Het moet buitengewoon eervol voor Marjon Brandsma zijn geweest, dat Judith Herzberg speciaal voor haar een toneelstuk schreef. Het was in januari 1988 dat de monoloog De Caracal bij Toneelgroep Amsterdam in première ging. De eerste solovoorstelling van Brandsma, die eerder al in een stuk van Herzberg had gespeeld, het legendarisch geworden Leedvermaak (1982).
Marjon Brandsma is op 19 januari in haar woonplaats Amsterdam op 80-jarige leeftijd overleden Ze kwakkelde al geruime tijd met haar gezondheid. In 2012 speelde ze haar laatste rol, die van de oude moeder in Anton Tsjechovs Oom Wanja, in regie van Gerardjan Rijnders, die destijds ook De Caracal regisseerde.
Rijnders: ‘Ze was niet alleen een erg goede actrice, maar ook een eigenzinnige vrouw, en dat mocht ik wel. Ik kende haar al uit de begintijd van Toneelgroep Baal. Voor dat gezelschap had ik destijds een nogal vrije bewerking gemaakt van De dame met de camelia’s, maar dat vond ze helemaal niks. Dus na een week repeteren is ze eruit gestapt.’
Nadat Brandsma de Toneelschool in Amsterdam had afgerond richtte ze met onder anderen Kitty Courbois, Hans Dagelet en regisseur Leonard Frank Toneelgroep Baal op. Daar speelde ze de ene na de andere rol, ook in Leedvermaak, een familiekroniek waarover de schaduw van de Tweede Wereldoorlog hing.
De Volkskrant profileert regelmatig bekende en onbekende, kleurrijke Nederlanders die onlangs zijn overleden. Wilt u iemand aanmelden? postuum@volkskrant.nl
Judith Herzberg: ‘Haar acteren was nooit klakkeloos, alles wat ze deed was goed doordacht, ver doordacht. Geen flut-ideetjes. Ze verdiepte zich altijd in de rol die ze speelde. De rol van Dory in Leedvermaak ging haar aan het hart, als toeschouwer ging je erin geloven, je kreeg er zelfs haar zenuwtrekjes bij.’
Bij Toneelgroep Amsterdam groeide ze uit tot een van de gezichtsbepalende actrices, die ook niet bang was voor een avontuur. Zo speelde ze mee in Rijnders’ destijds geruchtmakende voorstelling Bakeliet. Rijnders: ‘Als actrice was zij een tragédienne, en dat tragische zat ook een beetje in haar stem – als zij een tekst uitsprak, kwam die meteen aan. Maar komische rollen spelen kon ze ook; dan zette ze gewoon grote ogen op. Ze was heel intelligent en breed georiënteerd.’
Een van haar mooiste rollen was die van de jonge vrouw in Het Wijde Land van Arthur Schnitzler bij het Publiektheater in 1987, met daarin ook een piepjonge Pierre Bokma. In 1982 won ze de toneelprijs Theo d’Or voor haar rol in Leugens onder de roos bij De Haagse Comedie.
In De Caracal speelde Brandsma een wat eigenaardige, eenzame vrouw die alleen maar aan de telefoon zit. Herzberg schreef het mede omdat er weinig stukken waren voor vrouwen van rond de 40 jaar. ‘Vrouwen moeten in het toneel altijd jong en lekker zijn, of oud en indrukwekkend en door het leven getekend. Marjon speelde die rol mooi. Ik denk mede omdat ze zelf een ingewikkelde vrouw was, in ieder geval niet een eenvoudige. Wat voor haar werk interessant, maar voor haar privéleven verwarrend moet zijn geweest’, zegt Herzberg.
Rijnders regisseerde haar voor het laatst in 2012. Ze had moeite met het onthouden van de tekst en besloot te stoppen. Na dat afscheid trok ze zich min of meer terug. Rijnders kwam haar nog niet zo lang geleden tegen in de plaatselijke Albert Heijn. ‘Ineens stond er een oud vrouwtje met een muts voor me. Maar ik herkende haar totaal niet. Na dat pijnlijke moment van stilte gaf ze me een duwtje, zei alleen maar ‘Brandsma’, en liep weg.’
Vrijdag 26 januari was de crematie van Brandsma op begraafplaats Zorgvliet in Amsterdam. Herzberg en Rijnders waren daarbij aanwezig. Herzberg: ‘Ik heb daar allerlei mensen uit het toneel teruggezien, witharige mensen. Daar zit een toneelstuk in, dacht ik op dat moment, een toneelstuk over witharige mensen. Tijdens die bijeenkomst gonsde veel liefde en aandacht voor Marjon. Ik miste haar ontzettend, en zal haar niet vergeten. Totdat ik zelf vergeten ben.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden