Soda met zeep, borax met dennennaalden, zeepvlokken met bakingsoda of kastanjes met water: Instagrammers, bloggers en TikTokkers die duurzamer en verspillingsvrij willen leven, delen graag hun recepten voor wasmiddelen.
Als je zelf een wasmiddel maakt, hoef je die grote plastic flessen niet steeds weg te gooien en vermijd je waspoeders met microplastics.
De bijbehorende hashtags laten zich raden: #ecowarrior, #makeadifferencetoday, #thinkglobalactlocal, #lowwaste en #minimalisme.
Zelf een wasmiddel brouwen? Als je het een chemicus vraagt, zijn er meer redenen om het niet te doen dan wel, zegt docent scheikundepractica aan de Universiteit Utrecht Paulien van Bentum.
De recepten die je online vindt, variëren van een blok zeep raspen en mengen met water en geurolie tot zuur en waterstofperoxide mixen. "Er kan gevaarlijk chloorgas ontsnappen als je bijvoorbeeld zoutzuur en hypochloriet met elkaar mengt." Zo kun je een kalkreiniger niet mengen met bleek of handgel.
Daarbij is de werking van schoonmaakmiddelen minder effectief als je ze met elkaar mengt, zegt de scheikundige.
Een wasmiddel bestaat uit oppervlakteactieve stoffen uit enzymen, water, waterontharder, parfum en conserveermiddelen. De enzymen kunnen de moleculen van de vlek afbreken in kleine stukjes, die zo met het water meegevoerd kunnen worden.
"Je hebt in een wasmiddel een aantal enzymen nodig voor de afbraak van verschillende soorten vlekken - zoals vet, zetmeel en dergelijke - die op lage temperatuur kunnen werken", legt Van Bentum uit.
Maar thuis kunnen wij geen enzymen in ons zelfgemaakte wasmiddel stoppen. Die zijn voor de consument namelijk niet te koop. Ze zijn ook niet zelf te maken, maar worden op industriële schaal geproduceerd en met behulp van bacteriën gezuiverd.
Zeep is een uitstekende vlekverwijderaar en water is een uitstekend oplosmiddel, zegt Van Bentum. Maar oude, diepe en hardnekkige vlekken krijg je er echt niet mee weg. Een goede vlekverwijderaar verandert chemisch de structuur van een vlek, waardoor die wateroplosbaar wordt.
Met alternatieve middeltjes krijg je de kleding mogelijk niet echt schoon, zeggen de wasexperts van wasmachinefabrikant Miele.
Miele-woordvoerder Maarten Bos: "Dat is zonde van je kleding en je tijd. Het kan ook dat je was wél goed schoon wordt van een zelfgemaakt huis-tuin-en-keukenmiddeltje, maar dat de chemische samenstelling van de producten of de combinatie ervan een negatieve impact op jouw kleding hebben. Zo kunnen bepaalde stoffen de vezels van kleding aantasten."
Je wasmachine kan ook slachtoffer worden. "Of je wasgoed met alternatieve middelen nu goed schoon wordt of niet, olie, schoonmaakazijn of citroensap kunnen je wasmachine van binnenuit aantasten", waarschuwt Bos. "Voor een schoon en veilig resultaat adviseren wij om te wassen met reguliere wasmiddelen. Doseer zeker niet te veel."
Zo'n wasmiddel uit de supermarkt is behoorlijk indrukwekkend, zegt Van Bentum. Het pakt veel verschillende vlekken op verschillende soorten textiel aan en je kunt ervan op aan dat het grootste gedeelte vlekkeloos schoon uit de trommel komt. Maar niet alles: ook met dure flessen wasmiddel kun je vlekken blijven houden.
"Dat willen reclames je wel doen geloven, maar sommige vlekken zitten te diep in de textielvezels. Het materiaal van een vlek hecht zich aan de vezels. En als dat te diep zit, bijvoorbeeld doordat je er hard in hebt gewreven, kan de kleurstof erin blijven zitten. De bacteriën van een poepvlek zijn er dan wel uit, maar de kleurstof blijft achter."
Vlekkerig wasgoed in ruil voor een goede, groene daad dan? Ook dat lijkt niet echt op te gaan. De belangrijkste milieuwinst zit 'm in wassen op een zo laag mogelijke temperatuur, weet Milieu Centraal. Een middeltje met alleen maar zeep krijgt je wasgoed niet schoon op 20 graden.
Dat je in ieder geval niets aan de afvalberg bijdraagt als je zelf gaat knutselen, klopt niet helemaal, denkt ook Van Bentum. "Je koopt veel verschillende producten - pakjes bakingsoda, flesjes olie - en je kunt het nooit zo geconcentreerd maken als wat je in de winkel koopt."
"Wat je zelf maakt is waarschijnlijk ook niet lang houdbaar. Het gaat klonteren en schimmelen en dan gooi je het potje weg. Wasmiddel uit de winkel kun je maandenlang laten staan."
Wasmiddelfabrikanten maken hele geconcentreerde producten, zodat je er maar weinig van nodig hebt. Bovendien werken ze ook bij een hele lage temperatuur. "Fabrikanten proberen zich te onderscheiden en denken dus ook na over de milieu-impact van hun wasmiddel."
Daardoor kun je op steeds lagere temperatuur wassen. Zo heeft Lidl in sommige filialen een pilot met navulstations lopen. Ook wasmiddelmerk Ecover heeft zulke navulstations in verschillende winkels. De klant kan met een lege fles binnenwandelen en zelf bijtanken. "Dat soort initiatieven dragen vermoedelijk meer bij aan minder plasticgebruik dan zelf wasmiddel maken."
Maak binnen 1 minuut een gratis account aan en krijg toegang tot extra artikelen.
Gelieve een geldig e-mailadres in te geven.
Source: Nu.nl algemeen