Alaa Zaki Ayalaan leeft met zijn gezin op rijst en opgevangen regenwater. Het is levensgevaarlijk om naar buiten te gaan om voedsel te zoeken en water te halen bij de gemeentelijke uitdeling, vertelt hij. ‘Laatst ging ik wat eten kopen en ineens begonnen Israëlische soldaten te schieten. Iedereen rende weg. Bepaalde wijken kun je helemaal niet bereiken. Vlak bij mij in de buurt zijn tien doden gevallen.’
De 45-jarige Ayalaan keerde ruim een week geleden met zijn gezin terug naar zijn huis, of wat daarvan over is, in het dorp Beit Lahiya. ‘We hebben opgeknapt wat we konden, meer konden we niet doen.’ Voor die tijd zwierf hij rond in noordelijk Gaza. Nu de bombardementen zijn gestopt, en het vooral oppassen is voor Israëlische sluipschutters, is er ook deze nieuwe angstige realiteit: de hongerige, geestelijk gebroken en soms kwaadaardige medemens.
‘Mensen zijn radeloos. Eerst braken ze de deuren van de afgesloten winkels open en plunderden het verse voedsel. Later begonnen bandieten de winkels te beroven van rijst, meel en blikvoedsel. Dat verkopen ze voor heel hoge prijzen.’
Over de auteur
Monique van Hoogstraten is buitenland- en eindredacteur van de Volkskrant. Eerder was ze correspondent in Israël en de Palestijnse Gebieden.
Sinds het Israëlische leger zijn aandacht heeft verlegd naar het zuiden van de Gazastrook, domineert Rafah het nieuws, de stad in het zuiden waar misschien wel anderhalf miljoen mensen in angst wachten op de volgende stap van Israël in de jacht op Hamas.
In het noorden is intussen een Wilde Westen ontstaan, blijkt uit interviews die de Volkskrant had met bewoners en uit gesprekken met hulporganisaties en het Israëlische leger. Hun verhalen zijn geverifieerd bij zo veel mogelijk bronnen of door op sociale media te zoeken naar beeldmateriaal.
Niemand weet zeker hoeveel inwoners daar tussen de puinhopen verblijven. De schattingen lopen uiteen van tweehonderd- tot vierhonderdduizend.
Zij zijn al die maanden in het noorden gebleven. Ze proberen te overleven in een gebied waar anarchie heerst. Er is geen civiel gezag meer, het recht van de sterkste geldt. Een gebied ook waar volgens het Israëlische leger Hamas hier en daar tevoorschijn komt, om het heft weer in handen te nemen. En een gebied waar honger tot wanhoopsdaden drijft.
Ouday Mohammed, een 20-jarige man die met zijn familie in Gaza-Stad verblijft, vertelt dat zij de laatste dagen dierenvoer eten. Alles wat je kunt malen, zegt hij: vogelvoer en ook voer voor ezels en paarden. ‘Je wordt misselijk als je het ziet, maar je moet het toch eten. Wij zijn er ziek van geworden en ook de kinderen hebben er veel last van. Toch zeggen we dat we gezegend zijn, want er zijn er ook die dit niet eens kunnen vinden.’
Er circuleren meer getuigenissen over het eten van dierenvoer. Op Facebook is een filmpje van Al Jazeera te zien waarin een man op straat met een handmaalmolen op verzoek korrels voor dieren tot meel vermaalt.
Hij vertelt: ‘Iemand gaf me dit kippenvoer. Ik zei tegen die man: ‘Het ruikt niet goed.’ Hij zei: ‘Maakt niet uit, maal het. Ik wil mijn kinderen eten geven. Ik kan geen bloem kopen voor 30 sjekel.’ Mensen komen ook bij me met duivenvoer en met droog brood om opnieuw brood van te bakken. Anders sterven ze.’
30 sjekel is 7,50 euro – het is voor Gazanen die al voor de oorlog werkloos waren en afhankelijk waren van voedselhulp een immens bedrag. Spaarzame noodhulp die via de VN-hulporganisatie UNRWA het noorden bereikt, wordt geroofd en voor woekerprijzen doorverkocht.
Alle vier inwoners die de krant sprak getuigen ervan. En spreken er schande van. ‘De dieven weten donders goed dat mensen geen geld hebben en honger lijden’, zegt Ayalaan.
Osama Ashi, een 28-jarige journalist die in Rimal zit, de woestenij die het centrum van Gaza-Stad was, vindt het merkbaar lastig erover te vertellen. ‘Het is begrijpelijk, maar ook beschamend, welke slechte dingen mensen elkaar aandoen als ze honger hebben’, zegt hij. ‘En het is triest dat mensen bang worden voor elkaar.’
De laatste keer dat een UNRWA-vrachtwagen met voedsel aankwam – dat is alweer even geleden – liep dat uit op complete chaos. ‘Bewoners vielen de truck aan en waren niet in bedwang te houden. Er kon niks eerlijk worden uitgedeeld.’ Ouday Mohammed vertelt dat sommige dieven zelfs wapens meenemen. ‘Dan sta je machteloos.’
Her en der verschijnen stalletjes waar het gestolen eten tegen woekerprijzen wordt verkocht. Een zak meel werd aangeboden voor 180 shekel (45 euro), zegt Ayalaan. Een kilo zout gaat voor 20 shekel van de hand.
Nidaa Aabid, een 64-jarige vrouw uit Gaza-Stad, vertelt dat er in de stad Jabalia weer een soort markt is ontstaan, waar ook sesamkoekjes, zoetigheden en kaasjeskruidplant te vinden zijn. ‘Maar de meeste dieven vragen tien keer meer dan wat het waard is. En als we geld willen krijgen van familie uit het buitenland, moeten we 10 procent afstaan aan een bemiddelaar.’
Wie geld in handen wil krijgen, is overgeleverd aan de zwarte markt. Banken liggen in puin en de kantoren van Western Union, die voor velen in Gaza met familie of vrienden in het buitenland voor de oorlog een belangrijke levensader waren, bestaan in het noorden niet meer. Op Facebook vragen Gazanen elkaar wanhopig om advies.
‘Er schijnt een kantoortje te zijn in Rimal.’ ‘Ik hoorde over iemand in Al Talatini. Hoeveel moet ik daar betalen?’ ‘Nee, vertrouw niemand, er is daar geen kantoortje.’ Een ander zegt geld naar zijn kinderen te hebben gestuurd, via een bemiddelaar die 100 dollar vroeg. Maar of het ooit is aangekomen? ‘Mijn familie sterft en ik kan niks sturen.’
‘Het noorden van Gaza is totaal geïsoleerd geraakt’, bevestigt Juliette Touma, woordvoerder van de UNRWA, de VN-vluchtelingenorganisatie voor Palestijnen die onder vuur ligt omdat twaalf lokale medewerkers zouden hebben deelgenomen aan de Hamas-aanval van 7 oktober. ‘We krijgen meestal geen toestemming van Israël om naar het noorden te gaan. Zonder opgaaf van reden.’
De baas van de UNRWA, Philippe Lazzarini, komt er überhaupt niet in, vrachtwagens met hulpgoederen maar mondjesmaat. ‘Als we dan akkoord krijgen voor een hulpkonvooi, hebben we te maken met grote vertraging bij het checkpoint bij Wadi Gaza.’
Dat is de rivierbedding tussen het noorden en zuiden waar het Israëlische leger de Gazastrook doormidden heeft gesneden en waar niemand zomaar kan passeren. ‘Wanhopige inwoners zien dan die wachtende wagens staan en komen eropaf. Tegen de tijd dat we door mogen rijden, is er niks meer om uit te delen.’
Ze erkent dat UNRWA-voedsel wordt verhandeld. ‘We weten niet in welke mate, maar we krijgen inderdaad berichten dat sommige hulp wordt verkocht. Dat is gebruikelijk in oorlogs- en conflictgebieden.’ Dat Hamas de transporten controleert, zoals Israël stelt, ontkent ze met klem.
Het Internationale Rode Kruis spreekt van een onvoorstelbare situatie in Gaza-Stad, ‘een stad van puin en de dood’. De laatste keer dat het Rode Kruis er was en nog medische voorraden kon brengen, is ruim twee maanden geleden. ‘Sindsdien is er niemand meer geweest’, zegt woordvoerder Hisham Mhanna vanuit Rafah. ‘Er zit daar niemand van ons.’
Het enige wat er nog is aan medische zorg, vertelt hij, is basale eerste hulp. ‘De hele gezondheidszorg is ingestort. Kankerpatiënten, nierpatiënten, ouderen, zwangere vrouwen – niemand krijgt nog behandeling. Bovendien kunnen ambulances niet zonder gevaar rijden. Alles wat beweegt, kan doelwit zijn van het Israëlische leger.’
De grote legereenheden hebben zich weliswaar teruggetrokken, maar de oorlog in het noorden is niet voorbij, zegt Arye Sharuz Shalicar, woordvoerder van het Israëlische leger, vanuit Tel Aviv. ‘Sommigen denken dat we al in de fase van the day after zijn beland. Dat is een misverstand. We vechten nog steeds, maar op een andere manier.’
Speciale eenheden hebben zich verschanst in leegstaande gebouwen. Sharuz Shalicar: ‘We observeren waar de terroristen in beweging zijn en zich proberen te positioneren. Zodra ze opduiken en tevoorschijn komen uit de tunnels, slaan we toe.’
Tot frustratie van de legerleiding heeft de Israëlische premier Benjamin Netanyahu nog steeds geen plan over wat met Gaza te doen en springt Hamas in dat machtsvacuüm. Zo controleren leden van Hamas volgens hem de voedseluitdeling.
Dat stemt overeen met sommige verhalen van de bewoners. Osama Ashi vertelt dat hij politie heeft gezien – dus Hamas-leden. En Ayalaan zegt dat ‘hier bij ons veiligheidstroepen tegenover het Al-Shifa-ziekenhuis marktkramen konden opzetten en orde op zaken stellen. Ze maakten ook de weg vrij voor ambulances.’
Met veiligheidstroepen bedoelt hij: leden van Hamas. Veel bewegingsruimte hebben die niet. ‘Als ze uit hun schuilplaatsen komen, worden ze gedood door Israëlische sluipschutters.’
In dat spervuur worden ook burgers getroffen. Ouday Mohammed ging er enige tijd geleden op uit, samen met zijn buurman, om een zak meel te bemachtigen. Ze waren niet de enigen; vele duizenden kwamen op die voedseldistributie af.
‘Het leek alsof het hele volk er was om meel te halen. Ineens begonnen de Israëliërs te schieten. Er zijn veel doden gevallen en er waren veel gewonden. Door de beschietingen, en doordat ze zijn vertrapt of gestikt in de massa die wegvluchtte. Mijn buurman werd in zijn nek geschoten. Hij overleed ter plekke. Hij was net getrouwd, zijn vrouw was zwanger. Kunt u zich voorstellen dat er doden vallen vanwege een zak meel? Ik wil niet doodgaan om een zak meel.’
In het uiterste noorden, waar Ayalaan woont, komen helemaal geen hulporganisaties. ‘Ja, een tijdje geleden kwamen er drie mensen die zeiden dat ze van de UNRWA waren, maar alleen God weet of dat klopt. Ze hebben niemand geholpen. Ze vroegen hoe we leven, zo zonder te eten en drinken. Daarna gingen ze weg.’
Over een tijdje zien we onze kinderen misschien sterven van de honger, zegt hij. ‘Ons buurmeisje is ziek en kan niet meer lopen. Niemand kan iets voor haar doen. We staan machteloos, wetende dat ze zal overlijden. Het is alsof je zegt: wacht de dood maar af.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden