Het overkwam me niet eerder dat de rillingen over m’n rug liepen na het lezen van een berichtje op rijksoverheid.nl. Tot vorige week. ‘De minister van Justitie en Veiligheid, de politie en het Openbaar Ministerie hebben vanochtend spoedoverleg gehad over de boerenprotestacties van de afgelopen dagen, de snelwegblokkades door Extinction Rebellion en protesten waarbij verwerpelijke leuzen worden gescandeerd’, stond er te lezen. ‘De maat is vol: dit is geen demonstreren, dit zijn geen protesten, dit zijn illegale acties of zelfs het plegen van misdrijven. Daar komen de actievoerders niet mee weg.’
Ik heb het nog een keer gelezen. En nog eens. Maar het stond er echt: de staat beweert dat een demonstratie illegaal is als zij de gescandeerde leuzen ‘verwerpelijk’ vindt. Voor de zekerheid zocht ik nog even op wat ‘verwerpelijk’ precies betekent. De Van Dale meldde: ‘Zeer af te keuren’. Oftewel: een demonstratie is alleen een demonstratie als de staat de boodschap niet te zeer afwijst. Anders kom je er ‘niet mee weg’.
Over de auteur
Asha ten Broeke is wetenschapsjournalist en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Het zal de geschiedenisboeken niet halen. Die gaan doorgaans over grootse en meeslepende gebeurtenissen: veldslagen, verdragen, verraad, tanks in de straten. Niet over alle kleine huiveringwekkende stapjes waarmee een land langzaam maar zeker richting het verval van haar eigen democratie marcheert. Het gaat zelden over de banaliteit van de ondergang.
Het zal de geschiedenisboeken niet halen dat minister van Justitie Yesilgöz in een acute aanval van rechtstaat-ondermijnend nepotisme een vertrouweling geitenpaadjes om de wet heen heeft laten zoeken om zo asielzoekers die haar onwelgevallig waren zomaar in een soort gevangenis te kunnen opsluiten.
Of dat dezelfde VVD-minister op sociale media een frontale aanval opende op een kritische NRC-columnist. ‘Ik laat me (…) al helemaal niet diskwalificeren door u’, typte ze. Wat niet alleen kleinzielig is, maar uit de mond van iemand met grote justitiële macht ook een nogal intimiderende uitspraak die zich moeizaam verhoudt tot akkefietjes als persvrijheid en vrijheid van meningsuiting.
Of dat het rechtse deel van de Tweede Kamer onlangs besloot dat ze die laatstgenoemde vrijheid best wat kon inperken, niet met een wet, maar met een simpele motie. Een politiek wilsbesluit dat – ongeacht context of intenties, en in weerwil van een eerdere uitspraak van de rechter – de leus ‘From the river to the sea, Palestine will be free’ altijd antisemitisch is, en dus strafbaar.
Evenmin zal het de geschiedenisboeken halen dat onze staat blijkbaar zo weinig been ziet in mogelijke medeplichtigheid aan de genocide in Gaza, dat ze in cassatie gaat tegen een uitspraak van het gerechtshof die het leveren van F35-onderdelen aan Israël verbiedt. Niet zomaar, maar omdat Israël met de vliegtuigen in kwestie hoogstwaarschijnlijk oorlogsmisdaden pleegt.
Of dat de Tweede Kamer deze week een motie aannam die het burgers en belangenorganisaties moeilijker moet maken om precies zulke rechtszaken te voeren; zaken waarin ze de rechter vragen of de staat zich alsjeblieft-dankjewel aan haar eigen wetten en verdragen wil houden. Op rechts vindt men dat namelijk ‘juridisch activisme’ en hekelt men dat ‘radicale actiegroepjes’ zo het beleid dicteren – alsof die wetten niet ooit door een parlement zijn goedgekeurd.
En dan heb ik het nog niet eens over Wilders gehad.
‘Ik maak me oprecht zorgen om jullie’, zei Antonio Scurati, schrijver van Fascisme en populisme. ‘Vandaag de dag maken we, net als honderd jaar geleden, een sterke democratische crisis door. Vooral het geloof dat democratie de beste regeringsvorm is, verliest snel terrein.’
Misschien zal dat de geschiedenisboeken dan halen: wanneer de democratie zoals wij die kennen haar laatste adem uitblaast. Wanneer het rechts lukt om stapje voor stapje onze rechtstaat iets minder rechtstatelijk maken, onze democratie iets minder democratisch, onze mensenrechten iets minder rechtvaardig, tot we alleen nog een lege huls hebben; enkel nog het woord democratie, en niets meer van haar bescherming of waarde. Maar dan is het te laat.
We moeten nu in actie komen. Het zal de geschiedenisboeken waarschijnlijk niet halen, maar dat betekent niet dat het zinloos is. Dus: demonstreer. Bied weerstand. Weiger onmenselijke regels te volgen. Heb moed. Heb lief. Wees radicaal. Wees ongehoorzaam. Wees verwerpelijk. Kom in verzet tegen het doven van het licht.
Source: Volkskrant