De rechtsstaat is het contract onder onze samenleving. Onder meer deze boodschap brengt Grapperhaus sinds dit collegejaar over aan zijn studenten, als deeltijd hoogleraar rechtsstaat, samenleving en rechtspraktijk aan de Erasmus Universiteit in Rotterdam. De CDA’er, minister van Justitie en Veiligheid in Rutte III (2017-2022), mist die rechtsstatelijkheid bij de PVV van Geert Wilders.
Grapperhaus: ‘Nee, want hij heeft eerder zijn veroordeling voor groepsbelediging ‘een politiek proces’ genoemd en gezegd: ‘Nederland is een corrupt land geworden.’ Ik heb voor beide beweringen in mijn tijd als minister geen enkel bewijs gevonden. Zolang hij dat niet terugneemt, en dat lees ik niet in het verslag, is hij voor mij ongeloofwaardig als minister-president.’
‘Nee. Het fundament is stevig, dus de rechtsstaat valt niet zomaar om. Ik onderschrijf wel dat we heel veel tijd en geld kwijt zijn aan het bestrijden van de georganiseerde misdaad, met zijn roekeloosheid en enorme financiële belangen. Maar we boeken ook grote resultaten.’
‘Ja. Harddrugs zijn slechts een van de verdienmodellen van de zware misdaad. Illegale wapenhandel, mensenhandel, online-kindermisbruik zijn helaas net zo goed buitengewoon winstgevend. We moeten tegen die organisaties blijven strijden, omdat ze onmaatschappelijk en anti-rechtsstatelijk zijn. Legalisering van harddrugs lost ons probleem van internationaal distributiepunt niet op. Bovendien gaan, net als bij het gokken, de kwetsbare mensen het eerst voor de bijl.’
‘Weet u wat zou schelen? Als niet iedereen in het weekend een pilletje nam of een lijntje coke snoof. Stop met vermoeiende plannetjes voor ondoordachte legalisering. Het is naïef. We worden het afvoerputje van de wereld.’
‘Ja, omdat we grote successen boeken in het aanpakken van een aantal bendes dat hiermee bezig is. Dat mag ook wel eens gezegd. En wat wilt u precies legaliseren? Alles? En dan tegen zo’n drugsbaas zeggen: u hebt verlof A, net als een caféhouder met alcohol? Hou toch op, iedereen lacht ons uit.’
‘Ik vind de macht van de bigtechbedrijven zorgelijk, en vooral het feit dat ze slecht aanspreekbaar zijn. Toen ik met mijn offensief tegen kinderporno en kindermisbruik begon, werd ik door de Meta’s van deze wereld gewoon het bos ingestuurd. De normen en waarden die in de rechtsstaat gelden, zijn op het internet een lachertje.’
‘Ja, absoluut. De technologiebedrijven lijken weinig of niets van overheden te duchten te hebben. Met hun machtspositie hebben ze een vrijstaat ten opzichte van de rechtsstaat. Het is geen overbodige luxe daarin verandering te brengen. In de EU hebben we nu de AI Act, maar als je ziet hoe traag die tot stand is gekomen. De mega-techbedrijven blijven steeds als een emmer achter de boot hangen.’
‘Ja, daardoor gaat het allemaal heel traag. Ik heb op dit punt een concreet voorstel. De Raad van State is de belangrijkste adviseur bij wetgeving. Laat die alle benodigde adviezen ophalen voor een wet, cluster ze, laat dat met een advieslijst ook aan de Kamer weten en kom tot een eindadvies. Als je het op deze manier stroomlijnt, ondervang je het kapen van het wetgevingsproces door allerlei belangengroepen en lobbyclubs.’
‘Er is nu een hoogste bestuursrechter op vier verschillende plekken. Ik vind één hoogste bestuursrechter veel logischer en in een ordentelijke rechtsstaat staat die los van de adviesfunctie. Het toeslagenschandaal heeft dat bewezen.
‘Ik heb veel waardering voor de zelfreflectie van de Raad hierover. Maar feit blijft dat de Raad als adviseur eerst heeft gewaarschuwd dat als er mogelijk ernstige delicten worden gepleegd met toeslagen, die in het strafrecht thuishoren – met de bijbehorende rechtsbescherming van burgers. Dat is niet overgenomen in het wetsvoorstel. Vervolgens heeft de Raad als bestuursrechter over geschillen moeten oordelen op basis van een wet waar ze tegen adviseerden. Een separate bestuursrechter had veel makkelijker gezegd: regering, je kan me wat met die wet.’
‘Bijzonder dat u juist dat voorbeeld aanhaalt. Toen de gasprijzen na de inval van Rusland in Oekraïne de pan uit rezen, kwamen juist de instituties, de overheid, de burger tegemoet met de energietoeslag. Wij hebben veel dingen in ons land ongelooflijk goed en solidair geregeld. Mijn oproep is daarom: ga voor de instituties staan, ook als ze een keer een fout maken. Koester ze, ga ze helpen, wees een apostel voor ze.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden