Wat vorige week begon als een bericht in de categorie klein nieuws, is de afgelopen dagen uitgegroeid tot een discussie over de eigen beroepsgroep. Op maandag meldde de toonaangevende Duitse krant Süddeutsche Zeitung dat adjunct-hoofdredacteur Alexandra Föderl-Schmid (53) zich uit de dagelijkse leiding terugtrok na meldingen van plagiaat. Die deden de ronde sinds een publicatie van de website medieninsider.de in december.
Op woensdag stelde de krant publiekelijk een zware externe driekoppige onderzoekscommissie in, onder wie een oud-hoofdredacteur van weekblad Der Spiegel. De krant gaf daarbij aan dat de beschuldigingen niet ongegrond leken.
Over de auteur
Remco Andersen is correspondent Duitsland voor de Volkskrant. Hij woont in Berlijn. Als Midden-Oosten-correspondent won hij de Lira-prijs voor buitenlandjournalistiek voor zijn werk in Syrië en Irak.
Op donderdagochtend verdween Föderl-Schmid nabij het Oostenrijkse Braunau am Inn, aan de Duitse grens. Getuigen zagen iemand die leek op Föderl-Schmid de rivier inlopen. De politie meldde met boten te zoeken naar een 53-jarige vrouw. De auto van Föderl-Schmid, met mogelijk een afscheidsbrief, was in de buurt gevonden. Op donderdagochtend werd de journalist levend aangetroffen onder een brug, sterk onderkoeld maar aanspreekbaar.
Sindsdien debatteren Duitse media over de vermoedelijke aanleiding: de oorsprong, inhoud en omgang met de beschuldiging van plagiaat.
De Süddeutsche Zeitung stelde een onderzoek in na een publicatie van zelfbenoemde ‘plagiaatjager’ Stefan Weber. Deze Oostenrijkse communicatiewetenschapper kan bogen op een lange lijst onthullingen. Webers bekendste doelwit tot nu toe was Annalena Baerbock, tegenwoordig minister van Buitenlandse Zaken, destijds partijleider van De Groenen tijdens de verkiezingsstrijd van 2021. Baerbock overleefde de beschuldigingen met een mea culpa voor ondeugdelijke bronvermelding in een boek van haar hand, De Groenen maakten een duikvlucht in de peilingen.
Plagiaat is een bijzonder zware beschuldiging in Duitsland, waar men van politici en journalisten academische excellentie verwacht. Weber zet zichzelf in de markt als plagiaatjager for hire. Is er wat te vinden, hoe klein ook, diept hij het op.
Het onderzoek naar Föderl-Schmid werd gefinancierd door een medium van Julian Reichelt, de gewezen hoofdredacteur van de rechtse tabloid Bild. Hij moest in 2021 aftreden na seksueel wangedrag en leidt nu mede een rechtse nieuwssite genaamd Nius – een uitgesproken tegenstander van progressieve media en journalisten als de Süddeutsche en Föderl-Schmid. Nius, onthulde Der Spiegel, had Weber betaald om Föderl-Schmids promotieonderzoek onder de loep te nemen. Weber zelf zegt dat hij door ‘louter academische’ motieven gemotiveerd wordt.
Maar waar hebben we het hier nu eigenlijk over, vragen Duitse media zich af. Een plagiaatpleger die terecht aan de schandpaal wordt genageld? Een ‘hetze’ van populistisch-rechts, zoals de Bayerische Rundfunk suggereerde, bij monde van de Oostenrijkse journalist Barbara Tóth? Een overtrokken reactie van Föderl-Schmids werkgever, zoals de linkse Berlijnse krant Taz schreef? Of moet de maatschappij simpelweg wat relaxter omgaan met plagiaatregels?
Dat bepleit in elk geval de gezaghebbende Zwitserse krant Neue Zürcher Zeitung (NZZ). ‘Plagiaat is een ernstig probleem, en het is correct dat mensen in hogere publieke functies terugtreden als bekend wordt dat zij hun doctorstitel te danken hebben aan een geplagieerde dissertatie. Maar hand op het hart: wie heeft er nog nooit een zin overgenomen?’
Fördel-Schmid had in haar dissertatie een aantal passages uit openbare bronnen overgenomen zonder deugdelijk te verwijzen, aldus NZZ, en bood daarvoor excuses aan. Gaat het hier om nalatigheid of bedrog?
‘Tot in de vroege jaren negentig sluimerde de wetenschap van de mensheid vooral in de grote universiteits- en openbare bibliotheken. Voor correcte citatie moesten werken uit duistere opslagplaatsen worden opgehaald, bibliografische gegevens uitvoerig op kaartjes worden bijgehouden en worden bewaard tot de wetenschappelijke arbeid op schrift werd gesteld. Dat het daardoor bij vele auteurs tot kleine fouten kwam, is aannemelijk.’
Plagiaatjagers die dat soort fouten nu met behulp van gespecialiseerde computerprogramma’s aantreffen, schrijft NZZ, moeten enig beoordelingsvermogen aan de dag leggen. Zich bewust zijn van hoe belangrijk reputatie en integriteit zijn voor publieke persoonlijkheden zoals politici, managers en journalisten. En, schrijft de krant: ‘Als plagiaatjagers onderdeel worden van de politieke strijd, dan is behoedzaamheid geboden.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden