Tien jaar nadat de oorlog tussen Rusland en Oekraïne is begonnen, en twee jaar nadat deze oorlog door de grote invasie ook bij Nederlanders op het netvlies is gekomen, is de Nederlandse politiek wakker. Recente waarschuwingen van topmilitairen zijn aangekomen, die het best samengevat kunnen worden in de woorden van Navo-admiraal Rob Bauer een paar weken geleden: ‘Verwacht het onverwachte.’
Maar niet bij iedereen op dezelfde manier. Tijdens het debat over de defensiebegroting, afgelopen dinsdag- en woensdagavond, houdt Joeri Pool (PVV) een snoeihard betoog, waarin hij niet alleen de ‘globalistische elite’ en de ‘links-liberale gekte’ die het departement ‘al bijna compleet in zijn greep heeft’ hekelt, maar ook de generaals die zich ‘blindstaren op het gevaar uit Rusland’ en een minister die ‘onze militairen niet naar de grens stuurt om de illegale massa-immigratie een halt toe te roepen’ maar ze ‘op de kazernes letterlijk de bedjes laat opmaken voor de eindeloze stroom aan gelukszoekers’.
Over de auteur
Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid. Eerder was hij correspondent in Moskou.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
Zulke tirades zijn niet nieuw, maar nu de PVV de verkiezingen heeft gewonnen en een kabinet wil formeren, is het de vraag of Nederland met de aankomende financiële tegenwind de steunpilaar voor Oekraïne kan blijven die het de afgelopen twee jaar was. En dat terwijl in de VS de steun voor Oekraïne aan een zijden draadje hangt.
Want waar tijdens een recent VVD-congres nog werd gepleit voor een EU-defensiefonds van 100 miljard euro, beschuldigt Pool het kabinet van ‘voortdurende provocaties’ richting Rusland en van het spelen van ‘Russische roulette met onze nationale veiligheid’. Hij hekelt de ‘verzwakking’ van defensie door ‘grote hoeveelheden munitie en materieel cadeau te doen aan het buitenland’.
De PVV is duidelijk: geen enkele hulp voor Oekraïne (behalve ‘politieke steun’) terwijl ‘mensen hier’ kampen met hoge prijzen.
Na Pools toespraak krijgt het debat een andere toon. De Kamer wil niet alleen de krijgsmacht versterken, maar ook de ‘wendbaarheid en weerbaarheid’ van de samenleving, zoals Jimme Nordkamp (GroenLinks-PvdA) het verwoordt. Hij wil ook dat defensie ‘meer ruimte’ krijgt om te oefenen. ‘Overlast voorkomen is niet altijd mogelijk. Gezien de urgentie moeten we doorpakken.’
Don Ceder (ChristenUnie) maakt zich zorgen: bijna nergens is de bereidheid je land te dienen zo laag als in Nederland. Gijs Tuinman (BBB) beaamt dat. Voor het eind van dit decennium moet Nederland ‘gereed en weerbaar’ zijn, net zoals Zweden en Finland. Dat gaat ook over ‘een overheid, economie en samenleving die zich bewust zijn van hun taak en verantwoordelijkheden – de totaalverdedigingsdoctrine.’
We bevinden ons op ‘een scharnierpunt van onze geschiedenis’, zegt Derk Boswijk (CDA), die net als Ceder en Tuinman oud-militair is. ‘Wat zal er over ons geschreven worden? Over de annexatie van de Krim in 2014? Hoe lamlendig we waren? Er gebeurde eigenlijk niks, zelfs bij het neerhalen van MH17.’ In de Navo werd afgesproken 2 procent van het nationaal inkomen aan defensie uit te geven, maar Nederland ‘zakte nog verder, naar 1,15 procent’.
Hij illustreert zijn betoog met een citaat uit Die Welt von Gestern (1942) van de Oostenrijkse schrijver Stephan Zweig, waarin de verteller schrijft dat zijn vader nooit haast maakte. ‘Haast gold niet alleen als iets onbeschaafds, ze was ook werkelijk overbodig, want in deze burgerlijke stabiele wereld met zijn ontelbare kleine zekerheden en rugdekkingen gebeurde nooit iets onverwachts; wat zich daarbuiten in de periferie van de wereld aan catastrofes afspeelde, drong niet door de goed gecapitonneerde wand van het beveiligde leven.’
We zien de agressie van Rusland in Oekraïne en dat Noord-Korea ‘een betrouwbaarder bondgenoot is van Rusland’ dan het Westen van Oekraïne, zegt Boswijk. Onze kwetsbaarheid is ook cognitief, met Russische hackers die via misbruik van sociale media tussen onze oren zitten. De ondermijning is voortdurend, verzucht hij. ‘Vanuit het perspectief van Rusland, China, Iran en Noord-Korea zijn ze allang in oorlog met ons.’
Terwijl Boswijk spreekt, mag in Moskou de pro-Russische en uiterst rechtse propagandist Tucker Carlson president Poetin interviewen. Trots meldt Carlson dat Elon Musk heeft beloofd het interview niet te blokkeren op X. In het Europees Parlement pleiten sommigen voor een inreisverbod tegen de Amerikaanse presentator. Tegelijkertijd voorspellen peilingen dat na de verkiezingen het aantal Europese gelijkgezinden van Tucker zal toenemen in het Parlement.
Als om dat te onderstrepen, houdt Pepijn van Houwelingen (FvD) tijdens het defensiedebat een betoog dat naadloos aansluit bij de Russische propaganda. Volgens hem was er een ‘gewelddadige staatsgreep’ tegen de Oekraïense president Viktor Janoekovitsj in 2014, werden daarna ‘Russische minderheden’ in de Donbas eindeloos gebombardeerd, en is Oekraïne al jaren ‘geen soevereine staat meer, maar overgenomen door het Amerikaanse militair-industriële complex’. En Poetin viel als eerste aan, ‘maar zijn doelen waren defensief’.
Als demissionair minister Kajsa Ollongren begint met haar repliek, verwerpt ze de woorden van PVV’er Pool. ‘Uitspraken in dit huis doen ertoe.’ Plannen heeft ze genoeg, maar voor het structureel opkrikken van de defensieuitgaven naar 2 procent – wat sinds vorig jaar de absolute ondergrens is binnen de Navo – is een nieuw kabinet nodig.
Hetzelfde geldt op den duur voor besluiten over nieuwe steun aan Oekraïne. Die steun is er bij een grote meerderheid van de Kamer. Maar de grillen van de politiek laten zich, net als die van de kiezer, in deze tijd moeilijk voorspellen.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden