‘Het zijn zware tijden, maar de mensen blijven grappen maken. Humor is de enige manier om je verstand niet te verliezen.’ Dat zei de Oekraïense president Volodymyr Zelensky in 2022 tegen de Amerikaanse tv-persoonlijkheid David Letterman. In dit interview voor Netflix, opgenomen in een metrostation van Kyiv, werd ondanks de barre omstandigheden behoorlijk wat gelachen. Zelensky, die een verleden heeft als komiek en acteur, benadrukte het belang van humor, óók in tijden van oorlog.
Deze mentaliteit heeft het Nederlandse gezelschap De Theatertroep als uitgangspunt genomen voor hun voorstelling Zelensky hier. Het is een tragikomische vaudeville-avond waarin er met sketches, liedjes en dialogen wordt ingegaan op Zelensky’s levensverhaal. Er worden sketches nagespeeld uit de tijd dat hij nog optrad met Kvartal 95, het theatercollectief waarmee hij vanaf 1998 satire en komedie maakte. Later werd Kvartal 95 ook een vooraanstaand productiebedrijf van films en tv-series in Oekraïne. Ze maakten de serie Dienaar van het volk, waarin Zelensky een geschiedenisleraar speelt die uitgroeit tot president van Oekraïne.
Over de auteur
Joris Henquet is theaterjournalist van de Volkskrant. Hij schrijft vooral over cabaret, stand-upcomedy en musical.
Naast een terugblik op Zelensky’s vorige leven gaat de voorstelling van de Theatertroep ook over de periode na de invasie van Rusland. Zo worden er diverse belangrijke speeches voorgedragen, en zijn er gesprekken te zien tussen Zelensky en zijn vrouw Olena en met zijn beste vriend Ivan, een voormalig cabaretpartner bij Kvartal 95. Met hulp van realistische maskers zien we zelfs een fictieve ontmoeting tussen Zelensky en de Russische president Poetin.
Begin februari zijn de acteurs van de Theatertroep druk bezig met het opbouwen van hun decor in het Betty Asfalt Complex, het Amsterdamse theater waar ze hun eerste try-outs spelen. Op het kleine podium worden beschilderde doeken opgehangen, die de acteurs zelf tijdens de voorstelling omhoog en omlaag hijsen. Zo kan snel worden geschakeld tussen de verschillende hoofdstukken uit Zelensky’s leven.
In de artiestenfoyer vertellen acteurs Patrick Duijtshoff, die Zelensky speelt, en Rosa Asbreuk, die Zelensky’s vrouw Olena speelt, over hun beweegredenen om Zelensky hier te gaan maken. Is het wel gepast, een komische voorstelling maken over zo’n gruwelijke oorlog?
Rosa Asbreuk: ‘De vorm van de voorstelling sluit aan bij de persoon Zelensky. Als hij niet zo’n geschiedenis als komiek en acteur had gehad, hadden we een andere invalshoek gekozen. Maar Zelensky heeft zelf gekozen voor de sketch als zijn middel, en dat sluit aan bij hoe wij ook zelf theater maken.’
Patrick Duijtshoff: ‘Zelensky heeft vaak gezegd dat hij wil dat er humor en komedie gemaakt blijft worden, ook tijdens de oorlog. Een deel van zijn vroegere gezelschap Kvartal 95 treedt nog steeds op, maar dan voor de soldaten aan het front. Een aantal van de grappen die zij nu vertellen, hebben wij in de voorstelling verwerkt.’
In het duiden van Zelensky’s leven stelt de Theatertroep zich bescheiden op. ‘Wij vinden het spanningsveld tussen fictie en realiteit interessant’, zegt Asbreuk. ‘We stellen ons voor hoe bepaalde situaties achter de schermen zouden kúnnen zijn verlopen. Bijvoorbeeld hoe Zelensky en Olena overlegden over de speech na de Russische invasie in februari 2022. Omdat Zelensky en zijn vrouw ervaren schrijvers en acteurs zijn, wisten zij heel goed hoe zij de media wereldwijd moesten bespelen.’
De fictieve gesprekken zijn zo goed mogelijk onderbouwd. De Theatertroep werkte samen met cabaretier Patrick Nederkoorn en historicus en theatermaker Arjen Arnoldussen, die uitgebreide research deden en een eerste versie van het script leverden. Daar ging de Theatertroep verder mee aan de slag, want in hun werkwijze is er geen strikte scheiding tussen schrijvers, regisseur en acteurs; iedereen draagt zijn steentje bij. Ook is het de bedoeling dat de voorstelling tijdens de tournee steeds kan veranderen, zodat de actuele ontwikkelingen een plekje krijgen.
In mei 2023 werden er al vier proefvoorstellingen gespeeld van Zelensky hier, toen de oorlog nog in een andere fase verkeerde. Duijtshoff: ‘Het was interessant wat er toen gebeurde. Tot in de late uurtjes hebben we met het publiek nagepraat. Iedereen wist weer iets anders over de oorlog, kwam met ideeën over wat er nog in de voorstelling zou moeten. En we merkten dat het geen zware avond werd. Dat wilden we voorkomen, omdat het niet past in het gedachtengoed van Zelensky. Hoewel hij nu wat zwaarmoediger is de afgelopen tijd.’
Asbreuk: ‘Zijn serieuze kant, de noodzaak, dat ga je steeds meer bij hem voelen. Omdat hij merkt dat het steeds moeilijker wordt om steun te krijgen. Dat is nu een belangrijk deel van de voorstelling geworden: we willen overbrengen hoe belangrijk het voor Nederlanders is om ons te blijven informeren en engageren met wat er nu gebeurt in Oekraïne. We moeten de aandacht erop blijven vestigen, juist in deze fase mag dat niet verslappen.’
Zelensky hier door De Theatertroep i.s.m. Patrick Nederkoorn en Arjen Arnoldussen. Première 11/2 in De Kleine Komedie Amsterdam, tournee.
De Theatertroep wordt gevormd door Rosa Asbreuk, Patrick Duijtshoff, Kyrian Esser, Nicoline Raatgever, Elisabeth ten Have en Timo Huijzendveld. Via optredens op onder meer zomerfestival De Parade vonden zij hun vorm van ‘vaudeville’: toegankelijke, maatschappelijk geëngageerde voorstellingen vol zelfgeschreven teksten, sketches, liedjes en acts. Vanaf 1 juli wordt het Betty Asfalt Complex in Amsterdam de nieuwe thuisbasis van de Theatertroep. Dit complex met twee kleine theaterzalen wordt sinds 1989 geleid door Paul Haenen en Dammie van Geest.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden