Neem acht topschakers – onder wie Magnus Carlsen – een luxe landgoed, een zak met geld en je hebt de freestyle chess GOAT challenge. Het experiment in Duitsland moet de schaaksport meer zichtbaar maken. ‘Cool new stuff.’
Ze arriveren druppelsgewijs aan het begin van de middag, de acht grootmeesters. Vanuit hun suites, verspreid over het weelderige landgoed Weissenhaus dat is gelegen in de plooien van de heuvels aan de Oostzeekust, legt de een enkele honderden meters te voet af, de ander laat zich vervoeren in een zacht zoemende shuttle van BMW.
Nordibek Abdoessatorov (19) uit Oezbekistan houdt het hoofd verborgen in een ruime capuchon. Regerend wereldkampioen Ding Liren (31) wordt vergezeld door een vrouw, van wie buiten hem niemand weet of het zijn moeder is of een Chinese overheidsfunctionaris. Magnus Carlsen (33), vijfvoudig wereldkampioen, is steevast de laatste. Hij slentert hand in hand met zijn vriendin naderbij, een sjaal nonchalant om de hals.
Over de auteur
Rob Gollin schrijft sinds 2016 over sport voor de Volkskrant, vooral over wielrennen. Eerder was hij algemeen verslaggever, kunstverslaggever en correspondent in België.
Een voormalige kalverenstal is omgebouwd tot een luxe schaakarena. Onder een rieten dak en tussen eeuwenoude witgeschilderde balken baden vier borden in het licht van schijnwerpers. Manshoge vazen met uitbundige boeketten van droogbloemen vormen blikvangers in het decor. Iedere speler heeft de beschikking over een eigen hokje, af te schermen met een gordijn. Op schalen liggen fruit en zoetigheden, in koelers zijn flesjes water en frisdrank voorradig.
Het aantal toeschouwers blijft in deze entourage beperkt: twintig vips kunnen zich neervlijen op comfortabele leren fauteuils en banken. Toegangsprijzen vanaf 260 euro, inclusief diner 560. Je kunt ook overnachten in het kasteel of de royaal gerenoveerde boerenschuren.
Zie hier de nieuwe toekomst van de schaaksport, beweert de organisatie van het evenement, het allereerste in wat een serie moet worden: de freestyle chess GOAT challenge. Een selectie van de beste schakers ter wereld neemt het tegen elkaar op.
De deelname van Carlsen, volgens velen de grootste aller tijden, zal een vaststaand gegeven zijn. Onder anderen de nummer twee op de wereldranglijst is er deze week bij, Fabiano Caruana (31), en jonge talenten als Dommaraju Gukesh (17) en Alireza Firouzja (20).
Laat de weldaad van het resort niet het zicht op de sportieve essentie ontnemen. Het klassieke schaakspel is hier taboe. Dit toernooi omarmt een format waarbij het lot de beginstelling bepaalt. Er zijn 960 varianten mogelijk, waarbij de stukken op de rijen 1 en 8 telkens ongebruikelijke posities innemen. De koningin kan zomaar in de hoek belanden of beide paarden naast elkaar – openingstherorieën kunnen meteen overboord. De plek van de pionnen wijzigt niet.
Schaak 960 is een gangbare benaming of Fischer Random; het schaakgenie Bobby Fischer (1943-2008) was al pleitbezorger. Na een week met voorrondes, kwart- en halve finales, valt vrijdag de beslissing. De gedroomde finalist Carlsen versloeg Abdoesattorov en neemt het nu op tegen Caruana, die in een slopend gevecht van zeven uur veteraan Levon Aronian (41) klopte.
In Weissenhaus valt het lot als volgt: 960 balletjes vallen door openingen in een plaat in een kom, waarna een speciale gast er een uit vist met het nummer van een beginopstelling. Miss Angola had deze week meermaals de eer. Niet dat de tijdgeest het landgoed voorbij is gegaan: Teresa Sara is vooral een goede kennis van de enige sponsor van het evenement.
Daar is hij, Jan Henric Buettner (59), de flamboyante mecenas van het toernooi. De ondernemer uit Hamburg steekt er 2 miljoen euro in. Hij werkte in dienst van Springer Verlag en het mediaconglomeraat Bertelsmann en was in de jaren negentig betrokken bij het uitrollen van de Duitse en Europese tak van America Online. In de Verenigde Staten investeerde hij in een reeks internetbedrijven.
In wat pompeuze bewoordingen prijst hij het evenement aan. ‘Dit is de Champions League van de super, super grootmeesters’. Het prijzengeld bedraagt twee ton, de winnaar krijgt 60 duizend dollar. Hij nam zelf het initiatief. Buettner is naar eigen zeggen een matige schaker, maar ziet potentie in de sport. ‘Grootmeesters worden veel minder gerespecteerd dan vroeger. Kijk naar Bobby Fischer, naar de grote Russische schakers van weleer – dat was royalty.’
Het was gaan kriebelen. Hij is volgens hemzelf nu eenmaal een beetje gek: alles waaraan hij begint, escaleert. Neem dit landgoed. Het was een dorp dat louter uit ruïnes bestond. Hij betaalde er 7 miljoen voor, hij investeerde er 135 miljoen in en na 18 jaar stond er het nieuwe Weissenhaus, een riant resort van 75 hectare voor 120 gasten, inclusief sterrenrestaurant en een spa. ‘Als ik iets doe, doe ik het honderd procent.’
En zo zat hij afgelopen oktober in Doha zomaar tegenover Carlsen, die daar deelnam aan de Qatar Masters. Zag de beste schaker ter wereld soms iets in een prestigieus toernooi in Noord-Duitsland? Diens aanwezigheid was een voorwaarde. ‘Als Magnus niet bij een toernooi is, bestaat het nauwelijks.’
De Noor reageerde enthousiast, maar drong aan op het spelen van 960. Zijn belangstelling voor het klassieke schaken is al langer tanende. Hij neemt niet langer deel aan wereldkampioenschappen, hij ziet geen heil meer in veertien partijen tegen dezelfde speler, die vaak in remise eindigen. Saai, voorspelbaar.
Hij bedong dat de spelers meer tijd zouden krijgen. 960 wordt doorgaans in rapid gespeeld, snelschaak met 10 tot 30 minuten aan bedenktijd. Hij opteerde voor marges uit het klassieke schaken. Het zouden 90 minuten voor de eerste 40 zetten worden, waarna er per zet 30 seconden kunnen worden verdiend.
Buettner: ‘Ik had werkelijk geen idee waarover het ging. Maar natuurlijk stemde ik in.’ Hij kreeg op ander terrein zijn zin. ‘960? Fischer Random? Dat snapt niemand. Freestyle klinkt beter, zoals in het skiën en snowboarden. Cool new stuff.’
Carlsen zelf gebruikt minder gezwollen begrippen, maar is gemotiveerd om van het concept een succes te maken. ‘Ik zeg niet dat dit format beter is dan gewoon schaken. In het klassieke schaken liggen de eerste 20 zetten van een opening wel zo’n beetje vast, de theorieën zijn extreem ontwikkeld. In 960 kun je je nauwelijks voorbereiden. Het is strijd vanaf zet één. Geen patroon is hetzelfde. Het is opwindend. We betreden nieuw terrein.’
Wat is Buettners uiteindelijke doel? ‘Ach, we zien wel wat er gebeurt.’ Volgens zijn stoutste verwachtingen zouden er 20 miljoen online kijkers aan het eind van het toernooi zijn. Afgelopen woensdag tikte het bereik de 150 miljoen aan. Buettner rekent nu op meer sponsoren. Hoogstwaarschijnlijk komt er op het landgoed volgend jaar nog een challenge, gevolgd door wedstrijden in de Verenigde Staten, India en Zuid-Afrika.
Passen glamour en hoge entreeprijzen wel bij de schaakwereld, waarbinnen veel oog is voor traditie en geschiedenis? ‘Ik neem niemand iets af. Wie liever studeert op openingen en met andere experts eindeloos van gedachten wisselt, kan dat blijven doen. Dit is geen evenement om honderden toeschouwers te trekken. De beste plek om dit te volgen is vanuit huis. Dan is het leuk als het er exclusief uitziet. We hebben het schaken uit de gymzalen gehaald.’
De registratie zit de spelers dicht op de huid, met elementen die uit andere toernooien zijn overgenomen. Piepkleine cameraatjes op de rand van het bord leggen tussen de stukken door van dichtbij gelaatsuitdrukkingen vast. Op schermen verschijnt de hartslag van de schakers. Caruana kwam tot 170 in een tiebreak tegen Aronian.
Al tijdens de wedstrijden kunnen ze plaatsnemen in een soort biechtstoel, waarin ze live hun zetten, inclusief de blunders, kunnen toelichten. Carlsen vertelde er dat hij er lekker in zat, in zijn partij tegen Abdoesattarov. Even later was de winst binnen.
Toernooidirecteur Sebastian Siebrecht (50), zelf schaker, heeft nauw contact met de spelers. Hij was verantwoordelijk voor de selectie. ‘Ze vinden het geweldig. Zonder de tijdrovende voorbereidingen kunnen ze zich veel beter ontspannen. De wedstrijden zelf vinden ze juist zeer inspannend en uitdagend.’
Hij stelt wel vast dat na het ongebruikelijke begin het spel gaandeweg evolueert naar bekendere stellingen op het bord. Nadat de jongere garde het de gevestigde orde aanvankelijk moeilijk maakte, kwamen de ervaren dertigers Carlsen en Caruana bovendrijven. Wereldkampioen Ding daarentegen is hopeloos uit vorm, hij bungelt onderaan.
Ook Siebrecht ziet perspectief. ‘Het zal misschien wat tijd kosten, schakers zijn traditionalisten. Die zeggen al snel: laat me toch met rust. Maar ze hebben deze week gezien hoe de sterkste spelers fraaie gevechten met elkaar voeren. Het kan naast elkaar blijven bestaan, zoals je volleybal en beachvolleybal hebt.’
Sponsor Buettner heeft nog een opmerkelijke illustratie in petto van het welslagen van zijn project. Zijn oudtante, net 100 geworden, keek online en heeft laten weten dat ze nu heel graag zelf wil leren schaken.
Directeur Jeroen van den Berg van het Tata Steel Chess Toernooi volgde de wedstrijden in Weissenhaus met interesse. Hij gelooft niet dat het concept het einde zal inluiden van het klassieke schaken, zoals dat in Wijk aan Zee wordt beoefend. ‘Je hoort vaak dat er zoveel op remise wordt gespeeld, maar vorige maand zag je bij ons wel degelijk veel beslissingen, zelfs met zwart.’ Hij noemt het freestyle concept ‘een leuke toevoeging’. ‘Ik juich dat toe, maar ik ben ook een beetje bang dat als zo’n geldschieter zijn interesse verliest, het na een jaar weer is verdwenen. Zoiets moet je zeker vijf jaar een kans geven.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden