De arrestatie van activist Fail Alsynov zette in de Russische deelrepubliek Basjkortostan een reeks grootschalige protesten in gang. Dergelijke demonstraties zijn zeldzaam sinds het begin van de Russische invasie van Oekraïne. Wie is Fail Alsynov?
‘Al eeuwenlang wordt ons volk onderdrukt. Volgens de autoriteiten zijn wij bandieten, omdat we ons volk en onze taal proberen te beschermen’, sprak de 37-jarige Basjkierse activist Fail Alsynov vorig voorjaar tijdens een demonstratie. Het leverde hem onlangs een veroordeling tot 4 jaar strafkamp op, wat leidde tot een van de grootste protesten in Rusland van de afgelopen jaren.
Activisten als Alsynov, die opkomen voor de rechten van etnische minderheden, hebben het in Poetins Rusland steeds moeilijker. Dat blijkt ook uit het harde optreden van de oproerpolitie bij de protesten rond Alsynovs veroordeling.
Over de auteur
Daan de Vries is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
Des te bijzonderder is het dat zovelen bij temperaturen van min 20 voor de bouwopzichter de straat opgingen. Alsynov is zeer populair in Basjkortostan, een deelrepubliek tussen de Wolga en de Oeral. De Basjkieren zijn daar een Turkse minderheid van ongeveer eenderde van de bevolking. In het dunbevolkte steppegebied in het zuiden van Basjkortostan, niet ver van de grens met Kazachstan, vormen Basjkieren juist een ruime meerderheid.
In de winter van 1986 kwam Fail Alsynov in zo’n gebied ter wereld. In zijn paspoort is zijn achternaam op zijn Russisch gespeld als Altsjinov, maar hij geeft de voorkeur aan de Basjkierse spelling. Dat past bij zijn strijd voor het behoud van de Basjkierse taal en cultuur, die voor hem onlosmakelijk verbonden is aan het gevecht voor de lokale natuur.
Naar verluidt is zijn favoriete film Braveheart, een film uit 1995 over de onafhankelijkheidsstrijd die de Schotten in de 13de eeuw voerden tegen de Engelsen. Het zou passend zijn voor iemand die stelt dat de Russische overheid zijn volk onderdrukt.
Als 21-jarige student geschiedenis sloot hij zich voor het eerst aan bij een nationalistische jeugdorganisatie. Sindsdien ruilde hij de geschiedenis in voor zijn baan in de bouw, maar het activisme bleef. Alsynov en zijn collega’s richten zich daarbij ook nadrukkelijk op de regionale bestuurders van de deelrepubliek, die hun eigen belang boven dat van de Basjkierse bevolking zouden stellen.
Toen het regionaal bestuur van Basjkortostan in 2020 een mijnbouwbedrijf vergunning verleende om de kalksteenheuvel Koesjtau af te graven, kwam Alsynov daartegen in verzet. Dergelijke heuvels, eenzame pieken in het steppelandschap, hebben voor Basjkieren spirituele betekenis.
Een paar honderd demonstranten, onder wie Alsynov, zetten op de Koesjtau een tentenkamp op. De demonstranten hielden stand op hun zelfgebouwde barricades, ondanks pogingen van de Basjkierse oproerpolitie om hen van de heuvel te verdrijven. Uiteindelijk greep het Kremlin in: er ging een streep door de mijnbouwvergunning en de Koesjtau kreeg de status van beschermd natuurgebied.
Na de protesten vergeleek Alsynov zich, te paard en gekleed in een traditioneel gewaad met bontmuts en leren rijlaarzen, met de 18de-eeuwse Basjkierse nationale held Salavat Joelajev. De activist, vader van vier kinderen, haalde Joelajev ook aan in de toespraak die hij in april 2023 hield in het dorpje Isjmoerzino: ‘Salavat Joelajev werd voor de ogen van het volk met de zweep geslagen. En waarom? Omdat hij opkwam voor zijn thuisland. De autoriteiten noemden hem een bandiet. Vandaag zijn wij de bandieten.’
Dat de federale overheid bij de Koesjtauprotesten de kant koos van de demonstranten, betekende een enorme nederlaag voor Radi Chabirov, het hoofd van de deelrepubliek Basjkortostan. Aanhangers van Alsynov stellen dat Chabirov deze vernedering nooit is vergeten, en dat dit een van de redenen is voor Alsynovs uiteindelijke arrestatie en veroordeling. Dit vermoeden wordt versterkt door het feit dat Chabirov de strafzaak tegen Alsynov hoogstpersoonlijk aanspande.
Tijdens zijn toespraak bij het protest tegen de mijnbouwplannen in Isjmoerzino zou Alsynov volgens de autoriteiten haatzaaiende taal gebezigd hebben over arbeidsmigranten uit Centraal-Azië en de Kaukasus. Alsynov stelt dat zijn woorden onjuist zijn vertaald.
Toen de rechtszaak tegen Alsynov half januari begon, verzamelden honderden mensen zich bij de rechtbank in het stadje Bajmak. Ze eisten Alsynovs onmiddellijke vrijlating en het aftreden van Radi Chabirov als hoofd van Basjkortostan. De dagen daarop kwamen steeds meer mensen op de protesten af.
Op woensdag 17 januari werd Alsynov veroordeeld tot 4 jaar strafkamp wegens haatzaaien. Voor de rechtbank sloeg de Basjkierse oproerpolitie de menigte uiteen met wapenstokken, traangas en flitsgranaten. Tientallen mensen raakten gewond en zeker zes demonstranten werden gearresteerd.
Twee weken na de protesten werden nog altijd deelnemers opgepakt. Een van hen, Rifat Daoetov, overleed kort na zijn arrestatie. De autoriteiten stelden dat hij gedronken had en een hartstilstand kreeg, maar volgens zijn familie drinkt Daoetov niet.
Een paar dagen na zijn veroordeling werd Alsynov ‘vanwege de noodsituatie in Bajmak’ overgebracht naar een detentiecentrum in de naburige provincie Tsjeljabinsk.
‘Ik leefde in vrijheid, met mijn gezin, en plotseling werd ik voor vier jaar opgesloten in een donkere kamer’, schrijft Alsynov in een brief die hij via zijn advocaat naar buiten heeft gebracht. ‘Dat is uiteraard niet makkelijk, maar ik zal deze door God gestuurde test met waardigheid volbrengen.’
Basjkortostan is een van de 21 republieken binnen de Russische Federatie. Van de vijf categorieën waarin de 83 Russische provincies zijn onderverdeeld, genieten republieken de hoogste mate van autonomie.
Met 4 miljoen inwoners is Basjkortostan de meestbevolkte Russische deelrepubliek. In het Nederlands wordt de republiek ook wel ‘Basjkirië’ of ‘Basjkirostan’ genoemd, naar de Russische naam.
Het Basjkiers is een Turkse taal met ongeveer 1,2 miljoen sprekers, van wie de meeste in Basjkortostan wonen. De taal is het sterkst verwant aan het Kazachs en het Tataars.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden