Denkfouten in het hedendaags ontwerp gefileerd door ontwerpwetenschapper Jasper van Kuijk. Deze week: vijandige architectuur.
Ik heb wat moeite met het begrip ‘vijandige architectuur’. De Volkskrant had er een uitgebreid stuk over. Bankjes met extra leuningen, waardoor een dakloze er niet meer op kan slapen. Metalen pinnen op een muurtje waartegen je anders even zou kunnen uitrusten. Hoekige bakstenen in de stoep gemetseld, zodat niemand in een nisje gaat staan (of plassen).
Het oogt superonsympathiek en dat is het ook. Natuurlijk los je het probleem niet op door daklozen of hangjongeren te verjagen van een bankje naar een nis naar een wachthuisje. Maar er is ergens een grens tussen sadisme en ‘best logisch dat ze dit niet willen’.
En er is de hoogdravendheid. Want wordt een zitnis in de Weesperflat geblokkeerd met een metalen beugel, dan gaat dat ‘dwars in tegen het ideaal van waaruit architect Herman Hertzberger de Weesperflat ontwierp: toegankelijkheid voor iedereen’. Aldus architectuurhistoricus Charlotte Thomas in het artikel. Ja, dat heb je weleens met een ontwerp. Dat er mooie idealen en ideeën aan ten grondslag lagen, maar dat het in de praktijk niet werkt. Een gebouw met zitnissen aan de voorkant: leuk als concept, maar iedereen die in een binnenstad een bankje voor zijn huis heeft weet: daar gaan mensen zitten. Veel ook. En vaak en lang. En op een gegeven moment kun je dat beu raken. Hup, bankje weg.
De ruimte in de stad delen met iedereen is een mooi ideaal, maar wat doe je als buitenslapers hun intrek nemen in jouw portiek? Breng je ze ontbijt of zet je op een gegeven moment toch een paar bloempotten neer? Oogt niet zo vijandig, maar doet natuurlijk gewoon hetzelfde. Hoeveel woonblokken zijn er met vrij toegankelijke binnentuinen? Vaak beginnen ze open en komt er in de loop der tijd toch een hek voor. Want overlast.
We zijn ook meer geneigd iets te kwalificeren als vijandige architectuur als je de intenties duidelijk kunt zien en zeker als het een ingreep achteraf is. De metalen pinnen zeg maar. Zo’n nis in de Weesperflat onklaar maken, dat is dan vijandige architectuur. Maar al die gebouwen waar überhaupt nooit iets te zitten is geweest? Die steriele gladde glasgevels of betonvlakken? Vijandige architectuur? Zet onder een stationstrap een paar rotsblokken neer zodat mensen hun fiets er niet meer kunnen neerzetten en het is vijandige architectuur. Geef die trap een solide betonnen basis zodat er helemaal geen ruimte onder is en het is … architectuur.
Dát gaat de inspiratie worden voor gemeenten die geen overlast willen, maar die ook bang zijn beschuldigd te worden van vijandige architectuur. Doe dit: doe niets. Helemaal geen bankje. Geen bankje, geen huisje, geen hoekjes. Dan is er geen overlast en hoef je je ook niet te verdedigen tegen beschuldigingen van vijandige architectuur. Probleem opgelost.
Over de auteur
Jasper van Kuijk is ontwerpwetenschapper en columnist voor de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden