Vanuit de hele wereld is met afschuw en verontwaardiging gereageerd op het nieuws van de dood van de Russische oppositieleider Aleksej Navalny. De 47-jarige Navalny overleed vrijdag in het strafkamp boven de Poolcirkel waarheen hij eind vorig jaar werd overgebracht.
Volgens het Russische gevangeniswezen FSIN verloor Navalny het bewustzijn nadat hij een ‘wandeling’ had gemaakt in het strafkamp IK-3 in de afgelegen plaats Charp. Normaal houdt die ‘wandeling’ daar niet meer in dan een korte luchtpauze in een belendende cel zonder dak. Volgens de Kremlingezinde televisiezender RT zou een bloedstolsel de oorzaak zijn geweest.
Maar het is zeer de vraag of veel mensen dit zullen geloven. Leonid Volkov, lange tijd de rechterhand van Navalny, reageerde met ongeloof op het bericht van diens dood. ‘Wij hebben geen aanleiding om in staatspropaganda te geloven’, schreef hij op X. ‘Als dit waar is, dan is het niet ‘Navalny is overleden’, maar ‘Poetin heeft Navalny vermoord’ en alleen dat.’
Ook Nobelprijswinnaar Dmitri Moeratov, hoofdredacteur van het oppositieblad Novaja Gazeta, sprak van ‘moord’. Volgens hem is Navalny jarenlang gekweld en gemarteld in de strafkampen waarin hij vastzat. ‘Gebrek aan beweging, calorie-arm eten, geen frisse lucht, voortdurende honger. Dat houdt geen enkel lichaam uit, zei Navalny’s arts me.’
De moeder van de oppositieleider, Ljoedmila, zei tegenover Novaja Gazeta ‘niet van condoleances’ te willen horen. Volgens haar zag zij hem nog maar een week geleden in de gevangenis. ‘Hij zag er gezond en blij uit.’ Op de Veiligheidsconferentie in München zei Navalny’s vrouw Joelia dat president Poetin ‘niet onbestraft’ zal blijven voor de dood van haar man.
Over de auteur
Bert Lanting is buitenlandredacteur van de Volkskrant. Hij was eerder correspondent in Rusland, de Verenigde Staten en Brussel en chef van de buitenlandredactie.
‘Dit vreselijke nieuws laat nog eens zien welk regime er aan de macht is in Rusland’, reageerde de Duitse bondskanselier Olaf Scholz. Ook de Franse president Emmanuel Macron, demissionair premier Rutte en andere westerse leiders lieten weten dat zij het Kremlin verantwoordelijk houden voor de dood van Navalny, die al jaren gold als de voornaamste tegenstander van president Poetin.
Die kritiek lokte een schamperende reactie uit van Maria Zacharova, de woordvoerder van het Russische ministerie van Buitenlandse Zaken. ‘Er moet nog forensisch onderzoek worden gedaan, maar het Westen heeft zijn conclusies al klaar.’
President Poetin liet niet van zich horen, hoewel hij volgens Kremlinwoordvoerder Dmitri Peskov wel op de hoogte werd gesteld van Navalny’s dood. Poetin doet al jaren of Navalny niet bestaat: hij weigert steevast diens naam te noemen, al is wel duidelijk dat hij hem als een gevaarlijke vijand beschouwde.
In 2020 werd Navalny vergiftigd, toen hij op campagne was in Siberië. Hij overleefde de aanslag, nadat hij was overgevlogen naar een ziekenhuis in Berlijn. Uit bloedonderzoek bleek dat hij vergiftigd was met novitsjok, een zenuwgas dat de Russische geheime dienst FSB al bij een eerdere aanslag had gebruikt. Het is onwaarschijnlijk dat deze aanslagen zonder toestemming van Poetin zijn gepleegd.
Ondanks waarschuwingen van zijn medestanders keerde Navalny begin 2021 terug naar Moskou, waar hij meteen werd opgepakt en naar de gevangenis werd overgebracht. Het werd het begin van een reeks processen tegen hem, waarbij hij tot bijna dertig jaar cel werd veroordeeld. Een groot deel van zijn tijd in het strafkamp bracht hij door in de isolatiecel. Eerder deze week meldde zijn woordvoerster Kira Jarmysj nog dat hij voor de 27ste keer strafisolatie had gekregen.
Het is de vraag of Poetin zich ook maar iets zal aantrekken van de golf van kritiek vanuit het buitenland. De afgelopen jaren heeft het Kremlin afgerekend met vrijwel de complete oppositie tegen zijn bewind. In 2015 werd de charismatische oppositieleider Boris Nemtsov vlakbij het Kremlin doodgeschoten door een team dat banden had met de Tsjetsjeense sterke man Ramzan Kadyrov, een beschermeling van Poetin. Een ander kopstuk van de oppositie, Vladimir Kara-Moerza, werd tweemaal het slachtoffer van vergiftiging, maar overleefde het.
Tal van burgerrechtenorganisaties, zoals de Moskouse Helsinkigroep en Memorial, zijn ontbonden. Eerder was ook Navalny’s anticorruptieorganisatie FBK al verboden, vrijwel de hele staf is naar het buitenland uitgeweken. Daar zetten zij Navalny’s werk voort met allerlei onthullingen over de corruptie in de kring rond Poetin.
Vooral sinds het begin van de oorlog tegen Oekraïne twee jaar geleden gaat het hard. De ene na de andere tegenstander van het Poetin-regime is tot lange gevangenisstraffen veroordeeld wegens kritiek op de oorlog en het in diskrediet brengen van de strijdkrachten. Vladimir Kara-Moerza kreeg vorig jaar zelfs 25 jaar, die hij zal moeten uitzitten in een strafkamp met een streng regime.
Met het oog op de naderende presidentsverkiezingen in maart lijkt de ophef over de dood van Navalny niet gunstig voor Poetin, maar in de praktijk heeft hij niets te vrezen. De belangrijkste uitdagers zijn inmiddels van de kieslijst geschrapt. Waarschijnlijk is het effect juist omgekeerd. Als de bekendste tegenstander van Poetin zelfs in het strafkamp niet veilig is, dan zullen maar weinig Russen hun stem durven te verheffen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden