Voor de vijfde keer was de Amerikaanse minister Blinken in Israël. Hij keerde met lege handen terug naar huis. Israël dreigt in Gaza de overbevolkte stad Rafah aan te vallen, de VS is daarop tegen. Of is er nog kans op een bestand?
Misschien is het wel als de kwadratuur van de cirkel, de kwestie van een staakt-het-vuren tussen Israël en Hamas: onoplosbaar. Afgepeld tot de kern lijkt het neer te komen op een keuze tussen twee opties: óf het Israëlische leger staakt zijn offensief tegen Hamas, óf het offensief wordt (hooguit met een korte gevechtspauze) voortgezet tot het bittere einde.
Dat laatste was woensdag de boodschap van de Israëlische premier Benjamin Netanyahu, toen hij een voorstel van Hamas voor een wapenstilstand als ‘waanzinnig’ verwierp. Geen sprake van, zei hij, dat Israël de strijd tegen Hamas zal opgeven en zijn leger zal terugtrekken uit de Gazastrook. Niets minder dan de ‘totale overwinning’ is het oorlogsdoel.
Over de auteur
Rob Vreeken is correspondent in Istanbul voor de Volkskrant. Hij schrijft over Turkije, Iran, Israël en de Palestijnse gebieden. Voorheen specialiseerde hij zich op de buitenlandredactie in mensenrechten en het Midden-Oosten.
Daar kon Antony Blinken, Amerika’s minister van Buitenlandse Zaken, het mee doen. Voor de vijfde maal had hij zich, op rondreis in het Midden-Oosten, het diplomatieke vuur uit de sloffen gelopen om een bestand te bewerkstelligen. En opnieuw kon hij onverrichter zake terugkeren naar Washington. Missie weer niet geslaagd.
Netanyahu deed er zelfs nog een schepje bovenop. Niet alleen leek (let wel: leek) hij de deur dicht te slaan voor verdere gesprekken, hij bevestigde dat Israël een grote aanval voorbereidt op Rafah, de stad in het zuiden van Gaza waar bijna anderhalf miljoen Gazanen hun toevlucht hebben gezocht. Dat zou Hamas de genadeklap moeten geven.
Alom wordt gevreesd voor de menselijke gevolgen van zo’n operatie, bovenop het humanitaire drama dat zich toch al heeft afgespeeld op dat overbevolkte lapje grond. Het dodental nadert volgens Palestijnse bronnen de 28 duizend en de VN ontbreekt het onderhand aan superlatieven om het lijden te beschrijven. Unicef-directeur Catherine Russell zegt dat militaire escalatie in Rafah ‘een nieuwe verwoestende wending’ in de oorlog betekent en duizenden kinderen het leven kan kosten.
De VS zijn daarom tegen een aanval op Rafah. Uit humanitair oogpunt zou dat ‘een ramp’ zijn, zei Witte Huis-woordvoerder John Kirby. ‘Wij zouden het daarom niet steunen.’ President Joe Biden noemde het Israëlische legeroptreden in Gaza donderdagavond ‘over the top’, zijn hardste veroordeling tot nu van de aanpak van Netanyahu. De kloof tussen de twee bondgenoten wordt groter.
De mislukking van Blinkens missie komt dus op een precair moment, ook al omdat Israël over twee weken aan het Internationaal Gerechtshof moet rapporteren wat het heeft gedaan om uitvoering te geven aan de ‘voorlopige maatregelen’ van het hof in de door Zuid-Afrika aangespannen genocidezaak. De opdracht van de rechters kan worden samengevat met: doe er alles aan om te voorkomen dat burgers in Gaza worden gedood of verwond. Hoe zich dat verhoudt tot een mogelijk armageddon in Rafah is de vraag.
Een andere vraag die maar onbeantwoord blijft, is die naar de toekomst van de Gazastrook. Wie gaat het gebied besturen wanneer Israël straks de militaire operatie als afgerond beschouwt? De Israëlische regering lijkt daar geen plan voor te hebben, en wekt zelfs de indruk dat het een non-issue is: veiligheidszone van een kilometer om Gaza heen, tunnels dichtgemetseld, wapendepots opgeruimd en klaar is Kees.
Israël is niet van plan de wederopbouw van Gaza zelf ter hand te nemen. Maar te vrezen valt dat zonder civiel bestuur Hamas vanzelf het vacuüm zal vullen. De experts zijn het er immers over eens dat de beweging niet echt vernietigd kan worden. In het noorden van Gaza duiken Hamas-strijders op, meldt nieuwssite Al-Monitor. ‘Netanyahu’s refrein van een ‘totale overwinning’ is een fantasie’, aldus columnist Anshell Pfeffer in de Israëlische krant Haaretz.
Voor het opzetten van een alternatief bestuur is een stoet aan behulpzame partijen nodig: de VS, de VN, Europa misschien, de Arabische landen en waarschijnlijk de Palestijnse Autoriteit. Ook daar was Blinken al mee bezig, met name in zijn gesprekken in Saoedi-Arabië. Vermoedelijk geeft Netanyahu hem ook dáárbij niet het gevoel dat Israël en de VS samen optrekken.
Een verrassing was het eigenlijk niet, Netanyahu’s verklaring woensdag. Al vier maanden lang geeft het GPO, de rijksvoorlichtingsdienst in Jeruzalem, vrijwel dagelijks persberichten uit waarin de premier op martiale toon gewag maakt van het einddoel, de totale vernietiging van Hamas.
GPO-bericht vrijdagmiddag, 15.54 uur: ‘Het is onmogelijk het doel van de oorlog te bereiken zonder Hamas uit te schakelen en door vier Hamas-bataljons in Rafah achter te laten. Daarom heeft premier Netanyahu het leger opdracht gegeven het kabinet een gecombineerd plan voor te leggen voor het evacueren van de bevolking en het vernietigen van de bataljons.’
Geen sprake dus van een staakt-het-vuren. Hoewel? In Caïro wordt verder ingepraat op Hamas, en een lid van Netanyahu’s regering liet donderdag doorschemeren dat er nog gepraat kan worden. Waarnemers zien aan beide kanten deuren op een heel klein kiertje staan. Haaretz bracht vrijdag een analyse van die strekking onder de kop ‘De deal tussen Israël en Hamas is nog niet dood, ook al zegt Netanyahu anders’. Misschien kan de cirkel toch nog vierkant worden gemaakt.
Source: Volkskrant