Donald Trump zei afgelopen zaterdag dat hij als president de Navo-bondgenoten zou waarschuwen dat hij landen die niet aan de Navo-doelstellingen voor de defensie-uitgaven voldoen, niet zal beschermen in geval van een Russische aanval. Sterker nog, hij zou Rusland aanmoedigen om ‘alles te doen wat het maar wilde’ met Navo-landen die minder dan 2 procent van het bruto binnenlands product (bbp) aan defensie besteden.
Over de auteur
Heleen Mees is columnist van de Volkskrant. Eerder promoveerde ze op de Chinese economische groei. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Trump maakte zijn opmerkingen tijdens een campagnebijeenkomst in aanloop naar de Republikeinse voorverkiezing in South Carolina. Hoewel South Carolina de thuisstaat is van zijn tegenkandidaat Nikki Haley, ligt Trump in de peilingen 30 procentpunten op Haley voor. Nu Trump de gedoodverfde Republikeinse presidentskandidaat is, kunnen we zijn uitspraken maar beter serieus nemen.
De Republikeinse voorzitter van het Huis van Afgevaardigden, Mike Johnson, weigerde vorige week een aanscherping van de regels voor asiel in stemming te brengen. Op zijn Truth Social-platform schreef Trump dat de immigratiedeal een geschenk voor de Democraten was en een ramp voor de Republikeinen. Net als in Nederland zal immigratie een heet hangijzer worden tijdens de verkiezingen.
Johnson dreigt ook een nieuw voorstel van de Senaat voor hulp aan Israël, Oekraïne en Taiwan, dat dinsdag werd aangenomen met 70 stemmen tegen 29, te torpederen . De Republikeinen in het Huis van Afgevaardigden lopen aan de leiband van Trump en Trump loopt aan de leiband van Poetin. Zonder de extra militaire hulp van de Verenigde Staten is er een reële kans dat het Russische leger de Oekraïners nog dit jaar onder de voet zal lopen.
De dreigende uitspraken van Trump afgelopen weekend laten zien dat hij, als hij de verkiezingen in november wint, een existentiële bedreiging voor de Navo vormt. De Verenigde Staten hoeven het bondgenootschap niet formeel te verlaten om van Artikel 5 van het Navo-verdrag – een aanval op één is een aanval op allen – een dode letter te maken. Als opperbevelhebber hoeft Trump alleen maar niet het bevel te geven om een andere Navo-lidstaat te verdedigen als die wordt aangevallen.
De kritiek van Trump snijdt bovendien maar ten dele hout. Weliswaar hebben de meeste Navo-landen in 2023 minder dan 2 procent van het bbp aan defensie uitgegeven, maar dat komt mede doordat alleen de uitgaven voor militaire steun aan Navo-bondgenoten worden meegerekend en niet de uitgaven voor militaire steun aan derde landen, zoals Oekraïne.
Duitsland en Nederland gaven in 2022 en 2023 respectievelijk 1,57 en 1,7 procent van het bbp uit aan defensie volgens de Navo-definitie. Maar ze gaven daarbovenop ook nog eens 0,5 en 0,4 procent van het bbp uit aan bilaterale militaire steun voor Oekraïne. Er zijn maar een paar landen, waaronder Spanje en Italië, die ver beneden de Navo-norm van 2 procent blijven en vrijwel geen bilaterale militaire steun aan Oekraïne geven.
Maar militaire hulp aan Oekraïne is op dit moment de beste (en goedkoopste) manier om het Navo-bondgenootschap te verdedigen. De politieke crisis in de Verenigde Staten dwingt Europa serieus na te denken over de vraag of het in Oekraïne ook zonder de steun van de Amerikanen af kan. Financial Times-columnist Simon Kuper rekende voor dat de VS jaarlijks zo’n 40 miljard euro aan Oekraïne geven.
Dat komt neer op 70 euro per jaar per inwoner van de Europese Navo-landen. Een alleszins behapbaar bedrag. Maar volgens NRC-redacteur Michel Kerres blijft een Republikeins ‘neen’ hoe dan ook een ramp omdat de Europese voorraden wapens en munitie snel slinken en het maanden duurt om de productie op te voeren. Er zou op die manier veel kostbare tijd verloren gaan.
De oplossing ligt voor de hand. De Amerikanen hebben nog wel wapens en munitie om aan Oekraïne te leveren, maar hebben door de Republikeinse blokkade geen budget daarvoor. De Europese Navo-lidstaten kunnen de Amerikaanse wapens en munitie kopen en aan Oekraïne leveren. Daar is een exportvergunning voor nodig, maar dat hoeft niet tijdrovend te zijn.
Voor elke 10 duizend granaten die Rusland dagelijks op Oekraïne afvuurt, kan Oekraïne nog maar 1.500 granaten afvuren door het nijpende tekort aan munitie en luchtafweerraketten. Volgens een woordvoerder van het ministerie van Defensie kopen Europeanen wapens en munitie het liefst in Europa. Maar nood breekt wet.
De Europeanen moeten Amerikaanse wapens en munitie kopen en aan Oekraïne leveren. Anders is de strijd in Oekraïne mogelijk al voor de Amerikaanse presidentsverkiezingen beslist.
Source: Volkskrant