Verdwenen slootjes, met machines dichtgemaakt. Als je goed kijkt zie je de lasnaden die ze achterlieten in het boerenland, dat waterpas ligt te wachten op de lente. De akkers bestaan alleen nog maar uit grote lijnen, dat is voor de landbouw efficiënt. Maar met het wegwerken van de watergangen is ook het leven gedempt.
Een van de regels die sommige boeren zo woest maken dat ze asbest verbranden op de openbare weg en bij de rokende puinhopen een brief leggen waarin staat dat het uit ‘wanhoop’ gebeurt, is de bufferstrokenmaatregel. Boeren moeten de sloten langs hun land vrijhouden van mest en gewasbeschermingsmiddelen, opdat de natuur er ongestoord kan tieren en er geen troep belandt in het water. Dat gaat ten koste van de opbrengst, dus dempen boeren in het hele land hun slootjes, al dan niet met welnemen van het waterschap. En zo gebeurt het omgekeerde van wat de bedoeling was.
De minister heeft er zorgen over, schreef hij, maar gaat er niks aan doen.
De Hornestreek is een geweldig stuk eeuwenoude klei tegen de Friese zeedijk aan. In het veld rennen hazen rondjes om elkaar heen, en langs de wegen liggen bergen slib die uit de vaarten zijn geschept. Ze worden verdiept en verbreed, het moet de verdwenen slootjes compenseren.
‘Het is wel confronterend,’ zegt Lia Smid, een kunstenares die hier acht jaar geleden kwam wonen. Ze maakt prachtig fragiel werk van vilt, met de vergankelijkheid van de natuur als inspiratie. Maar het uitzicht van haar atelier is veranderd in één groot, geëgaliseerd perceel, zonder de glinstering van smalle waterlopen. ‘Het heeft iets treurigs’, zegt ze. ‘Ik denk dat veel boeren wel anders willen, maar vastzitten in een systeem.’
Slootjes zijn de handlijnen van het land. Zelfs in het meest grijze seizoen weerspiegelen ze de hemel en kondigen vrolijk de toekomst aan, als kraamkamers van dieren en planten. De omgeploegde klei ligt er mooi bij, bijna wit, alsof het wordt bedekt door een laagje rijp, maar beweegt niet. Waterlopen bewegen altijd, dat is het verschil: het zijn werelden op zich.
Het dempen van de slootjes, zegt Sybe Andringa op zijn akkerbouwbedrijf, heeft als voordeel dat er minder mest en middelen in het water komen, ‘zo kun je er ook naar kijken’. Hij teelt pootaardappelen en uien; zo’n groot stuk aaneengesloten land werkt doelmatig, en dat is belangrijk om in deze tijd als boer te blijven boeren. ‘Je hebt massa nodig, je hebt grote machines nodig, anders kan het eigenlijk niet uit.’
Zijn grootvader had 25 hectare land, bewerkt door vijf mensen. Zelf heeft hij 200 hectare, ook bewerkt door vijf mensen – de geschiedenis van de Nederlandse landbouw in één bedrijf. Hoe dan ook is het een ‘lastige discussie’, zegt Sybe. Ook gangbare boeren zoals hij willen best veranderen. ‘Wij zijn de eerste generatie die is opgegroeid met het idee dat je milieubewust moet werken.’
Met tien andere bedrijven probeert hij dit jaar een natuurlijke methode van ongediertebestrijding uit: op een deel van het land komt stro, zodat de luizen er de weg kwijtraken. ‘Als het zo simpel is, doen we dat natuurlijk. Maar het blijft nu eenmaal zo dat de opbrengst daalt als je minder middelen gebruikt.’
Aan de overkant ligt de boerderij van Jukema, waar langs de sloot een strook van zes meter breed is beplant met een vlierbeshaag, en bloemen zijn ingezaaid: natuurinclusieve landbouw. Acht jaar geleden gooiden ze het roer om en ze kunnen vertellen dat de zaken minder goed gaan dan toen het bedrijf nog gangbaar was.
In een van de loodsen perst een machine biologische koolzaadolie; het schroot dat overblijft is fantastisch veevoer, veel beter dan de uit Brazilië geïmporteerde sojabulk die veel boeren gebruiken. Maar aan wie verkoop je biologische koolzaadolie en verantwoord veevoer, als de grote bedrijven het niet lusten?
Biologisch boeren blijft een hoop meer werk voor minder opbrengst, tegen de klippen van de banken en grootbedrijven op die blijven geloven in grootschaligheid. Daarom verdwijnen de levende slootjes uit het landschap, tot je niet meer weet dat ze bestonden.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden