Woede-uitbarstingen, ruzies, kleinerende opmerkingen, uitsluiting, geroddel, seksistische opmerkingen of knijpen in billen, borsten en geslachtsdelen van collega's. Het is slechts een greep uit de misdragingen die staan beschreven in het ruim tweehonderd pagina's tellende rapport dat de commissie-Van Rijn vorige week presenteerde.
In het rapport, dat na ruim een jaar onderzoek onder leiding van oud-minister Martin van Rijn verscheen, worden de ervaringen van bijna vijftienhonderd (oud-)medewerkers beschreven. Bijna allemaal hebben ze in het afgelopen jaar te maken gehad met grensoverschrijdend gedrag als "doelwit en/of getuige".
De misstanden bij de publieke omroep kwamen in beeld toen de verhalen over De Wereld Draait Door (DWDD) en NOS Sport naar buiten kwamen. Volgens Thomas Bruning, algemeen secretaris van de Nederlandse Vereniging van Journalisten (NVJ), is het geen toeval dat het zo misgaat in de mediawereld. "Wangedrag op de werkvloer en een zwijgcultuur zijn het gevolg van tijdelijke contracten en slechte voorwaarden voor freelancers."
Uit het onderzoek van de commissie-Van Rijn blijkt dat slechts 9 procent van de ondervraagden die bij DWDD werken een vast contract heeft. "DWDD is een evident voorbeeld dat je zekerheid en veiligheid nodig hebt om kritisch en weerbaar te zijn", zegt Bruning.
Niet alleen bij DWDD, maar binnen de gehele radio- en televisiewereld zijn tijdelijke contracten de normaalste zaak van de wereld. In andere sectoren mag een werkgever zijn medewerkers in totaal drie tijdelijke contracten aanbieden binnen drie jaar. Daarna volgt een vast contract.
Voor omroepmedewerkers geldt dat hun contracten maximaal zes keer verlengd mogen worden binnen vier jaar. Maar in de praktijk volgt daarna vaak geen vast contract. Na vier jaar worden werknemers de laan uitgestuurd.
In 2020 schreven omroepmedewerkers al een brief aan toenmalig NPO-baas Shula Rijxman. "Je vier jaar met volle inzet en toewijding storten op het maken van mooie radio of televisie, om daarna te mogen vertrekken met het gevoel 'voor jou tien anderen'. En ondertussen is het krijgen van een hypotheek een natte droom, het uitstellen van gezinsuitbreiding meer regel dan uitzondering", schreven de medewerkers van onder andere NTR, VPRO, KRO-NCRV, EO en BNNVARA.
"Omroepmedewerkers werken op projectbasis en hebben een tijdelijk contract voor de duur van een tv- of radioprogramma. Maar we zagen tot voor kort óók bij programma's die langdurig lopen, zoals Nieuwsuur of NOS Nieuws, veel jonge mensen met tijdelijke contracten", zegt Bruning.
"Na lang aandringen vanuit de NVJ biedt de NOS nu steeds meer vaste contracten aan. Ook de misstanden bij DWDD hebben inmiddels voor een betere positie van de makers in Hilversum gezorgd", stelt de algemeen secretaris. Zo wordt in de nieuwe omroep-cao, die vanaf dit jaar geldt, twee jaarcontracten en daarna een vast contract het uitgangspunt. Ook krijgen freelancers een sterkere positie.
Bij de NVJ zijn ze blij met het rapport van de commissie-Van Rijn. "Het is goed dat de NPO nu dit onafhankelijk onderzoek heeft laten uitvoeren. We zien het rapport als steun in de rug voor het beleid waar de NVJ al jaren voor pleit." Dat beleid richt zich, naast het wegnemen van onzekerheid over contracten en slechte arbeidsvoorwaarden, ook op andere factoren die een belangrijke rol spelen bij het creëren van een veilige werkomgeving.
"De medezeggenschap moet goed georganiseerd zijn, bijvoorbeeld in de vorm van een redactieraad of -commissie. Daarnaast is het belangrijk dat verschillende rollen niet bij dezelfde personen liggen en dat de meldpunten en klachtenprocedures inzichtelijk zijn", zegt Bruning. "Dat geldt overigens niet alleen voor de publieke omroepen, maar ook voor de commerciële omroepen, productiebedrijven en uitgeverijen."
Bruning noemt het rapport dat er nu ligt "belangrijk en wezenlijk". "Maar vijftien aanbevelingen is veel. Ik had liever gezien dat een veilige werkomgeving en leiderschap als uitgangspunt waren genomen. Veel van de zaken die de commissie noemt, hangen daarmee samen. Als je zorgt voor een veilige werkomgeving en goed leiderschap, dan volgt de rest vanzelf. De eerste stappen zijn met het rapport gezet, maar we zijn er nog lang niet."
Maak binnen 1 minuut een gratis account aan en krijg toegang tot extra artikelen.
Gelieve een geldig e-mailadres in te geven.
Source: Nu.nl algemeen