NSC-leider Pieter Omtzigt sprak dit weekend voor het eerst met zijn partijleden over de vastgelopen kabinetsformatie en de rol van NSC daarin. Er is steun, maar ook kritiek: ‘Het land moet wel bestuurd worden.’
‘Enorm opgelucht’ voelt Bertie Ledeboer (75) zich sinds NSC-leider Pieter Omtzigt de onderhandelingen over een nieuw kabinet met PVV-leider Geert Wilders heeft gestaakt. De kunstenares en voormalig ‘zeevrouw’ is resoluut op de ingelaste NSC-ledenbijeenkomst in Zwolle: ‘Wilders is onbetrouwbaar, hij verdeelt mensen’, zegt ze. ‘Wat de samenleving nodig heeft, is juist iemand die verbindt.’ Ledeboer vindt dat Omtzigt veel eerder had moeten stoppen met de gesprekken. Ze hoopt van harte dat Omtzigt zich niet laat ompraten om alsnog met de PVV in zee te gaan.
Even verderop staat Martin (‘liever geen achternaam’), een 59-jarige medewerker in de olie-industrie. Hij vindt juist het tegenovergestelde. Het is volgens hem zonde dat de formatiegesprekken met PVV, VVD, NSC en BBB onlangs zijn geklapt. ‘Wat is het risico als je wel met elkaar in zee gaat? We hebben een getekend document met afspraken over de rechtsstaat. Dus als er dingen geroepen worden die niet kunnen, ben je er zelf bij om die te corrigeren.’ Hij heeft liever dat Omtzigt terugkeert naar de onderhandelingstafel om te kijken of de verschillen te overbruggen zijn. ‘Het land moet wel bestuurd worden. Als wij het systeem willen veranderen, dan moet je er onderdeel van zijn.’
Over de auteur
Natalie Righton is politiek verslaggever van de Volkskrant. Zij schrijft sinds 2013 over de Nederlandse politiek. Daarvoor was zij correspondent in Afghanistan. Righton won meerdere journalistieke prijzen.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
De twee geluiden – voor en tegen het opblazen van de formatiegesprekken – zijn typisch voor de verdeeldheid die heerst in de kersverse partij van Omtzigt. De NSC-kiezers zijn ‘gespleten’ over de inzet van de partij de afgelopen weken, en dan met name over de samenwerking met de PVV, blijkt uit recent kiezersonderzoek van Ipsos I&O.
Zo’n 35 procent van de kiezers die in november op NSC stemden, vindt het wel begrijpelijk dat NSC-leider Omtzigt is gestopt met de onderhandelingen. Ongeveer een even groot deel (38 procent) heeft hier juist geen begrip voor. NSC-partijvoorzitter Bert van Boggelen ziet die verdeling ook in de circa ‘tweeduizend e-mails’ die de partij kreeg sinds NSC op 6 februari brak met de formatie, vertelt hij vrijdagavond in Zwolle. De ene helft begreep het en was ‘opgelucht dat NSC eruit is gestapt’ en de andere helft zei: ‘Ach wat zonde, pak nu toch je kans om te regeren.’
Omtzigt is ‘helemaal niet verbaasd’ over de verdeeldheid binnen zijn partij. ‘Ik ben trots op een partij waarbij leden met elkaar in discussie gaan. Als je verbaasd bent over een partij waar leden verschillend denken, dan moet je een eenpersoonspartij oprichten of een Noord-Koreaanse communistische partij. Geen van beide vind ik een wenselijk alternatief’, aldus Omtzigt in Zwolle. Ongeveer 150 leden worden daar door Omtzigt en NSC-Kamerleden bijgepraat over de vastgelopen formatie. De partijtop hopt van tafeltje naar tafeltje om uitleg te geven over de gemaakte keuzes.
Omtzigt weet niet of het hem lukt om in de volgende formatiefase alle leden en kiezers weer te verenigen. ‘Het is de constante uitdaging om voor je idealen te blijven staan. Van daaruit redeneren wij constant. We zijn met die rechtstatelijkheid begonnen en daar blijven we voor staan.’ De partij verloor ruim driehonderd leden sinds de formatiebreuk op 6 februari, maar verwelkomde ook weer circa driehonderd leden.
Het is merkbaar dat het voor Omtzigt best een beetje spannend is om vrijdagavond voor een volle zaal in Zwolle de juiste toon te vinden in het gesprek over de vastgelopen kabinetsformatie. Zijn stem klinkt minder vast dan normaal, hij leest zijn spreektekst voor. NSC bezweert dat toelating tot de ledenbijeenkomst in Zwolle afhing van het tijdstip van inschrijving (wie het eerst komt, wie het eerst maalt). De maximaal 150 aanwezige leden zijn dus niet geselecteerd om hun steun voor de partijtop.
Aan het tafeltje van NSC-lid Martin is dat merkbaar. Hij praat vrijuit over de ‘niet zo handige manier’ waarop Omtzigt heeft gecommuniceerd over de formatiebreuk. Dit betekent overigens niet dat zijn vertrouwen in de partijleider minder is geworden. Ook Bertie Ledeboer, die vanaf het begin grote bedenkingen had bij de formatiegesprekken met Wilders, noemt Omtzigt ‘een betrouwbaar en een integer mens’. Ze zijn misschien verdeeld over de koers over de partij, maar niet over hun partijleider.
Aan het einde van de avond, nadat Omtzigt alle zorgen van zijn leden heeft aangehoord, haalt de NSC-leider het net op. Het belangrijkste wat hij hoorde? ‘Toch wel dat mensen graag willen dat we tijdens het formatieproces meer communiceren over de keuzes die we maken’, zegt de NSC-leider. ‘Mijn les is dat die fase van radiostilte te lang heeft geduurd.’
De vraag hoe nu verder, ligt op ieders lippen bestorven. Ook de leden Martin en Bertie Ledeboer willen dat graag weten. Maar niet alleen in Den Haag is Omtzigt daar nog vaag over, ook in Zwolle moet hij het exacte antwoord schuldig blijven.
In het oosten van het land herhaalt Omtzigt zijn eerdere uitspraken dat NSC bereid is ‘om verantwoordelijkheid te nemen voor het landsbestuur’, maar hoe die verantwoordelijkheid vorm moet krijgen, blijft ietwat in nevelen gehuld. Een gedoogrol ‘op afstand’ komt voorbij als optie, net zoals Omtzigts exotische plan voor een extraparlementair kabinet.
Bertie Ledeboer, die nog steeds ‘helemaal niks’ ziet in samenwerken met Wilders, vindt de extraparlementaire variant ‘interessant’ klinken. ‘Volgens mij betekent dit dat we een beetje afstand houden tot Wilders en toch meebesturen. Dat is precies wat we nodig hebben.’ NSC-lid Martin concludeert na een avondje praten: ‘We zijn nog een beetje zoekende over hoe nu verder. En dat is niet erg.’
Ze zijn beiden heel benieuwd hoe het avontuur gaat aflopen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden