Ruim de helft van de Nederlanders heeft liever een week geen seks dan een week geen smartphone, bleek vorig jaar uit onderzoek van Motivaction. En 34 procent van de ondervraagden noemde zichzelf verslaafd. Onder jongeren tussen de 18 en 24 jaar ligt dat percentage nog hoger: 62 procent.
Een telefoonverslaving is geen officieel erkende aandoening in Nederland. Maar dat zou het volgens deskundigen wel moeten zijn. "Problematisch mobielgebruik loopt inmiddels de spuigaten uit", zegt gz-psycholoog Bjarne Timonen. "Er moet echt iets mee gedaan worden."
Regina van den Eijnden, universitair hoofddocent aan de Universiteit Utrecht, wil meer aandacht voor het erkennen van telefoonverslaving. Ze onderzoekt (problematisch) socialemediagebruik en internetgerelateerde verslavingen al jaren. "We zien dat het vooral onder jongeren tot een escalatie van problemen leidt", zegt ze.
Vooral apps als TikTok en Instagram zijn verslavend, zegt Timonen. Deze apps bieden een bijna oneindige stroom aan video's en foto's. Daarmee wordt ingespeeld op de nieuwsgierigheid van gebruikers, die constant benieuwd blijven naar de volgende beelden. Door algoritmes weten de apps precies wat je leuk vindt. En op basis daarvan worden nieuwe beelden die daarop aansluiten aan je voorgeschoteld.
"Het is alsof je heroïne aan een kind geeft", zegt Timonen. "Op de lange termijn zijn deze apps schadelijk. De effecten zijn onder meer minder goed slapen, minder sociale contacten, cyberpesten en een negatief zelfbeeld." Dat laatste werd zelfs door Instagram zelf aangetoond in een intern onderzoek. Maar de makers zouden zich er weinig van hebben aangetrokken.
Verslavingsklinieken zien dat telefoonverslavingen steeds vaker voorkomen. Al spreken ze liever van problematisch gedrag en gedragsverslavingen, omdat een telefoonverslaving dus niet officieel als zodanig wordt erkend. Toch is er sprake van verslavingssymptomen.
Bijvoorbeeld als de drang om het te doen het wint van de wil om het niet te doen, zegt psycholoog Jop Evers van Spoor6 Verslavingszorg. "Of als je niet in staat bent je gebruik te matigen en het negatieve gevolgen heeft voor jezelf en anderen." Ook kan overmatig telefoongebruik leiden tot andere soorten verslavingsgedrag. "Zoals liegen, bedriegen, manipuleren, isoleren, afspraken niet nakomen, te laat komen, een kort lontje hebben en ga zo maar door."
Jeannette Ooink van Tactus Verslavingszorg zegt dat dit soort verslaving niet apart wordt behandeld, maar dat cognitieve gedragstherapie wordt aangeboden om problematisch gedrag het hoofd te bieden. "Binnen die therapie kun je aanleren hoe je een telefoon gereguleerd gebruikt", zegt ze. Vaak is er een reden dat iemand zo in de digitale wereld opgaat. "Je kunt mensen bewust maken van hun gedrag en van wat de alternatieven zijn."
Tony Schreurs van verslavingskliniek U-center zegt dat mensen met psychische klachten ook vaak vluchten in sociale media. Zij zoeken naar afleiding. "Daarnaast zijn kwetsbare mensen wellicht eerder vatbaar voor de algoritmes van sociale media."
In meer of mindere mate hebben we allemaal een beetje last van onze telefoon, zegt Van den Eijnden. "Er is een constante behoefte aan beloning", zegt ze. En die beloningen worden gevoed door hoe de apps zijn gemaakt. Zo krijg je likes als je een bericht plaatst en zorgen meldingen ervoor dat je meteen even gaat kijken wat voor bericht je hebt ontvangen. "Bij lastige taken of als je je verveelt, pak je je telefoon er sneller bij."
Timonen zegt dat we "massaal socialemediaverslaafd" zijn. Hij hoopt dat de Diagnostic and Statistical Manual of Mental Disorders ("de bijbel van psychologen") aangepast gaat worden, zodat ook telefoonverslaving als aandoening wordt erkend. "Het probleem is dat zorgverzekeraars daar waarschijnlijk niet blij mee zijn, want dan zou zo'n beetje heel Nederland in aanmerking komen voor een behandeling."
Dat klinkt niet als een haalbare oplossing voor een maatschappelijk probleem. Want Timonen overdrijft een beetje, maar zelfs als een paar procent van de bevolking aan de criteria voor socialemediaverslaving voldoet, is dat nog steeds een grote groep. Daarom zouden alleen de mensen met een ernstige verslaving behandeld moeten worden bij een kliniek, zegt Timonen. Eigenlijk net zoals al gebeurt met drank- en drugsverslavingen.
Maar wat is de oplossing dan wel? Tijdsloten op apps zijn makkelijk te omzeilen en een verwijderde app is simpel weer te installeren. De deskundigen pleiten daarom allebei voor strenger reguleren van sociale media, om het probleem bij de wortels aan te pakken.
"Daar is de meeste winst te behalen", denkt Van den Eijnden. "Door de manier waarop sociale media de aandacht van mensen kapen aan te pakken. Je zou er bijvoorbeeld voor kunnen zorgen dat tijdlijnen van apps eindig zijn, zodat er niets nieuws meer bij komt tijdens het scrollen."
Daarnaast moeten ouders beter beseffen wat de negatieve gevolgen zijn voor het welbevinden en de concentratie van hun kinderen, zegt de hoofddocent. "Ouders hebben vaak onvoldoende vertrouwen in hun eigen observaties om de vinger op de zere plek te leggen als kinderen met concentratieproblemen kampen. Maar de telefoon speelt hierin wel degelijk een rol. Dus wees niet te laat en maak als ouder duidelijke afspraken over wanneer kinderen wel en niet op hun telefoon mogen. En leef die regels vervolgens na."
Het smartphoneverbod in de klas helpt al, zegt Timonen. "Als je telefoons uit de klaslokalen houdt, zul je zien dat de verslaving bij jongeren afneemt", denkt hij. "Telefoons en sociale media brengen ook echt wel positieve en goede dingen, maar regulatie zou enorm helpen. Want het is gewoon zonde om een uur lang kattenfilmpjes te kijken. Het gaat ten koste van de kwaliteit van je leven."
Source: Nu.nl economisch