Plasterk vindt dat de vier partijen de komende tijd op zoek moeten naar een gemeenschappelijk programma en daarnaast ook knopen moeten doorhakken over de wijze waarop ze willen samenwerken. De afgelopen gespreksronde is niet onderhandeld over de precieze regeringsvorm.
‘Het moge duidelijk zijn dat niet iedereen slechts een kabinet kan gedogen’, schrijft Plasterk koeltjes in zijn verslag. De informateur verwijst daarmee naar de houding van NSC-voorman Pieter Omtzigt en VVD-leider Dilan Yesilgöz, die allebei hebben aangegeven dat ze niet in een kabinet met de verkiezingswinnaar PVV willen en alleen een rol als gedoger voor zichzelf zien weggelegd. Bij Yesilgöz valt wel op dat ze standpunt de laatste weken niet meer wil herhalen.
Plasterk adviseert om de volgende gespreksronde onder leiding van ‘een nieuwe informateur met ruime bestuurlijke en politieke ervaring’ te laten plaatsvinden. De PvdA’er lijkt daarmee aan te geven dat hij zelf een stap terug wil doen. Plasterk botste de afgelopen week hard met Omtzigt, die vond dat er financiële informatie voor hem was achtergehouden. Plasterk ontkende die beschuldiging met klem en geeft ook in het verslag uitvoerig aan hoe de informatievoorziening tot stand is gekomen. Door het conflict was de afgelopen dagen achter de schermen al duidelijk geworden dat Plasterk waarschijnlijk niet verder kan als informateur.
Over de auteur
Frank Hendrickx is politiek verslaggever voor de Volkskrant. In 2022 kreeg hij de journalistieke prijs de Tegel voor zijn onthullingen over de mondkapjesdeal van Sywert van Lienden en co. Hendrickx was eerder correspondent in de VS en Rusland.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
Plasterk wijst er in zijn verslag op dat een belangrijk onderdeel van zijn opdracht is afgerond: de vier partijen zijn erin geslaagd om ‘een gemeenschappelijke basislijn’ te vinden voor de waarborging van de grondwet, de grondrechten en de democratische rechtsstaat. In zeven afspraken is vastgelegd hoe dat moeten gebeuren. Zo is onder andere vastgelegd dat ‘alle godsdiensten, zoals christendom en de islam, vallen onder de vrijheid van godsdienst’. Wilders noemde de islam eerder steevast ‘een totalitaire ideologie’ en geen religie.
De partijen beloven ook geen voorstellen te doen die de huidige grondrechten aantasten en verder willen ze ‘onafhankelijke instituten, zoals rechtsstaat, wetenschap en media, beschermen en versterken’. Het is de bedoeling dat er tijdens de formatie nog gesproken gaat worden met vertegenwoordigers van die instituten. Wilders trok in het verleden de onafhankelijk van de rechters in twijfel en zette de meeste journalisten weg als ‘tuig van de richel’.
NSC vindt de 'rechtsstatelijke afstand’ tot de PVV ondanks de gemaakte afspraken nog altijd te groot, liet de partij van Omtzigt maandag meteen in een brief aan de leden weten. De partij blijft daarom weigeren om deel te nemen aan een meerderheids- of minderheidskabinet met de PVV. Een gedoogrol wordt niet uitgesloten, maar onduidelijk blijft of Omtzigt bereid is om de inhoudelijke gesprekken met PVV, VVD en BBB te hervatten.
De NSC-leider suggereerde maandag juist dat PVV, VVD en BBB eerst maar samen verder moeten onderhandelen over een akkoord. Tegelijkertijd schreef hij aan de leden: ‘NSC zal constructief blijven zoeken naar mogelijkheden om bij te dragen aan een landsbestuur dat de grote problemen van ons land aanpakt.’
Naast het vastleggen van een gemeenschappelijke basislijn voor de omgang met de grondwet moest Plasterk in opdracht van de Tweede Kamer ook onderzoeken of er perspectief is op een inhoudelijk akkoord tussen PVV, VVD, NSC en BBB. Door het weglopen van Omtzigt vorige week hebben de vier partijen niet gezamenlijk kunnen vaststellen of dat perspectief er is, schrijft Plasterk. De informateur, die erkent dat er ‘aanzienlijke verschillen’ zijn tussen de partijen, trekt op eigen gezag wel die conclusie: ‘Het bereiken van een akkoord is niet uitgesloten en is zeer wel mogelijk.’
Woensdag moet in een Kamerdebat duidelijk worden hoe de formatie nu verder gaat. PVV, VVD en BBB zien perspectief om tot een inhoudelijk akkoord te komen, lieten ze de afgelopen dagen doorschemeren, maar het vertrouwen in NSC heeft een deuk opgelopen. Omtzigt zal woensdag tijdens het debat moeten aangeven welke rol hij in de onderhandelingen nog voor zichzelf ziet weggelegd.
Ook Yesilgöz zal onder druk komen te staan. Blijft ze erbij dat de VVD hoogstens gaat gedogen? Een minderheidskabinet gevormd door de bestuurlijk onervaren PVV en BBB, gedoogd door NSC en VVD, ziet niemand in Den Haag als een serieuze optie. Een zakenkabinet of extraparlementair kabinet – dat op afstand van de Tweede Kamer opereert en steeds op zoek gaat naar meerderheden – kan een alternatief zijn, maar behalve bij Omtzigt is verder bij niemand veel enthousiasme voor zo’n constructie.
Yesilgöz benadrukt de afgelopen dagen steeds dat ‘het land snakt naar een kabinet dat de grote problemen gaat oplossen’. Vragen of de VVD dan ook bereid is om in een kabinet met de PVV te stappen, ontwijkt de partijleider steevast. Hoelang Yesilgöz dat nog kan volhouden, moet woensdag blijken.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden