Dat banken rendement als hoogste prioriteit zien, is Marilou van Golstein Brouwers (65) een doorn in het oog. Met haar onderneming Liberating Money wil ze geld ‘bevrijden van hebzucht en angst’. Een reis naar India opende haar ogen.
Banken, grote beleggers en pensioenfondsen die niet langer aan rendement de hoogste prioriteit toekennen, maar zich op de eerste plaats afvragen wat het effect is van hun geld op de natuur, het klimaat en sociale ongelijkheid – voormalig bankier Marilou van Golstein Brouwers maakt zich er al jarenlang hard voor. Ze is ervan overtuigd dat dit ‘impact investeren’ rond 2030 de overhand gaat krijgen: ‘Wat we nodig hebben, is een tipping point: zo’n omvang dat dit het nieuwe normaal wordt, waarna we met verbazing naar deze tijd zullen kijken. Als je bedenkt dat we ons aan de rand van de afgrond bevinden, is het toch absurd dat financiële resultaten nog altijd leidend zijn.’
Begin jaren negentig pioniert Van Golstein Brouwers bij Triodos met microfinancieringen: kleine leningen voor de allerarmsten van de wereld, veelal vrouwen, die daarmee kunnen ondernemen. Geef iemand met honger niet een vis, maar een hengel, is de gedachte. Het blijkt een sociale innovatie van formaat: inmiddels hebben honderden miljoenen mensen gebruikgemaakt van microfinanciering. In 2005 zit Van Golstein Brouwers met toenmalig prinses Máxima in een adviesgroep voor de Verenigde Naties om de toegang tot microfinanciering voor de allerarmsten, die door de traditionele banken worden genegeerd, zo groot mogelijk te krijgen.
In 2007 is ze erbij wanneer in het Italiaanse Bellagio de term ‘impact investing’ wordt bedacht, in een select gezelschap onder aanvoering van de Amerikaanse Rockefeller Foundation. Van 2015 tot 2019 geeft ze bij Triodos leiding aan ongeveer tweehonderd mensen die zich met dit soort investeringen bezighouden. Daarnaast vervult ze bij pensioenreus PGGM een adviserende rol op het vlak van ‘verantwoorde beleggingen’. Ook werkt ze als toezichthouder jarenlang bij Brac, een in Bangladesh opgerichte ontwikkelingsorganisatie, waarbij zo’n 100 duizend personen werkzaam zijn. Sinds 2020 is ze weg bij Triodos, maar heeft ze nog een trits functies, waaronder commissariaten bij het overheidsfonds InvestNL en microkredietorganisatie Qredits, en is ze nauw betrokken bij de Wire Group, een organisatie voor vermogende particulieren die ‘met impact’ willen beleggen. Vanuit haar woonhuis in Blaricum runt Van Golstein Brouwers (65) haar onderneming Liberating Money. Daarmee wil ze ‘geld bevrijden van hebzucht en angst. Met geld kun je vertrouwen schenken.’
Haar carrière aan de ideële kant van de financiële wereld valt niet te voorzien wanneer ze in 1993, op 35-jarige leeftijd, in Calcutta aankomt om als vrijwilliger te werken in het hospice van Moeder Teresa. Toch wordt daar, in India, het zaadje voor microfinanciering geplant: ‘Vrouwen die naar het hospice kwamen om te sterven, herstelden vaak. Ze wilden dan meteen de straat weer op. Toen ik die veerkracht zag, begreep ik dat ze met een klein beetje financiële hulp op eigen benen kunnen staan.’
‘Moeder Teresa speelde al vroeg een belangrijke rol in mijn leven. Ik was een jaar of 10, toen ik thuis in een katholiek blaadje las over haar werk voor de allerarmsten. Dat sprak me enorm aan. Ik heb een brief geschreven en gevraagd of ik een Indiaas weeskind financieel kon adopteren. Dat deed ik van mijn zakgeld. Jarenlang heb ik brieven naar de organisatie van Moeder Teresa in India geschreven, in het Engels, dat had ik mezelf geleerd. Op mijn 35ste deed zich de kans voor erheen te reizen en haar daadwerkelijk te ontmoeten.’
‘Mijn gevoel voor sociale rechtvaardigheid op de eerste plaats, maar ik had ook behoefte aan een grotere wereld dan Asten, het dorpje in de Peel waar ik opgroeide. Ik kom uit een katholieke familie met vier kinderen, van wie ik de oudste ben. Ik had weinig tot geen aansluiting bij leeftijdsgenoten. Al op de kleuterschool, maar zeker ook op de basisschool verveelde ik me dood. Ik was ervan overtuigd dat ik niet op de goede plek was geboren, ik voelde me ontheemd. ‘Wat doe ik hier?’, vroeg ik me vaak af. De contacten die ik via die brieven naar India had, maar ook met een penvriendin in Tanzania, hielpen me te verbinden met een andere, grotere wereld.’
‘Zelf had ik naar de sociale academie gewild. Op de middelbare school liep ik mee in een demonstratie na de moord op Salvador Allende (de socialistische president van Chili van 1970 tot 1973, red.), waar de Verenigde Staten de schuld van kregen. Daar kwam ik mensen tegen die over de sociale academie vertelden, dat leek me wel wat. Maar voor mijn vader, een ondernemer in de brandstoffenhandel, was dat onbestaanbaar. Dat ik had meegelopen in zo’n linkse demonstratie vond hij verschrikkelijk. Van de sociale academie kon geen sprake zijn, hij vond dat ik een universitaire studie moest volgen. Tijdens mijn economiestudie kwam ik in aanraking met mensen die zo snel mogelijk veel geld willen verdienen. Dat heeft me toen enigszins aangestoken.’
‘Ja, dat was kort daarvoor gekocht door mijn toenmalige werkgever, de Nationale Investeringsbank (NIB). Dat was een keurige bank in Den Haag, maar ik kwam deels in Amsterdam te werken bij Strating waar een sfeer heerste van: het kan niet op. Een krankzinnige tijd. Adri Strating liet zich in een gouden Jaguar met chauffeur van zijn kantoor aan de Herengracht naar de beurs rijden. Op Koninginnedag gaf hij zijn medewerkers ieder een duizendje ‘om er wat leuks mee te doen’. Grote klanten van het kantoor werden gefêteerd, in de skybox bij Ajax en in de club Yab Yum. Hoe intrigerend ik Strating zelf ook vond, ik voelde me daar doodongelukkig en heb het maar kort volgehouden.’
‘Daar wist ik meteen: dit is mijn plek. Triodos was nog piepklein, maar ik wist dat ik daar kon doen wat me voor ogen stond: de macht van geld inzetten om sociale rechtvaardigheid na te streven en de uitputting van de aarde tegen te gaan. Je kunt die gigantische, drijvende kracht ook voor veranderingen en voor het goede inzetten. In mijn sollicitatiebrief aan Triodos schreef ik dat ze vrouwen in ontwikkelingslanden zouden moeten ondersteunen, terwijl ze op dat moment niet eens internationaal actief waren. Aanvankelijk keken ze met een zeker wantrouwen naar me, omdat ik nogal een jobhopper was geweest. Als het moet, kom ik gratis voor jullie werken, zei ik. In mijn eerste maand heb ik dat gedaan. Ik ben uiteindelijk dertig jaar bij Triodos gebleven en heb er mijn man ontmoet (Peter Blom, ex-bestuursvoorzitter van Triodos, red.).’
‘Wat we deden was deelnemen in lokale banken die ter plekke de leningen aan kleine ondernemers verstrekten. Een van onze eerste projecten was in Zuid-Afrika, kort na het aantreden van Nelson Mandela. Onze partner was de Community Bank, die werd opgericht om het ondernemerschap van de zwarte bevolking te stimuleren. We deden het samen met vier Zuid-Afrikaanse banken, maar die trokken hun handen direct van het project af. Achteraf bleek dat ze alleen hadden meegedaan om te voorkomen dat ze zouden worden genationaliseerd. De Community Bank ging niettemin enthousiast aan de slag, maar ondervond al snel dat mensen vonden dat ze recht op dat geld hadden, dus betaalden ze niet terug. Achteraf wel begrijpelijk, na al die jaren van apartheid. Het leerde me dat je een land bijzonder goed moet kennen, wil je met microfinanciering succesvol kunnen zijn. Dan nog kunnen politieke ontwikkelingen je verrassen, zoals later in Rusland en Afghanistan. Gelukkig staan er veel successen tegenover, in landen als India, Cambodja en een reeks Afrikaanse landen. Cruciaal is dat mensen begrijpen dat terugbetalen betekent dat je dan kansen op nieuwe leningen krijgt, waardoor ze hun bedrijfje verder kunnen uitbouwen.’
‘Ik vind het geweldig dat microfinanciering in veel landen een volwaardig onderdeel van het financiële systeem is geworden. Ook zijn er regels gekomen om te voorkomen dat mensen onder een te hoge schuldenlast bezwijken, ik heb die helpen opstellen. Kijk ik breder dan ben ik minder optimistisch, want in ons financiële systeem zitten allerlei mechanismes die maken dat de uitbuiting van de aarde en van mensen doorgaat. Toch ben ik ook hoopvol: de beweging van impact investeren zie ik als een katalyserende kracht die het financiële systeem dienstbaar kan maken aan wat er in deze wereld nodig is.’
‘Het wordt steeds duidelijker dat het zo niet langer gaat: we vernietigen momenteel de basis van ons bestaan, een leefbare planeet. Ook wordt de sociale ongelijkheid binnen landen, maar ook tussen landen, onhoudbaar. De financiële wereld is daaraan medeschuldig, met haar honger naar rendementen die ten koste van de planeet en mensen gaan. Het probleem is dat die wereld los is gekomen van de reële economie en haar in omvang ruim overvleugelt. Dat ik toch hoopvol ben gestemd, komt door de vlucht die impact investeren heeft genomen, kijk maar naar hoeveel impactfondsen er in de afgelopen jaren zijn bijgekomen (inmiddels ruim 250 fondsen, red.).’
‘Die nemen inderdaad niet het voortouw, maar dat wordt anders zodra hun klanten, zoals vermogende families, gaan aandringen. Die beweging is ingezet, net zoals er ook steeds meer medewerkers van banken zijn die die kant op willen. Mijn hoop is dat het relationele denken met oog voor de lange termijn dominant wordt. Nu overheerst nog het transactionele, zie de beurshandel met zijn op snel rendement gerichte transacties. Bij microfinancieringen overheerst de relatie die je met iemand aangaat. Met geld geef je de ander je vertrouwen. Doen problemen zich voor, dan los je die samen op. Daar moeten we naartoe.’
‘Ja, maar wel een praktische idealist die altijd de verbinding wil maken met het aardse en het ondernemende. Waar ik voor moet oppassen is dat mijn passie groter is dan wat ik fysiek aankan. In mijn werkzame leven ben ik geregeld over mijn fysieke grenzen gegaan en dat is slecht voor mijn gezondheid gebleken. Het gevaar is dat ik er non-stop mee bezig wil zijn.’
‘Het heeft mij een bestemming gegeven. Dat is een grote zoektocht geweest, tot mijn 35ste. Toen ontmoette ik Moeder Teresa. Zij was iemand die haar hele omgeving deed veranderen door er alleen maar te zijn. Toen ik haar ontmoette, had ik het gevoel dat ze dwars door mij heen keek. ‘Dit is wat je moet doen’, zei ze tegen me. Ik was op dat moment stervende vrouwen aan het helpen. Bij Triodos heeft dat helpen de vorm gekregen van microleningen aan vrouwen in ontwikkelingslanden. Maar vanaf die ontmoeting met Moeder Teresa wist ik: dit is de bedoeling van mijn leven, mijn levensbestemming. Voor iemand die zich in haar jeugd ontheemd heeft gevoeld, is dat van onschatbare waarde.’
‘Marjorie Kelly, een vrouw met ruime ervaring in de financiële wereld, maakt duidelijk hoezeer ons denken draait om kapitaal en rendement, ze spreekt over onze ‘capital bias’. Maar we zouden geheel andere prioriteiten moeten hebben: strijden voor de natuur en tegen sociale ongelijkheid. Pas wanneer ons denken verandert, is wezenlijke verandering mogelijk.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden