Een tijdje geleden speelde ik met een performance op een festival in Amsterdam. Het werk ging over het objectiveren van het vrouwenlichaam, en voor de promotie sta ik als een verwarde vrouw in badpak op de foto. Aan de hand van die foto kreeg ik op Instagram een persoonlijk bericht van een onbekende man. ‘Ik kom je halen’, schreef hij.
Ik blokkeerde de gebruiker en lichtte de organisatie van het festival in. Samen stelden we een plan op: de technici zouden dichtbij blijven en we bespraken signalen en een protocol voor het geval er tijdens de performance iets zou gebeuren. De organisatie beloofde onmiddellijke interventie als iemand te dichtbij zou komen. Gelukkig verliep de performance zonder incidenten, hoewel ik het wel als zeer stressvol ervoer.
Over de auteur
Lisa Schamlé is performer en conceptueel kunstenaar. Haar werk verkent thema's als de objectificatie van het vrouwenlichaam, seksualiteit, de politiek van verlangen, lichaamshorror, representatie en de ambiguïteit van walging.
Dit is een ingezonden bijdrage, die niet noodzakelijkerwijs het standpunt van de Volkskrant reflecteert. Lees hier meer over ons beleid aangaande opiniestukken.
Eerdere bijdragen in deze discussie vindt u onder aan dit artikel.
Deze vorm van bedreiging is helaas geen uitzondering. In het collectief waarin ik zat (bestaande uit vijf vrouwen) werden we regelmatig lastiggevallen. Zo maakte een man een keer foto’s van ons toen we halfnaakt op het podium lagen. Ik sprak die man naderhand erop aan en legde uit dat het niet gepast is om foto’s te maken tijdens een voorstelling. Toen hij vroeg waarom niet, legde ik uit dat het kwetsbaar is om op het podium te staan, vooral als je halfnaakt bent. Ik vroeg of hij de foto’s van zijn telefoon wilde halen, na lang aandringen verwijderde hij ze. Maar daarna zei hij: ‘Ze staan toch al in de cloud’, en liep weg.
Toen we in Amsterdam speelden op theaterfestival de Parade, werd ik tijdens het reclame maken op het festivalterrein op mijn billen geslagen door een groep dronken mannen. In een ander geval waren we genoodzaakt de politie in te schakelen en een contactverbod aan iemand op te leggen, omdat we twee jaar lang mails met rare vragen van hem ontvingen. Ik vraag me af of we dezelfde ervaringen zouden hebben gehad als we een groep mannen waren.
Sinds #MeToo kennen we allemaal de verhalen van seksueel misbruik binnen de theater- en filmwereld. Het gaat helaas nooit over de last die vrouwelijke acteurs ondervinden van hun publiek. Maar als ik met vrouwelijke collega’s over dit soort situaties praat, hoor ik bijna altijd soortgelijke verhalen. Eén vertelde hoe ze op een website belandde waar haar lichaam getoond werd, er worden soms zelfs hele pagina’s gewijd aan hen op het internet, zoals op de site mannenzaken.nl (voorheen mokkels.nl).
Ik ken een vrouwelijk acteur die gefilmd is tijdens een voorstelling waarin ze naakt op het toneel staat. Dit filmpje belandt tot op heden regelmatig op een pornowebsite met naam en toenaam.
Meerdere collega’s die regelmatig gestalkt worden leven met de angst dat als ze gaan spelen, die stalker aanwezig is. Een schrijnend voorbeeld is een collega die zo ernstig werd gestalkt, dat ze genoodzaakt was een bewaker in te schakelen tijdens haar voorstellingen. Is dit echt de prijs die we als vrouwelijke acteurs moeten betalen om ons werk uit te voeren?
Wanneer ik dit bespreek met mannelijke collega’s, delen zij soms vergelijkbare ervaringen, zoals een vast publiek dat regelmatig naar hun voorstellingen komt en achteraf wil praten. Het verschil is dat seksuele aspecten, die vrouwen vaak ervaren, hier zelden een rol spelen.
Na een recent optreden in Bergeijk kwam er een man op me af met open armen, hij wilde me knuffelen. Het voelde alsof hij me beschouwde als een object dat hij dacht te kennen, omdat hij een uur naar mijn optreden had gekeken. Als er een vreemde man op straat met open armen op me af zou komen, zou ik die ook niet willen knuffelen.
Het lijkt alsof sociaal wenselijk gedrag volledig vervormt zodra mensen op een podium staan of op het witte doek te zien zijn; de acteur wordt toegeëigend door het publiek. Elk gevoel van schaamte is dan ver te zoeken. Hier word ik benaderd en behandeld als een object van verlangen of bewondering, in plaats van als een individu met eigen gevoelens, grenzen en autonomie, zonder rekening te houden met mijn persoonlijke grenzen of toestemming te vragen voor fysiek contact.
Een gevoel van veiligheid op het toneel is niet vanzelfsprekend voor vrouwen. Wanneer zich tijdens een voorstelling ongewenste situaties voordoen, overheerst vaak de verbazing dat zoiets überhaupt kan gebeuren. Je belandt in een freeze-stand. Als acteur sta je voor het dilemma: treed ik uit mijn rol of niet? En als ik dat doe, hoe grijp ik dan in? Het is een verwarrende situatie die vaak onopgemerkt blijft. De vrouwelijke acteur draagt de verantwoordelijkheid meestal alleen.
Hoe kunnen we gezamenlijk controle krijgen over deze situaties? Het is een vraag die vaak onbeantwoord blijft. Ik heb nog nooit gezien dat een theater actief communiceert over een protocol. Pas nadat we de organisatie aanspreken, wordt er actie ondernomen.
Als publiek hebben we ook een rol: we zijn allemaal verantwoordelijk voor het aanspreken van anderen op ongepast gedrag – niet alleen de direct betrokkenen.
Ook collega-acteurs kunnen een cruciale rol spelen in het creëren van een veilige omgeving. Door samen een front te vormen, tonen we solidariteit en laten we zien dat ongewenst gedrag niet getolereerd wordt. Laten we streven naar een cultuur waarin elk individu, zowel op als buiten het podium, zich veilig en gerespecteerd voelt, en waarin grensoverschrijdend gedrag niet wordt getolereerd.
Wilt u reageren? Stuur dan een opiniebijdrage (max 700 woorden) naar opinie@volkskrant.nl of een brief (maximaal 200 woorden) naar brieven@volkskrant.nl
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden