Toen het liberale parlementslid Sergej Joesjenkov in april 2003 werd doodgeschoten, was Poetin drie jaar president. Zijn populariteit dankte Poetin grotendeels aan het harde Russische optreden in de Tweede Tsjetsjeniëoorlog, die in 1999 was begonnen. Poetin, toen nog premier, gaf het Russische leger opdracht Tsjetsjenië binnen te vallen na een reeks bomaanslagen op flatgebouwen in Russische steden.
Over de auteur
Daan de Vries is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
Volgens de Russische autoriteiten waren de aanslagen het werk van Tsjetsjeense terroristen, maar er zijn aanwijzingen dat de Russische geheime dienst achter de aanslagen zat. Joesjenkov pleitte in het Russische parlement tegen de oorlog in Tsjetsjenië en was lid van een parlementscommissie die de bomaanslagen onderzocht. Voordat de commissie het onderzoek kon voltooien, werd Joesjenkov voor de deur van zijn woning in Moskou doodgeschoten.
Onderzoeksjournalist Joeri Sjtsjekotsjichin schreef in de jaren negentig talloze kritische artikelen over het optreden van het Russische leger in Tsjetsjenië. Ook in het Russische parlement, waarin hij in 1995 werd verkozen voor de liberale partij Jabloko, toonde Sjtsjekotsjichin zich een fel tegenstander van de oorlog. Net als Joesjenkov werd Sjtsjekotsjichin in 2002 lid van de onderzoekscommissie naar de bomaanslagen van 1999. In de zomer van 2003 werd Sjtsjekotsjichin plotseling ziek, ruim twee weken later overleed hij. Sjtsjekotsjichins dood is nooit onafhankelijk onderzocht.
Drie jaar na de dood van Joesjenkov en Sjtsjekotsjichin werd journaliste Anna Politkovskaja in de lift van haar flatgebouw doodgeschoten. Politkovskaja genoot internationale bekendheid vanwege haar berichtgeving over de oorlog in Tsjetsjenië en een kritisch boek over Vladimir Poetin. Voor de moord op de journaliste zijn vijf Tsjetsjenen veroordeeld, maar hun opdrachtgever is nooit geïdentificeerd.
Voormalig FSB-agent Aleksandr Litvinenko bracht in 1998 informatie naar buiten dat zijn werkgevers opdracht hadden gegeven om de Russische oligarch Boris Berezovski te vermoorden. Twee jaar later vluchtte Litvinenko naar Londen, waar hem asiel werd verleend.
In het Verenigd Koninkrijk werkte Litvinenko als schrijver en journalist, en verschafte hij informatie aan de Britse geheime dienst. Hij schreef onder meer over de bomaanslagen van 1999, die volgens Litvinenko het werk waren van de FSB. Ook beschuldigde hij Poetin ervan opdracht te hebben gegeven voor de moord op Politkovskaja, met wie hij bevriend was.
In november 2006 kreeg Litvinenko last van onverklaarbare symptomen. Hij werd opgenomen in het ziekenhuis, waar bleek dat hij was vergiftigd met het radioactieve plutonium-210. Enkele weken later overleed hij. De Britse politie achterhaalde dat twee FSB-agenten het gif in een chic Londens hotel in Litvinenko’s thee hadden gestopt.
Natalja Estemirova was een van de laatste activisten die nog onderzoek durfde te doen naar mensenrechtenschendingen door de Tsjetsjeense leider en bondgenoot van Poetin Ramzan Kadyrov. Eerder deed ze samen met Politkovskaja onderzoek naar misdaden van het Russische leger in de Tsjetsjeense oorlogen.
In de zomer van 2009 werd Estemirova in de Tsjetsjeense hoofdstad Grozny door vier mannen in een auto gedwongen en ontvoerd. Een paar uur later werd haar lichaam aangetroffen langs een weg in de naburige deelrepubliek Ingoesjetië.
Advocaat Sergej Magnitski deed onderzoek naar een grote fraudezaak bij de Russische overheid. Ambtenaren zouden de staat op grote schaal geld afhandig maken, met goedkeuring van hun leidinggevenden. Tijdens het onderzoek werd Magnitski beschuldigd van belastingfraude. Hij werd gearresteerd en opgesloten in de beruchte Moskouse Boetyrka-gevangenis. Omdat hij niet was veroordeeld, mocht Magnitski ten hoogste een jaar worden vastgehouden. Zeven dagen voor het eind van die termijn werd Magnitski in zijn cel doodgeslagen.
De Russische oligarch Boris Berezovski werd in maart 2013 met een strop om zijn nek aangetroffen in de badkamer van zijn landgoed in Engeland. Hij was als uitgesproken tegenstander van Poetins regering in de vroege jaren 2000 naar het Verenigd Koninkrijk verhuisd. De Britse politie stelde later dat niet kon worden vastgesteld of er sprake was van wurging of ophanging.
Oppositieleider Boris Nemtsov liep op 27 februari 2015 met zijn vrouw op een brug in het centrum van Moskou, op enkele honderden meters van het Kremlin. Daar werd hij kort voor middernacht doodgeschoten. Nemtsov had zich fel gekant tegen de oorlog in Oost-Oekraïne, die een jaar eerder was begonnen. Ook in de jaren daarvoor werd Nemtsov geregeld opgepakt tijdens demonstraties tegen president Poetin.
Sergej Skripal speelde in dienst van de Russische militaire inlichtingendienst informatie door aan de Britse geheime dienst. Toen dat in 2003 uitkwam, werd Skripal gearresteerd en veroordeeld tot dertien jaar strafkamp. Via een spionnenruil kwam hij vrij, waarna hij zich in het Verenigd Koninkrijk vestigde.
In het voorjaar van 2018 werden Skripal en zijn dochter Joelia, die op bezoek was, in het Britse Salisbury vergiftigd met het zenuwgas novitsjok. Ze overleefden de vergiftiging, maar lagen wel wekenlang in het ziekenhuis. Een politieagent die de zaak onderzocht, werd eveneens ernstig ziek. Een paar maanden later vertoonde een Brits stel in een dorp nabij Salisbury vergelijkbare symptomen. Ook zij bleken in contact te zijn gekomen met novitsjok. Een 44-jarige vrouw is uiteindelijk aan de vergiftiging overleden. In hun huis werd een flesje aangetroffen dat met het zenuwgas was besmet.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden