De vergrijzing treft ook dakloze ouderen zonder verblijfsvergunning, merken hulporganisaties in de grote steden. ‘Deze mensen zijn op jonge leeftijd naar Nederland gekomen en worden nu oud. Zij hebben lang hun eigen broek opgehouden, maar komen nu op een punt waarop dat niet meer gaat.’
Gehuld in een lange winterjas, trainingsbroek, muts en witte sneakers loopt de Algerijn Mostafa Khenata (58) door de pas gedweilde gang op de vierde etage van de Rotterdamse Pauluskerk. Hoewel hij al veertig jaar ongedocumenteerd en momenteel trekkebenend door het leven gaat, kan iedereen die zijn pad kruist rekenen op een even hartelijke begroeting. ‘Ik houd nou eenmaal van praten’, lacht hij.
Op de derde en vierde verdieping biedt de Pauluskerk sinds dit jaar opvang aan oudere, ongedocumenteerde daklozen met ernstige gezondheidsproblemen. Een groep die groeiende is in de drie grote steden. Vanwege het turbulente bestaan dat deze mensen leiden en de gezondheidskwalen die daarbij komen kijken, vallen zij al vanaf 55 jaar onder de noemer ‘oudere’. De kerk reserveert in ieder geval een jaar lang vijfentwintig bedden voor deze doelgroep, voor wie een leven op straat door medische problemen nog moeilijker is.
Dag en nacht staat een medewerker of vrijwilliger klaar voor deze mensen, die alleen of in tweetallen een ruime slaapkamer bewonen. Daarnaast is er voor hen de ‘oer-Hollandse’ woonkamer (inclusief foto van een Nederlandse akker met molen die de gehele wand bestrijkt), schone sanitaire voorzieningen en een gedeelde keuken.
‘Het gaat om een groeiende groep mensen in Rotterdam’, vertelt predikant-directeur Martijn van Leerdam in zijn kantoor in de Pauluskerk. ‘Deze mensen zijn op jonge leeftijd naar Nederland gekomen en worden nu oud. Zij hebben lang hun eigen broek opgehouden, maar komen nu op een punt waarop dat niet meer gaat. Dertig, veertig of soms vijftig jaar bleven ze onder de radar, maar om uiteenlopende redenen lukt dat nu niet meer.’
Zo ook Khenata. In 1984 verliet hij zijn vaderland Algerije om in Frankrijk aan het werk te gaan. Drie jaar later kwam hij naar Nederland en trok hij in bij zijn toenmalige vriendin. Hij werkte jarenlang zwart, onder meer in de horeca en op de markt. Fysiek zwaar werk, waar hij tien jaar geleden mee moest stoppen vanwege hartproblemen. Lang lukte het hem om onderdak te vinden bij kennissen, maar drie jaar geleden belandde hij op straat. Vanwege zijn verslechterde medische situatie – zijn benen houden vocht vast, waardoor hij moeilijk loopt – woont Kheneta sinds dit jaar op de vierde verdieping van de Pauluskerk.
Niet alleen in Rotterdam, ook in Amsterdam en Den Haag constateren organisaties dat de groep dakloze ouderen zonder verblijfsvergunning groter wordt, al is het onmogelijk te zeggen om hoeveel mensen het precies gaat. ‘De meeste oudere ongedocumenteerden die wij zien, zijn mensen zonder asielverleden’, zegt Rian Ederveen van stichting Landelijk Ongedocumenteerden Steunpunt (LOS). ‘Ze zijn als arbeidsmigrant gekomen, of als gezinsmigrant’.
Dat die groep mensen groeit, is volgens Ederveen te wijten aan demografische ontwikkelingen (de ongedocumenteerden worden ouder) en het strenger geworden migratiebeleid in ons land. ‘Het is tegenwoordig makkelijker een verblijfsvergunning te verliezen, en steeds moeilijker om er een te krijgen. En er is in de afgelopen jaren ook geen generaal pardon voor immigranten meer geweest.’
Hoewel het Rijk deze mensen liever ziet terugkeren naar het land van herkomst, vinden zij dat zelf meestal geen optie. ‘Als ik terug moet naar Algerije, heb ik daar niemand’, zegt ook Khenata. ‘De meeste familie is overleden. Ik ben er na 1984 nooit meer geweest, ik ben daar onbekend.’ Bovendien heeft hij in al die jaren zijn leven hier opgebouwd. Zo zet hij zich in voor de kerk, ondanks zijn slechte benen. ‘Ik help vaak bij activiteiten, daar smeer ik boterhammen of schenk ik koffie. Ik wil graag bezig blijven.’
Dat in Rotterdam juist de Pauluskerk opkomt voor deze mensen past in een jarenlange traditie waarin de kerk zich inspant voor kwetsbare groepen in de samenleving. In de jaren tachtig konden drugsverslaafden dankzij dominee Hans Visser bij Perron Nul terecht, en later kwam er zelfs een gebruikersruimte in de Pauluskerk. Daarna opende de kerk haar deuren ook voor daklozen en ongedocumenteerden. ‘Overwin het kwade door het goede’, luidt het motto van de kerk, dat in koeienletters boven de kantine prijkt.
Of de Pauluskerk haar motto ten uitvoer kan blijven brengen, is in het huidige politieke klimaat hoogst onzeker. Als het aan de PVV en de VVD ligt, wordt elke vorm van opvang van ongedocumenteerden afgeschaft en verboden. Ook willen deze partijen ongedocumenteerd verblijf strafbaar stellen.
De Pauluskerk ziet de opvang van ouderen zonder verblijfsvergunning als een vorm van protest, bij gebrek aan betere regelgeving vanuit het Rijk. Eerder werkte de kerk mee aan een pilot met Landelijke Vreemdelingenvoorzieningen (LVV), maar dit jaar besloot ze het heft in eigen hand te nemen. ‘We konden mensen alleen opvangen als we meewerkten aan een terugkeer naar het land van herkomst, maar de mensen hebben niemand om naar terug te keren’, vertelt predikant-directeur Van Leerdam. ‘Medewerkers werden gek. Je wil direct hulp bieden, maar we moesten maandenlang met de gemeente onderhandelen voor een bed. Dat was inhumaan.’
Ederveen van stichting LOS is blij met het initiatief van de Pauluskerk, maar ziet dat er nog werk aan de winkel is. ‘We moeten dealen met deze realiteit en erkennen dat deze mensen altijd hebben bijgedragen aan de samenleving, zij het illegaal. We moeten ervoor zorgen dat ze op een fatsoenlijke manier hun oude dag kunnen doorbrengen. Als ze onderdak hebben en een zakcentje om een telefoon en een tramkaartje te kunnen betalen, is al een heleboel opgelost. Ze blijven hier toch wel.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden