‘Femicide’ vond ze geen goed woord, zei Telegraaf-rechtbankverslaggever Saskia Belleman vorige week bij WNL. Ze werd er geïnterviewd over haar nieuwe podcast over vrouwenmoord, Zij is van mij. Femicide wordt geassocieerd met vrouwenhaat, zei Belleman, maar bij de mannen die hun (ex-)partners ombrengen zit het anders: ‘Het is misschien juist overdreven véél liefde of bezitsdrang, zo zou je het moeten omschrijven.’ Belleman ziet het wekelijks op de rol van de rechtbank: elke acht dagen wordt een vrouw vermoord, in meer dan de helft van de gevallen door haar partner.
Welk woord je ook gebruikt, één ding wordt duidelijk in deze aangrijpende podcast: journalisten moeten stoppen met ‘familiedrama’: dat doet denken aan een natuurverschijnsel, een in de soep gelopen paasdiner of een rijtjeshuis dat plots wegzakt in een zinkgat. Een van de vroegste vermeldingen van ‘familiedrama’ stamt uit 1872: toen vermoordde de drankzuchtige Hendrik Snoey in Rotterdam zijn ex Margaretha van den Wijngaarden, omdat zij ‘niet weder te zaem wilde gaan wonen’. Hij stak haar dood, verkocht het mes in de herberg en dronk een borrel. Tegen de agenten zei Snoey: ‘Nou ja, ik heb haar vermoord, dat is zoo, maar je kunt wel zóóver gebragt worden.’ Tsja. Dat is zoo. ‘Huiselijke onaangenaamheden’, zo noemde de krant het.
Zo veel gulheid naar de dader zien we gelukkig nauwelijks meer. Behalve dan in het AD: daar werd in januari de moordenaar Johan S. geprofileerd als een ‘o zo normale gezinsman’. Hij zet wekelijks verse bloemen voor zijn vrouw neer en draagt nog altijd zijn trouwring. Alleen had Johan dus zijn vrouw vermoord – volgens het rechtbankverslag met een klauwhamer en messteken –, voordat hij zijn 10-jarige zoon probeerde te doden. ‘Het kan, denkt deze ex-tbs’er, iedereen overkomen’, stond in het intro. In een ander interview, met RTV Rijnmond, zei Johan S. dat hij niets te maken wilde hebben met dat modieuze ‘femicide’: hij híéld immers van zijn vrouw.
Als er dan tóch een man zijn vrouw (of gezin) vermoordt, lezen we vaak dat het als donderslag bij heldere hemel gebeurde. Een van de interessantste onderdelen van het genre familiedrama is dan ook de rol van de geshockeerde buurman/buurvrouw uit de ‘anders zo rustige straat’. Een buurvrouw over het geval van Bert uit Houten, die afgelopen november zijn vrouw ombracht: ‘Het zijn lieve mensen die echt geen sterveling kwaad deden.’ Een buurvrouw over de ‘populaire man’ uit Rijswijk die diezelfde maand zijn vrouw doodschoot: ‘Het leek het perfecte koppel. Dit zag ik niet aankomen.’
We lijken nog altijd te geloven dat we in een touwtje-uit-de-brievenbus-maatschappij wonen, maar de buren zijn doorgaans nutteloze bronnen. Ze dragen hooguit bij aan de illusie van de plotse moord.
En dat terwijl partnermoord juist een van de voorspelbaarste moorden is. ‘Het gebeurt zelden in een opwelling’, zei criminoloog Jane Monckton Smith in onze krant. Zij onderscheidt acht fasen in de aanloop naar femicide. Een grote voorspeller is dat de dader een controlerend type is. Vaak gaat het om partners die een relatiebreuk niet accepteren – denk aan Hendrik Snoey, denk aan de man die in 2018 de 16-jarige Hümeyra ombracht.
Die patronen eerlijk laten zien valt ons zwaar. In Bellemans podcast vertelt hoogleraar Renée Römkens dat dit komt doordat deze realiteit voor mannen bedreigend is: ‘Het zelfbeeld van mannen in de westerse wereld drijft voor een deel op de notie dat je gewoon in staat bent jezelf te beheersen. Punt.’
Het eufemisme ‘familiedrama’ is kortom een manier om het krantlezen voor mannen te veraangenamen. Maar het genre ‘familiedrama’ maakt het iederéén makkelijker. Want als er geen buren zouden staan om ons te vertellen dat het allemaal zo plotseling was, zouden we zomaar het gevoel kunnen krijgen dat iemand had kunnen, nee móéten helpen: en dan wordt het een probleem van ons allemaal.
Over de auteur
Emma Curvers is mediaverslaggever en columnist van de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.