Als we Yorgos Lanthimos spreken, kampt zijn ‘partner in crime’ nog met het staartje van de acteursstaking in Hollywood. Emma Stone, hoofdrolspeler van de voor elf Oscars genomineerde fantasiekomedie Poor Things, kan haar regisseur niet vergezellen bij het gesprek in een Londens hotel. De Griekse cineast (50), met baardje, kijkt een beetje somber.
‘Uiteraard! Haar stem is heel belangrijk. Ze is ook een van de producenten van de film, en ze was er al vanaf een heel vroeg stadium bij betrokken. Toen we samen The Favourite maakten (zijn zwarte komedie uit 2018, met Stone, Olivia Colman en Rachel Weisz) hadden we het al over deze film. Emma wilde alles weten: hoe we hem zouden maken, wie er verder nog mee zou doen.
‘Ze vindt het heel jammer dat ze er nu niet bij kan zijn. We hebben wel de hele dag door contact. Dan vertel ik haar wat ik heb gedaan, wie ik heb gesproken en waarover dat ging. Ze wil álles horen.’ (Sinds de staking voorbij is, ontfermt ook Stone zich over de film, in de aanloop naar de Oscars.)
Over de auteur
Bor Beekman is sinds 2008 filmredacteur van de Volkskrant. Hij schrijft recensies, interviews en langere verhalen over de filmwereld
Lanthimos lacht. ‘Dat klopt.’
‘Pfff. Hoe bepaal je zoiets... Ze is fenomenaal. En hoe meer we elkaar vertrouwen, hoe verder we kunnen gaan. Dan voelt ze zich veilig en probeert ze nieuwe dingen uit, zonder erbij stil te staan wat anderen ervan zullen denken. En is ze moedig – als dat wordt bedoeld met uit je comfortzone komen.’
Poor Things is een bewerking van de roman uit 1992 van de Schotse schrijver Alasdair Gray. Over Bella Baxter gaat het, een jonge vrouw die na haar zelfdoding uit de dood is opgewekt door een zonderlinge chirurg, die haar van een babybrein heeft voorzien. Ze groeit razendsnel op in het victoriaanse Londen, maar weigert zich te schikken naar alle sociale regels en gewoonten. Bella ontwaakt, ook seksueel, en probeert zo veel mogelijk te ontdekken van de wijde wereld, die vol mannen zit die haar graag ‘begeleiden’.
Bij de wereldpremière van de verfilming, afgelopen september in Venetië, was er veel aandacht – en lof – voor de vrijpostige en expliciete scènes van Stone in Poor Things, als Bella die tijdens haar wereldreis werk vindt in een Parijs’ bordeel. Ook de decors in steampunk-stijl werden uitvoerig geprezen; dit subgenre van de fantasy, dat zich afspeelt in het stoomtijdperk, wordt in de film fabuleus gestileerd.
Lanthimos: ‘Al sinds ik de roman las, in 2011, heb ik nagedacht over een verfilming. Ik ontmoette Alasdair in Glasgow, waar hij mij zijn stad liet zien, de plekken die hem inspireerden en die soms deel uitmaken van zijn romans en schilderijen. Hij had één film van mij gezien, Dogtooth. Ik kreeg het idee dat hij die wel waardeerde, dus hij gaf me heel genereus zijn zegen bij een bewerking van Poor Things. Helaas heeft hij niet lang genoeg geleefd om de film te kunnen zien (Gray overleed in 2019, red.).’
In zijn absurde en donker-komische oeuvre (The Lobster, The Killing of a Sacred Deer) zet Lanthimos de sociale conventies van onze samenleving op hun kop. Poor Things gaat van al zijn films wellicht het meest over schaamte, of de afwezigheid daarvan. ‘Dat is het sleutelingrediënt van het hoofdpersonage’, beaamt de regisseur.
‘Bella Baxter kent geen schaamte of drang om te oordelen. Ze heeft geen vaste kijk op het leven; dat is volgens mij de drijvende kracht achter haar evolutie en reis. Daardoor kan ze haar persoonlijkheid op haar eigen voorwaarden vorm geven – iets wat voor mensen in het echte leven heel moeilijk is, waar zo veel regels bestaan over wat goed en fout is.’
Zelfs de goede – of enigszins goede – mannen in Poor Things weten niet wat ze aan moeten met Bella Baxter. ‘Ik geloof dat niemand honderd procent goed of slecht is; mensen zijn complex. Die mannen hebben wellicht goede bedoelingen, maar ze willen altijd iets van Bella: een deel van haar, of haar kunnen controleren. In de wereld van Poor Things, die vrij fantastisch en mythisch aandoet, is dát een heel realistisch aspect van ons menselijk gedrag.’
‘Ja, dat denk ik wel. Het is iets van de afgelopen decennia. Ik weet eerlijk gezegd niet helemaal wat daar nou de reden van is. Misschien komt het voort uit een zekere angst, een angst die kennelijk niet bestaat bij andere aspecten van het filmmaken. Geweld bijvoorbeeld, daar voelt iedereen zich heel comfortabel bij. Ik begrijp dat onderscheid niet; voor mij is seksualiteit, of erotiek, niet anders dan al het andere wat in mijn films voorbijkomt.’
Lanthimos lacht. ‘Nou, dat kun je niet echt regisseren. Je moet gewoon een briljante actrice vinden die het doet, zoals Emma. Mijn bijdrage bestond eruit dat ik een soort routekaart maakte van de ontwikkeling van haar personage, zodat in een scène steeds duidelijk was hoever Bella al was, in de zin van lichaamsbeweging en taal.
‘Ik denk dat we het script in zo’n zeven à acht stadia hebben verdeeld, zodat we steeds wisten hoe Bella liep, hoe ze bewoog, hoe ze zat, sprak en klonk. En dat was nodig, want we hebben de scènes niet in chronologische volgorde gedraaid.
‘Verder is het mijn taak om een soort kameraadschap te creëren, ook met de rest van de acteurs (onder wie Willem Dafoe en Mark Ruffalo, red.), zodat iedereen zich op z’n gemak voelt om wat dan ook uit te proberen. Om grappig en maf te doen, zonder het gevoel dat ze beoordeeld worden. Dat is wat ik doe, en dat is waar mijn aandeel ophoudt.’
‘Ik denk het wel, ja. Het systeem – in het bijzonder de studio’s die Engelstalige films maken – hecht zeer veel waarde aan de deelname van bekende acteurs aan een project. Of dat altijd zo terecht is, weet ik niet – in die zin dat het zich vertaalt in commercieel succes. Maar dat geloof bestaat in ieder geval. Dus is het makkelijker om een film te financieren als je dat soort acteurs aan boord hebt.
‘Daar moet ik bij zeggen dat ik niet geïnteresseerd ben in het regisseren van almaar grotere films. We zitten nu in de montage van mijn volgende film (Kinds of Kindness, wederom met Emma Stone, red.), die een stuk kleiner en eenvoudiger is. Bij elke film kijk je wat er nodig is, daar zet je dan op in. Maar ik zou nooit een film maken zonder dat ik de creatieve eindverantwoordelijkheid heb. Dus als ik kleinere films zou moeten maken om die te behouden, dan maak ik kleinere films. Net zoals ik die aan het begin van mijn carrière maakte.’
‘Zeker. Over het algemeen bestaat er toch nog een soort tegenzin om zo iemand erbij te betrekken, omdat het iets nieuws is in ons werk. Mensen hebben hun twijfels, omdat ze denken dat intimiteitscoördinatoren opdringerig zijn. Dat ze bijvoorbeeld de toon van een scène proberen te veranderen, dat ze creatief ingrijpen.
‘Maar ik denk dat het net zo gaat als bij elk ander afdelingshoofd op de set: als je met iemand werkt die goed is in wat hij of zij doet, en die zich betrokken voelt bij de film als geheel, is het juist heel belangrijk om die erbij te hebben.
‘Elle McAlpine, die als intimiteitscoördinator werkte bij Poor Things, was extreem behulpzaam en schiep een sfeer op de set waarbij iedereen zich prettig voelde. En ook aan allerlei praktische zaken droeg ze bij. Hoe doe je dingen zó dat het eruitziet alsof het klopt? Wij hadden zelf misschien nog niet de ervaring om dat voor elkaar te krijgen.’
Hij lacht. ‘Een voorbeeld... Hoe bonk je tegen iemands kont zodat het er écht uitziet? Dat is vrij moeilijk om te doen zonder dat iemand zich ongemakkelijk voelt. En er komen praktische zaken bij kijken: hoe bescherm je bepaalde zones van acteurs? Dan helpt het dat er iemand bij is die zoiets al vaker heeft gedaan, iemand die weet hoe het werkt.’
‘Juist. Het is een heuse baan.’
Poor Things gaat op voor elf Oscars, twee minder dan de film met de meeste nominaties, Oppenheimer. De komedie van Yorgos Lanthimos maakt onder meer kans in de categorieën beste film, regie, vrouwelijke hoofdrol (Emma Stone), mannelijke bijrol (Mark Ruffalo), bewerkt script, camera en productiedesign. Deze maand zijn op streamingdienst Mubi diverse films van Lanthimos te zien, waaronder The Lobster, Alps, The Killing of a Sacred Deer en Dogtooth.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden