De wetenschappers schatten dat minstens 127 kiloton gas is ontsnapt, veel meer dan bij drie eerder waargenomen ‘blow outs’ die zich de afgelopen tien jaar in de Verenigde Staten hebben voorgedaan. Volgens de BBC is 127 kiloton ongeveer de hoeveelheid gas die 700 duizend benzineauto’s in een jaar verspreiden.
Wetenschappers van instituten van Spanje, Nederland en de VN hebben hun bevindingen vastgelegd in een gezamenlijk rapport dat afgelopen week is verschenen. Daarin concluderen ze dat zich in het olieveld Karaturun aan de Kaspische Zee een gasexplosie heeft voorgedaan, en dat vervolgens bijna zeven maanden lang methaangas uit een boorgat is gestroomd.
Dat er in Kazachstan iets mis was, werd voor het eerst opgemerkt door wetenschappers van onder meer het Nederlands Instituut voor Ruimte Onderzoek (SRON) in Leiden. Zij gebruiken daarvoor het in Nederland ontwikkelde instrument, het zogeheten Tropomi (Troposferisch monitoring instrument). Daarmee wordt sinds 2018 elke dag de atmosfeer van de aarde afgetast.
Op 21 juni 2023 gaf dat instrument vanuit de ruimte aan dat zich in Kazachstan iets enorms had voorgedaan, en dat grote hoeveelheden methaan in de atmosfeer terechtkwamen. Na die waarneming van Tropomi maakten andere satellieten detailfoto’s van de plek, en zijn wetenschappers analyses gaan maken, die leidden tot de verontrustende bevindingen.
Over de auteur
Michel Maas is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Eerder was hij oorlogsverslaggever en correspondent in Oost-Europa en in Zuidoost-Azië.
Volgens het rapport is op 9 juni iets misgegaan bij een boorgat in olieveld Karaturun Oost, niet ver van de Kaspische zee. Het boorgat explodeerde en er ontstond brand. Meer dan twintig dagen hing er een 10 meter hoge vlam boven het boorgat, die alles verbrandde, inclusief de veiligheidsapparatuur. Het boorgat stortte in en er ontstond een krater met een doorsnee van 15 meter waaruit het gas bleef stromen.
In oktober en november werden miljoenen liters water in het gat gepompt om het te dichten, maar pas toen in januari zware modder duizend meter diep in het boorgat was geïnjecteerd, stopte de gasstroom helemaal.
Ilse Aben is al ruim twintig jaar betrokken bij het satellietproject van SRON. Ze was erbij toen ‘Tropomi’ in 2002 werd bedacht, ze was erbij toen het instrument door onder meer Airbus Nederland en TNO werd ontwikkeld, ze was bij de lancering in 2017 en volgt sinds 2018 de data die vanuit de ruimte naar Nederland worden geseind. Vanuit de ruimte is methaangas – dat reukloos en kleurloos is – beter waar te nemen dan vanaf de grond.
Door de detailfoto’s van de andere satellieten viel het lek volgens Aben te ‘pinpointen’. Ook konden de onderzoekers analyses maken van de vlam, de rookpluim en de gaswolk, en ‘afschatten’ hoeveel methaangas er vrijkwam. Daardoor werd duidelijk dat de ‘super-emissie’ in Kazachstan een van de grootste door de mens veroorzaakte emissies was die zijn waargenomen, zegt Aben: ‘Alleen de explosie van Nordstream (de Russische oliepijplijn in de Oostzee, red.) was waarschijnlijk groter, maar daar was opzet in het spel.’
De BBC meldt dat de eigenaar van de boorlocatie, het bedrijf Buzachi Neft, de bevindingen van de wetenschappers van de hand wijst. Er zou maar een ‘verwaarloosbare’ hoeveelheid gas zijn vrijgekomen, en de rookpluim zou niet uit methaan, maar vooral uit stoom hebben bestaan. Aben lacht als ze dit hoort: ‘We kunnen het onderscheid tussen waterdamp en methaan echt wel zien. Er is geen twijfel mogelijk.’
Tropomi tast elke dag (als het niet bewolkt is) de aardatmosfeer af op verstoringen van het klimaat en op de aanwezigheid van gassen. Methaan komt niet alleen vrij bij ongelukken. Je ziet het bij kolenmijnen, afvalbergen, olie- en gaswinning ‘en natuurlijk de veeteelt’, zegt Aben. Elk jaar worden honderden methaan-super-emitters opgespoord, maar nooit zijn die van een omvang als in Kazachstan. De ‘super-emissies’ bij explosies in boorputten in Ohio (2018) en Louisiana (2019) duurden 20 dagen tot ruim een maand – en dus veel korter dan de bijna zeven maanden van Kazachstan.
Als zich ergens een hoge concentratie broeikasgassen bevindt, geeft Tropomi de locatie door, die andere satellieten dan kunnen gebruiken om nog nauwkeuriger in te zoomen. ‘Het is als het ware de trigger voor de anderen om in actie te komen’, zegt Aben. De wetenschapper is trots op het Nederlandse meetapparaat, dat zich aan boord van de Copernicus Sentinel-5 Precursor satelliet bevindt: ‘Je kunt dat wel het paradepaardje van de Nederlandse ruimtevaart noemen. Hier zijn we in Nederland heel erg goed in: in het bouwen van dat soort instrumenten.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden