‘Ik snap er niets meer van’, zegt Christine Davis (72). ‘He-le-maal niets.’ Steunend op haar dochter schuifelt ze het stembureau uit. Cactussen aan weerszijden verzuipen in de modder. Het regent al dagen hier in de woestijn. Maar er zijn gekkere dingen aan de hand, zegt Davis.
Zojuist heeft zij haar stem uitgebracht bij de Republikeinse voorverkiezingen in Nevada. Ze vinkte kandidaat Nikki Haley aan. (Of zoals Davis haar noemt: ‘Niet-Trump.’) Binnen werd haar stem geregistreerd. En wat er daarna gebeurt? ‘Niets’, zegt Davis. ‘Ze zeggen dat mijn stem niet telt.’
Over de auteur
Thomas Rueb is correspondent in de Verenigde Staten voor de Volkskrant. Hij woont in New York. Hij is auteur van het boek Laura H.
Nevada houdt deze week niet één, maar twee keer voorverkiezingen. De eerste stembusgang, waaraan Davis dinsdag meedoet, is georganiseerd door de staat. Daar prijkt Nikki Haley als enige Republikeinse kandidaat op het stembiljet. Technisch gezien wint zij dus – al stemmen uiteindelijk meer kiezers blanco dan op haar.
Toch heeft Christine Davis gelijk. Háár stem telt niet.
Deze donderdag, twee dagen later, organiseert de Republikeinse partijtop in Nevada namelijk een tweede, alternatieve stemronde. Alleen de winnaar van die verkiezing wordt door partij erkend en met kiesmannen beloond. De enige kandidaat heet Donald Trump.
‘Doorgestoken kaart’, zegt de Republikeinse campagnestrateeg Chuck Muth (64) in Las Vegas, de grootste stad van Nevada. ‘Zo simpel is het. Trump heeft de boel volledig naar zijn hand gezet.’
Hoewel Donald Trump zich graag presenteert als buitenstaander, houdt hij de partij van binnenuit in een wurggreep. Regels worden naar zijn wil omgebogen. Met grote en kleine aanpassingen helpen loyalisten hem om zijn kans op de nominatie te vergroten. Nevada is deze week een schoolvoorbeeld.
Deze woestijnstaat tussen Californië en Arizona noemt zichzelf graag de First in the West. Na Iowa en New Hampshire is Nevada traditioneel de derde staat met een voorverkiezing. Al decennia smijten kandidaten hier met miljoenen voor een vroege zege. Maar dit jaar blijven de Republikeinse campagnes uit. De uitslag staat namelijk vast.
Van oudsher kent Nevada geen vastomlijnd systeem. Sommige jaren houdt de staat een stembusgang, dan weer een caucus, een buurtvergadering voor partijleden onderling. Democraten worstelen daarmee. Caucussen kennen een lage opkomst. Alleen doorgewinterde partijleden komen opdagen, waardoor de extremere kandidaten profiteren. Dat leidt, zeggen critici, tot een scheve vertegenwoordiging.
Dat veranderde in 2021. De Democraten in Nevada dienden een nieuwe kieswet in, die met Republikeinse steun werd aangenomen. Een openbare voorverkiezing werd verplicht. De caucus leek verleden tijd.
‘Dat was goed nieuws voor Nevada’, zegt politicoloog Fred Lokken van het Truckee Meadows Community College. ‘De meeste kiezers hier zijn geen partijlid. Bij zo’n openbare voorverkiezing mogen zij zich ter plekke inschrijven en meestemmen. Dat leidt tot meer participatie en dus democratischere verkiezingen.’
Wie dat niet ziet zitten, is Donald Trump.
‘Trump moest en zou zijn caucus krijgen’, zegt Chuck Muth, de oud-voorzitter van de Republikeinen in Las Vegas. Gematigde concurrenten zouden immers van een stembusgang kunnen profiteren. ‘Gelukkig voor Trump doet de partij hier blind wat hij wil.’
Muth wist dit najaar niet wat hij hoorde. Tijdens een slecht bezochte vergadering Winnemucca, een miezerig woestijnstadje, zei de partijtop in 2024 tóch een caucus te organiseren. Niet in plaats van de stembusgang – die is bij wet verplicht – maar ernáást. Opeens heeft Nevada twee voorverkiezingen.
Daar blijft het niet bij. De partij zegt alleen de caucus te erkennen. Slechts ruim van tevoren geregistreerde kiezers mogen meestemmen. Voor deelname moet de kandidaten een inleg van 55.000 dollar betalen. En vooral: zij moeten een keus maken. Meedoen aan de staatsverkiezing betekent automatisch uitsluiting van de caucus.
‘Maak je er maar niet druk om’, zegt Trump tegen zijn achterban voor tijdens een rally. ‘Ga gewoon naar de caucus.’
Het Republikeinse partijkantoor in Las Vegas zit verstopt in een grauw winkelcentrum. De regen jaagt langs de ruiten. Binnen grijnst een levensgrote kartonnen uitsnede van Donald Trump. De muren zijn een mozaïek van Trump-posters. ‘Find your caucus!’ is het devies in de folders. In de verte torent het goudglanzende Trump Hotel uit boven de andere hoogbouw.
Nikki Haley bestaat hier niet.
‘De partij is verworden tot een verlengstuk van Trumps campagne’, zegt Danielle Gallant (44), een kritisch Republikeins Congreslid uit Nevada. Haar district, in de buitenwijk Henderson, scheidt Las Vegas van de woestijn. ‘Het bestuur kiest hier openlijk positie.’
Hoewel de lokale partijvoorzitter Michael McDonald formeel een neutrale positie bekleedt, schaart hij zich openlijk achter Trump. Toch ontkent hij de caucus ten gunste van zijn favoriete kandidaat te organiseren. De officiële verklaring is dat een besloten caucus minder fraudegevoelig is.
‘Behoorlijk ironisch’, zegt Gallant: momenteel wordt McDonald vervolgd voor verkiezingsinmenging. De voorzichter was een van de bondgenoten die Trump hielpen bij zijn poging om de verkiezingsuitslag van 2020 te beïnvloeden.
‘Nevada is ingepakt, gekocht en betaald’, zei Nikki Haley vorig jaar al. Zij besloot de caucus links te laten liggen. Kandidaten Mike Pence en Tim Scott, dan nog in de running, deden hetzelfde. Liever de goede publiciteit van winst zonder kiesmannen, denken zij, dan verliezen bij de caucus. Ron DeSantis, die uit Trumps electorale vijver vist, meldde zich wel.
Maar eind januari, sneller dan wie ook voorzag, is de race afgekalfd tot een tweestrijd tussen Trump en Haley. Wisselen mag zij niet meer. ‘Ik kan tot mijn blijdschap bekendmaken dat we Nevada hebben gewonnen’, grapte Trump vorige maand. ‘Met 100 procent van de stemmen.’
De telefoon van Danielle Gallant staat deze week roodgloeiend. Kiezers, honderden, volledig in de war. ‘Niemand begrijpt waarom er twéé verkiezingen zijn’, zegt het Congreslid. ‘Ze vragen aan mij of ze wel moeten stemmen.’
Tussen het glas en staal van Las Vegas, rond de flitsende casino’s en de oogverblindende reclameschermen, ontbreekt één ding: informatie over de verkiezingen. Veel kiezers weten niet eens dat die deze week worden gehouden in hun staat. Geld uitgeven aan spotjes is voor Haley zinloos en voor Trump onnodig.
Op een groot scherm langs de weg knippert Las Vegas’ nieuwe slogan: ‘What happens here, only happens here.’ Dat blijkt, in dit geval, niet te kloppen.
Republikeinen in heel het land passen de regels aan onder druk van Trump. Ook Idaho verruilt zijn stembusgang voor een caucus. Louisiana en Colorado besluiten kiesmannen steviger te binden aan één kandidaat. Michigan houdt op verzoek van Trump twee verkiezingen: een klein deel van de kiesmannen wordt vergeven na een stembusgang, de meesten op een besloten caucus voor partijleden.
Het verst gaat Nevada’s buurman Californië. Deze kolos heeft 169 kiesmannen te vergeven, meer dan enige andere staat. Onder druk van Trump pasten de Republikeinen daar de regels aan tot een winner-take-all-systeem. Niet langer worden de kiesmannen verdeeld: wie boven de 50 procent van de stemmen scoort, ontvangt ze gewoon allemaal. Een behoorlijke buit: eenzevende van het totaal dat nodig is voor de nominatie.
Trump weet hoe hij de harten moet winnen. De oud-president ontving afgelopen jaar talloze lokale prominenten op zijn landgoed Mar-a-Lago in Florida. Ook de partijtop van Nevada werd daar gefêteerd met een drie uur durend feestmaal met steaks, ijscoupes en flessen dure wijn. Niet veel later viel het besluit.
‘Zulk politiek gemanoeuvreer beschadigt het vertrouwen van burgers in de democratie’, zegt politicoloog Lokken. Volgens campagnestrateeg Chuck Muth slaan de Republikeinen in Nevada en elders ‘zichzelf een blauw oog voor de baas’.
Die krijgt intussen wat hij wil. Donderdag zal Trump moeiteloos alle 26 kiesmannen van Nevada winnen en op nieuw een stap dichter bij de nominatie komen. Als klap op de vuurpijl besloten de meeste kiezers in Nevada, na een oproep van onder meer de Republikeinse gouverneur, om dinsdag uit protest het vakje ‘Geen van deze kandidaten’ aan te vinken. Zelfs een holle zege wordt Nikki Haley niet gegund.
‘Ik heb geen spijt dat ik vandaag gekomen ben, hoor’, zegt Christine Davis. ‘Ook al telt mijn stem niet.’ Tussen de verdrinkende cactussen schuifelt ze terug naar haar auto. Bij elke stap vertrekt haar gezicht. ‘Ja, het doet pijn.’ Davis doelt niet alleen op haar lijf. ‘Het is een rotgevoel om niet te worden gehoord.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden