Achternagezeten door echo’s uit de Tweede Kamer rij ik naar Duitsland, waar ze wel betogen tegen de opmars van radicaal-rechts, met miljoenen mensen, al wekenlang. Het is een druilerige, doordeweekse dag in Emden en toch staan onder het stadhuis driehonderd demonstranten, en als ik me bekendmaak als Nederlander zeggen ze: dat hadden we niet van de Nederlanders verwacht. Dat ze het zo laten gebeuren.
Daniël Zempel, een van de organisatoren, zo netjes mogelijk: ‘We zijn wel wat verwonderd. Voor veel Duitsers zijn jullie het lichtende voorbeeld van een liberaal land.’
Emden is een kleine noordelijke havenstad, dicht bij de grens. Ze protesteren er niet zozeer tegen de radicaal-rechtse AfD, zegt Daniël, ‘maar voor de democratie’. Ook vanavond is de opkomst onverwacht groot, al is het niet meer dan een uurtje samen zingen in de regen. Schlagers, John Lennon, alle Menschen werden Brüder, ‘vrolijk en optimistisch’, zegt Daniël, ‘dat helpt’.
Boze speeches helpen niet. ‘We laten gewoon zien dat we er zijn.’
Op dezelfde dag ging het in de Tweede Kamer over de ‘vorm’ van een nieuw kabinet, mogelijk met de radicaal-rechtse PVV. Extraparlementair, gedoogconstructie, alles kan, tafelgeroffel. Het democratisch ethos waar zoveel zorgen over waren, lag in een hoekje onder de Nederlandse vlag. Er waren pogingen Geert Wilders te confronteren met zijn ideeën, waaronder het strafbaar stellen van moskeebezoek of het bezit van een koran, maar ‘ik ga hier niet met terugwerkende kracht al mijn uitspraken recenseren’, en daarmee leek het afgedaan.
Als vanouds begon hij daarna vilein te waarschuwen dat links ‘van Nederland één groot asielzoekerscentrum’ wil maken, et cetera. En naast me op de publieke tribune siste een fan: ‘ja, die asielzoekers!’
Geert Wilders wordt in Duitsland gezien als ‘prototype voor andere populisten’, zegt Daniël Zempel. Dat niemand tegen hem demonstreert valt op. ‘In Duitsland zijn we opgegroeid met de wetenschap dat antidemocratische sentimenten niet van buiten komen, maar in een land zelf kunnen ontstaan. Daarom kunnen we niet anders dan ons verzetten.’ En hij vertelt over de merktekens die werden meegedragen in de recente Duitse boerenprotesten, vlaggen van de Landvolkbewegung, ‘het verschil met Nederland is natuurlijk wel onze geschiedenis’.
Daarna zingen ze. Oude mensen, jonge mensen, doorgewinterde demonstranten en gezinnen, gesteund door een waaier van organisaties, van links tot centrumrechts.
‘De partij van Wilders lijkt ons nog wat extremer dan de AfD,’ zegt Wolfgang Henkelmann, ‘hier durft niemand te zeggen: moskeeën moeten dicht.’ Radicaal-rechtse politici versterken het ‘Alltagsrassismus’, zegt hij ook: ze maken het abnormale normaal.
En: ‘Hebben jullie in Nederland geen verzetscultuur?’
Aan de Tweede Kamer vertelde Wilders het verhaal dat zijn politiek van woede en wegzetten alleen maar is bedoeld om de ‘vrijheid’ te dienen, en als bewijs haalde hij filosoof Karl Popper erbij. Onderwijl weet niemand wie Wilders werkelijk is, wat hij wil met de macht die hem toevalt, wat hij bespreekt met zijn radicaal-rechtse collega’s in het buitenland. Hij praat niet met journalistentuig, en kleineerde opnieuw een collega-Kamerlid: ‘Wat heeft u, één of twee zetels? Ik heb er 37'.
Tien jaar geleden, maart 2014, was er ontzetting toen Wilders hardop zei dat hij ‘minder Marokkanen’ ging ‘regelen’. In grote en kleine steden stonden rijen mensen aangifte te doen. Nadat hij was veroordeeld noemde hij de rechters ‘corrupt’, en werd de grootste van het land. Misschien is het de reden dat niemand meer de straat op gaat: angst dat het hem sterker maakt. Misschien dat ze daarom serieus met hem onderhandelen over een kabinet.
Wie tegen Wilders is heeft de gewone hardwerkende Nederlander niet begrepen: elitair links, deugneuzen. In Duitsland noemen ze ons ‘Gutmenschen’, zegt Daniël, ‘dat is wat radicaal-rechts altijd doet: een etiket plakken. Het is een effectieve manier om een groep het zwijgen op te leggen.’ De Afd eigent zich ‘het volk’ toe, zegt hij ook, ‘alsof ze de enige vertegenwoordiger zijn. Maar dat zijn ze niet.’
En daarom staan ze vanavond hier, en zijn er dit weekend in Duitsland opnieuw grote demonstraties. ‘Het helpt, je ziet de toon in de maatschappij veranderen. We verliezen iets van waarde, dan is het belangrijk sterk te blijven.’
Kwestie van ‘burgerzin’, zegt Daniël erbij.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden