe gemanipuleerd deze insecten zijn en welke wonderlijke vaccinaties hij in die kleine, aantrekkelijke insecten heeft gestopt.’
De weerstand onder aanhangers van de insectentheorie gaat in Nederland inmiddels verder dan dystopische vergezichten. Op Telegram is een groep met ongeveer tweeduizend leden actief waarin bedrijven die insectenvoedsel produceren of verkopen aan de schandpaal worden genageld. In deze groep wordt massaal opgeroepen om die bedrijven telefonisch ‘gek te maken’, (undercover) door te lichten en te boycotten. Eén lid suggereerde zelfs: ‘Molotovs naar binnen en tot de grond toe afbranden.’
Gevraagd naar het waarom van zijn verzet tegen insectenvoedsel zegt groepsbeheerder ‘Onno’ tegen de Volkskrant: ‘Tegenwoordig dient alles het doel om een nieuwe samenleving op te bouwen, waarbij angstgevoelens, schuldgevoelens en polarisatie worden gebruikt om dat doel in de hoogste versnelling te bereiken. Maar je bent toch serieus knettergek als je moedwillig insecten gaat eten?’
Een van de bedrijven die in het vizier kwam van zijn Telegram-groep is de intussen gestopte voedselfabrikant De Krekerij uit Rotterdam, die onder meer saucijzenbroodjes met krekels vervaardigde. ‘We kregen regelmatig telefoontjes van mensen die beweerden dat we voor het WEF werkten en bang waren dat we hen met onze producten zouden vergiftigen’, zegt voormalig eigenaar Sander Peltenburg, die benadrukt dat hij om andere redenen de stekker uit zijn onderneming heeft getrokken. ‘Die mensen konden we vaak nog wel geruststellen. Veel lastiger waren de verwarde complotdenkers die soms schreeuwend op ons afkwamen als we met onze spullen op de markt stonden. Die begonnen dan ook altijd over het WEF, maar lieten zich niet van het tegendeel overtuigen.’
Ook Protix uit Bergen op Zoom, dat dierenvoer op basis van zwarte soldaatvliegen produceert en toekomstplannen heeft voor de consumentenmarkt, kreeg te maken met complotaanhangers. Vorig jaar februari zette een Noord-Hollander die schuilgaat achter de Telegram-groep Klokkenluiders voor Vrijheid en meermaals werd gearresteerd bij demonstraties tegen het regeringsbeleid, een opgenomen telefoongesprek met de klantenservice van Protix online, waarin hij beweerde dat insectenvoedsel ‘schadelijk voor de bevolking’ is. Een maand later stond de bekende complotdenker Pieter P. met een draaiende camera voor het pand van de Brabantse fabrikant.
P., die onlangs tot een celstraf werd veroordeeld wegens stalking van een man die hij onterecht beschuldigde van kindermisbruik, deelde in het filmpje dat hij op YouTube plaatste persoonsgegevens van de directeur van Protix. ‘Ik zou iedereen willen vragen’, spoorde hij zijn geestverwanten aan, ‘ga op onderzoek uit en kom maar met informatie.’
De betreffende directeur is vaker het mikpunt van complotdenkers, waarbij het niet helpt dat Protix in 2015 door het WEF werd uitgeroepen tot een van de meest veelbelovende voedseltechnologiepioniers. Op X werd de ceo een ‘smerige WEF-puppet’ en ‘smerige nazi’ genoemd. Ook deelde iemand een foto van hem met de tekst: ‘Wie helpt ff met onderzoek naar dit tuig?’
Protix wil tegenover de Volkskrant niet ingaan op de ervaringen van het bedrijf met complotaanhangers. Want: ‘Alles wat je aandacht geeft, groeit.’ Ook Shannon den Engelsman, woordvoerder van de branchevereniging van insectenkwekers, houdt zich om die reden liever op de vlakte. Wel wil ze kwijt dat haar sector ‘zeker een klap heeft gehad’ van de complotgedachten over insectenvoedsel. Als voorbeeld noemt ze een winkel die er bewust niet meer mee adverteert dat die producten met insectenbestanddelen verkoopt, omdat klanten verhaal kwamen halen. Volgens Den Engelsman hebben de complottheorieën er daarnaast toe geleid dat sommige ondernemers toch maar afzagen van hun voornemen om in de insectenbranche te stappen, omdat ze vreesden voor hun afzetmarkt. ‘Dat heeft de groei van deze sector geen goed gedaan.’
Dat er volgens de Voedsel- en Landbouworganisatie van de Verenigde Naties naar schatting 2 miljard mensen op de wereld leven die van oudsher regelmatig insecten eten, vooral in Azië, Australië, Afrika, en Centraal- en Zuid-Amerika, lijkt aan de meeste complotdenkers niet besteed. Net zo min als het gegeven dat ook veel Nederlanders al probleemloos voedingsproducten met insectenbestanddelen tot zich nemen: de kleur van onder meer roze koeken, aardbeienyoghurt, rode M&M’s en sommige worstjes is namelijk afkomstig van karmijnzuur, een stof die wordt gewonnen uit cochenilleluizen.
Het is inhumaan om insecten aan je eetpatroon toe te voegen, houden de complotdenkers vol. ‘Ik wil niet leven als een boer in de jungle van Vietnam. Ik wil leven als een beschaafd persoon met een culturele erfenis’, zei Michael Knowles, een Amerikaanse commentator met een miljoen X-volgers, daarover in een video. ‘Insecten geef je aan dieren te eten’, foeterde FVD’er Van Houwelingen in een uitzending van Ongehoord Nederland. In Forum Inside, het onlinepraatprogramma van Forum voor Democratie, noemde Baudet insectenconsumptie ‘mensonterend’.
Daarbij kan worden aangetekend dat Forum voor Democratie ook electorale en commerciële motieven heeft om de insectentheorie te verspreiden. Zo klom Baudet tijdens de campagne voor de Provinciale Statenverkiezingen op een podium bij een boerenprotest om de agrarische stem voor zich te winnen. Daarbij gooide hij een zak met meelwormen leeg en riep: ‘Het voedsel dat ze willen dat wij gaan eten in de toekomst!’
Ook probeert Forum sinds enige tijd geld te verdienen met eigen maaltijdboxen en vleespakketten. In een recent promotiefilmpje bezorgt Baudet zo’n vleespakket bij oud-profvoetballer Andy van der Meijde. Voordat hij de ingevroren steaks tevoorschijn haalt, drukt de FVD-leider hem eerst grappend een doos met meelwormen in de handen: ‘Het zijn meelwormen! De toekomst! Nee geintje, we gaan geen insecten eten toch?’
Als Kuipers in de testruimte in Meppel het subtiele smaakverschil heeft uitgelegd tussen krekelmeel (‘een beetje nootachtig’) en sprinkhanenmeel (‘iets voller’), en vervolgens plaatsneemt achter een kop koffie, droomt hij hardop over de toekomst van zijn bedrijf. Het liefst zou hij heel Nederland aan de insecten krijgen en een eigen kwekerij in Zuid-Europa beginnen. Toch weet hij dat hij nog een lange weg te gaan heeft, al is het maar omdat er genoeg mensen zijn die niet in complotten geloven maar evenwel passen voor een meelwormburger. Bovendien, zegt Kuipers: ‘De regelgeving in Brussel is streng en de bureaucratie is taai. Het is echt niet eenvoudig om insectenvoedsel op de markt te brengen.’
Ook dat toont wel aan dat er geen sprake is van een complot, aldus de ondernemer. ‘Anders zou het WEF het me wel wat makkelijker mogen maken.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden