Nyrstar lijkt een toonbeeld te zijn van een toekomstbestendig bedrijf. Het maakt zink op basis van elektriciteit in plaats van fossiele brandstoffen. Het koopt daarvoor groene stroom in. En het kan zijn gebruik van elektriciteit ook nog eens van minuut tot minuut aanpassen om 'files' op het stroomnet te voorkomen.
Toch besloot het bedrijf vorige maand zijn fabriek in het Brabantse Budel stil te leggen. Het lukt niet meer om in Nederland winstgevend te produceren, maakte Nyrstar bekend. Tegelijkertijd blijven de fabrieken in België en Frankrijk wel draaien.
Dat heeft onder meer te maken met het verdwijnen van een van de veelbesproken 'fossiele subsidies' die de Nederlandse overheid beschikbaar stelde. Op elektriciteit uit gas en kolen zit in de hele Europese Unie een CO2-heffing, maar Nyrstar kreeg als grote stroomgebruiker een compensatie voor een deel van die heffing.
Deze regeling was beschikbaar voor bedrijven die onder meer aluminium, papier en zink maakten, omdat zij concurreren op een wereldmarkt waar veel andere bedrijven geen CO2-taks betalen. Vanaf vorig jaar ging hier in Nederland een streep door, terwijl omringende landen de regeling hebben doorgezet.
Daardoor is het voor bedrijven aantrekkelijk geworden om productie uit Nederland te verschuiven naar andere Europese landen, zegt Gülbahar Tezel, hoofd van de energietransitiedenktank van PwC. "Als we een gelijk speelveld willen, is het veel beter om aan te sluiten bij Europees beleid."
Elk jaar voert PwC namens het ministerie van Economische Zaken en Klimaat een studie uit naar de effecten die het klimaatbeleid heeft op de Nederlandse industrie. Afgelopen juni liet dat rapport al zien dat Nyrstar hard zou worden geraakt door de plannen van Jetten. Ook andere bedrijven kunnen winstdalingen tegemoetzien door subsidies die in Nederland worden afgeschaft, maar over de grens blijven bestaan.
"Wij zeggen niet dat je fossiele subsidies niet moet afschaffen", benadrukt Tezel. "Maar je moet het op Europees niveau doen, anders creëren we binnen Europa een ongelijk speelveld."
Voor het klimaat heeft het ook geen zin om productie simpelweg te verschuiven naar een ander land, zegt Tezel. "Als we een verschuiving hebben binnen Europa, wat hebben we dan bereikt? Dan halen we misschien onze klimaatdoelen in Nederland, maar het CO2-effect is minimaal."
Door de afschaffing van de compensatieregeling loopt Nyrstar in Nederland zo'n 40 miljoen euro per jaar mis, zegt algemeen manager Henk Leendertse van de fabriek in Budel. Ook de aansluiting op het stroomnet werd dit jaar veel duurder. Gecombineerd met lagere zinkprijzen kwam de winstmarge "onder nul".
Net als Tezel pleit Leendertse voor een gelijk subsidiebeleid in de hele EU. Nu rest voor de fabriek in Budel niets anders dan wachten op lagere stroomprijzen en een betere zinkmarkt. Het personeel voert ondertussen klussen of onderhoud uit in de fabriek, of volgt trainingen.
Door de onzekerheid staat ook een flinke investering in de fabriek ter discussie. "Als we niet weten wat hier in Nederland de industriepolitiek op de lange termijn is, dan gaan we op de korte termijn geen besluit nemen over een project van rond de 100 miljoen euro", zegt Leendertse.
De vrees voor het weglekken van CO2-uitstoot naar het buitenland leidt er al toe dat in Den Haag kritischer wordt gekeken naar de afschaffing van fossiele subsidies. Afgelopen december zette de Eerste Kamer een streep door het plan om nog twee van zulke regelingen te beëindigen. Het gaat om belastingvoordelen bij het gebruik van aardgas in de metaal- en glassector en steenkool bij staalfabrikant Tata Steel.
Volgens Michelle Prins, programmaleider industrie bij milieuorganisatie Natuur & Milieu, is het belangrijk dat fossiele subsidies worden afgeschaft om het verduurzamen van de industrie aantrekkelijk te maken. Toch ziet zij ook dat er voorzichtigheid is geboden bij het afschaffen van fossiele subsidies.
"Het liefst zou ik ze natuurlijk morgen willen afschaffen", zegt Prins. "Maar ons hele systeem is gebouwd op fossiele energie. Als je dat niet doordacht gaat afschaffen, kunnen er ongewenste effecten optreden voor bedrijven die al duurzaam werken."
Prins ziet wel een grote rol voor nationaal beleid. "Het is goed dat landen het voortouw nemen om uiteindelijk ook de rest van Europa mee te krijgen", zegt zij. "Als niemand de eerste stap zet om die fossiele subsidies af te schaffen, weet je zeker dat niemand het gaat doen. Maar je moet het wel slim doen."
Demissionair klimaatminister Jetten zei donderdag in de Tweede Kamer dat hij in Brussel aandringt op het versneld afschaffen van de CO2-kostencompensatie in alle EU-landen. Hij zegt daarnaast met Nyrstar te spreken over "maatwerk" om het probleem van de fabriek in Budel op te lossen.
Source: Nu.nl economisch