Voegde Sarah V. gevaarlijke hoeveelheden medicatie toe aan de moedermelk voor haar baby? Ja, stelt het Openbaar Ministerie, dat de arts vervolgt voor poging tot moord op haar dochter, en poging tot zware mishandeling van haar zoon.
Als de officier van justitie dinsdag na een betoog van zeven uur de strafeis noemt, valt er een stilte in de zittingszaal. Een paar seconden lang laten de aanwezigen het bezinken. Want ja, 11 jaar onvoorwaardelijk. Dat is fors.
Op de publieke tribune vloeien tranen, maar zelf hoort Sarah V. de eis onbewogen aan, zoals ze de hele dag onbewogen heeft geluisterd naar het requisitoir van het Openbaar Ministerie. De 37-jarige arts zat een beetje ineengedoken, haar blik gericht op de tekst voor haar neus. Af en toe maakte ze een aantekening.
Over de auteur
Rik Kuiper is regioverslaggever van de Volkskrant in de provincies Utrecht en Flevoland. Hij maakt graag grote reportages en reconstructies, zoals Liefdesbrieven van een kampbeul.
Emotie was de hele dag niet van haar gezicht af te lezen, zelfs niet toen de officier zei dat alles erop wijst dat ze haar kinderen doelbewust ziek heeft gemaakt. ‘Dat is wat ze wilde’, zei de officier. ‘En als arts wist ze dat haar kinderen daardoor zwaar lichamelijk letsel zouden oplopen. Ze heeft het allemaal gedaan met voorbedachten rade.’
De rechtszaak in Utrecht is in zekere zin ongelooflijk. Want wie kan zich voorstellen dat een moeder haar eigen kind ziek maakt? Waarom zou iemand haar baby minder voeding geven dan is voorgeschreven, of gevaarlijke hoeveelheden medicatie?
Maar het gebeurt. Veilig Thuis krijgt jaarlijks enkele tientallen meldingen van Pedriatic Condition Falsification (PCF) – in het Nederlands ‘kindermishandeling door falsificatie’. Daarbij verzint, overdrijft of veroorzaakt een ouder fysieke of psychische klachten bij een kind. Vaak gaat het om moeders, die zo aandacht hopen te krijgen van bijvoorbeeld artsen.
Kindermishandeling door falsificatie is moeilijk te ontdekken en nog lastiger te bewijzen. Artsen denken vaak niet aan de mogelijkheid dat ouders hun eigen kind iets aandoen. Ook zijn ze huiverig ouders te beschuldigen, omdat dit geregeld tot tuchtklachten en rechtszaken leidt. Mogelijk blijven veel zaken onopgemerkt.
Het komt niet vaak voor dat ouders worden vervolgd. Toch is dit niet de eerste zaak in Nederland. Vorig jaar zomer veroordeelde de rechtbank in Breda een moeder tot 10 jaar cel omdat ze haar 11-jarige zoon had gedood met een cocktail van zware medicijnen.
Bij Sarah V. kwam de zaak in 2020 in een stroomversnelling. Artsen vroegen zich af waarom haar drie maanden te vroeg geboren dochter Y. niet alleen slecht groeide, maar ook last had van onverklaarbare ademhalingsproblemen en levensbedreigende hartritmestoornissen.
Na talloze onderzoeken besloten de artsen de afgekolfde borstvoeding die de moeder dagelijks kwam brengen onder de loep te nemen. Tot hun verbazing bevatte de melk extreem weinig voedingsstoffen en hoge hoeveelheden loperamide, een medicijn tegen diarree.
De artsen vertrouwden het niet. Loperamide was niet voorgeschreven. Kon de moeder het middel bewust aan de moedermelk hebben toegevoegd? Ze besloten een melding te doen bij Veilig Thuis, dat vrijwel direct de politie inschakelde.
Wat daarbij meespeelde, was dat Veilig Thuis opvallende overeenkomsten zag met een eerdere melding over hun zoon T., die in 2016 ook te vroeg werd geboren. De jongen dronk volgens de ouders in de eerste maanden slecht en poepte niet of nauwelijks. Ook bij hem was niet duidelijk wat eraan scheelde.
De artsen in het Wilhelmina Kinderziekenhuis in Utrecht hadden destijds besloten om T. eerst bij te voeden via een sonde. Later brachten ze de voeding direct in de bloedbaan. Ook kreeg hij op een zeker moment een stoma. Toch bleef T. last houden van onverklaarbare klachten.
Ergens kwam ook de diagnose PCF ter sprake, vooral omdat de artsen de klachten die de ouders thuis constateerden – T. zou bijvoorbeeld bolle buiken hebben en slecht drinken – in het ziekenhuis niet terugzagen.
De kinderarts deed een melding bij Veilig Thuis, er kwam een plan: T. moest een week in een kamer met camera’s wonen, zodat de ouders geobserveerd konden worden. Uiteindelijk achtte het ziekenhuis het toch niet waarschijnlijk dat de ouders er zelf iets mee van doen hadden.
Het dossier bij Veilig Thuis werd daarop vernietigd en de ouders – die hun verhaal in 2017 vertelden aan televisieprogramma Zembla – kozen voor de verdere behandeling van T. in een ander ziekenhuis. Daar werd hij behandeld voor Cipo, een bewegingsstoornis van de darm. Gezond werd hij niet.
De melding over Y. rakelde de zaak weer op. Er volgde een huiszoeking, waarbij de politie ingevroren flesjes moedermelk in beslag nam. Ook daar zaten grote hoeveelheden loperamide in.
Sarah V. werd opgepakt. Toen ze na enige tijd werd vrijgelaten, was dat onder voorwaarden: ze mag niet alleen met de kinderen zijn en niet bij haar gezin wonen. De kinderen, die nu bij hun vader wonen, knapten sindsdien enorm op. T. kan volgens zijn arts in Amsterdam normaal eten en normaal poepen. Hij heeft niet langer een stoma nodig.
Dit jaar begon, na ruim drie jaar onderzoek, de rechtszaak. Het OM verdenkt Sarah V. van poging tot moord op haar dochter en poging tot zware mishandeling van haar zoon. Zelf ontkent ze alle beschuldigingen.
Het is een complexe zaak, die in zes zittingsdagen wordt behandeld. Daarvan zijn er inmiddels vier achter de rug. Vrijdag volgt het pleidooi van de verdediging, volgende week kunnen de partijen nog op elkaar reageren. De rechtbank doet op 19 maart uitspraak.
Het draait om details. Zo ging het tijdens een van de zittingen uren over de waarschijnlijkheid dat moedermelk zo dun is en zo weinig voedingsstoffen bevat als de melk bij Sarah V. in de vriezer.
‘Wij meten al dertien jaar moedermelksamples’, zei getuige-deskundige Hans van Goudoever daarover, ‘en ik heb nog nooit zulke waarden gezien.’ Hij is onder meer hoogleraar kindergeneeskunde en hoofd van de moedermelkbank van het Amsterdam UMC. ‘De omstandigheden moeten echt heel extreem zijn, wil de samenstelling van de moedermelk gaan afwijken. Zelfs een hongersnood is niet extreem genoeg.’
‘En stress?’, vroeg de officier van justitie. ‘Door stress komt er soms minder melk’, zei Van Goudoever, ‘maar geen melk van mindere kwaliteit.’
Ook spraken de deskundigen over de waarschijnlijkheid dat loperamide in de melk was terechtgekomen doordat Sarah V. grote hoeveelheden van het medicijn had geslikt, zoals zij zelf beweerde.
Ze had last van diarree gehad als gevolg van haar coeliakie, verklaarde ze. Maar ze wilde wel graag borstvoeding blijven geven, omdat de artsen daarop hadden aangedrongen. Daarom nam ze die diarreeremmers, misschien wel twintig op een dag, of veertig, of nog meer.
Ze beweert in die periode labiel te zijn geweest als gevolg van een post-partumdepressie met psychotische kenmerken. ‘Ik was ervan overtuigd dat ze Y. bij me zouden weghalen als ik niet voldoende borstvoeding produceerde’, zei ze tijdens de eerste zitting. ‘Geen logische redenatie, maar zo zag ik dat toen.’
Toxicoloog Rogier van der Hulst van het Nederlands Forensisch Instituut noemde het ‘zeer onwaarschijnlijk’ dat de loperamide via het lichaam van V. in de melk was gekomen. Dan had ze zoveel pillen moeten slikken dat ze ‘comateus of al overleden’ had moeten zijn, zei hij.
Twee door Sarah V’s advocaat opgeroepen deskundigen toonden zich minder stellig. Het leek iets waarschijnlijker dat de loperamide op natuurlijke wijze in de melk was gekomen dan dat die later was toegevoegd, zeiden ze.
Voor het OM is de zaak kraakhelder, zo blijkt dinsdag. Een van de twee officieren van justitie betoogt dat het niet anders kan dan dat Sarah V. de moedermelk voor Y. verdunde en er ‘van buitenaf’ loperamide aan toevoegde.
Daarmee aanvaardde de verdachte de kans dat haar kind zou overlijden, aldus het OM. Ze moet hebben geweten dat dit schadelijk was voor een premature baby. Als arts had ze de effecten van loperamide moeten kennen of op z’n minst eenvoudig kunnen opzoeken.
En toch ging ze door. Zelfs toen het slecht met haar dochter ging, bleef V. haar blootstellen aan vergiftigde moedermelk. Er was sprake van bewust uitgevoerde handelingen, zegt de officier. Ze verdunde de moedermelk, ze voegde het medicijn toe en ze bracht de melk naar het ziekenhuis.
Dat V. daarbij leed aan een post-partumdepressie met psychotische kenmerken, zoals deskundigen van de verdediging aanvoerden, vindt het OM niet aannemelijk.
Daarbij verwijst de officier onder meer naar een dagboek dat V. bijhield. ‘Uit de tekst komt het beeld naar voren van een coherent denkende vrouw, die verhaalt over haar gedachten en wederwaardigheden. Met verzorgde aantekeningen en een precies handschrift. Dit is geen beeld van een vrouw die ten prooi is gevallen aan een depressie of een psychose.’
Om aan te tonen dat ze jaren geleden ook haar zoon T. ziek maakte, legde het OM de dagboeken van Sarah V. naast de medische dossiers en de logboeken die bijvoorbeeld thuisverpleegkundigen bijhielden. Na ‘maanden studeren’ concludeert de openbaar aanklager onder meer dat V. en haar man geregeld adviezen van artsen niet opvolgden.
Zo blijkt uit de dagboeken dat V. haar zoon geregeld minder voeding gaf dan in het ziekenhuis was geadviseerd, met als gevolg dat hij onvoldoende groeide. Ook vertelde ze de artsen dat T. veel spuugde, terwijl daarvan in haar uitgebreide aantekeningen weinig tot niets is terug te vinden.
Door stelselmatig ‘onjuiste en onvolledige informatie’ aan te leveren, zorgde V. er volgens het OM voor dat de artsen talloze medische handelingen bij T. deden die achteraf onnodig waren. Dat V. steeds benadrukte dat ze zich niet met de behandeling bemoeide, en dat ‘de artsen alle beslissingen namen omdat je als moeder geen objectief oordeel hebt’, schuift het OM terzijde. V. probeerde de artsen continu te beïnvloeden, stelt de officier van justitie, vaak met succes.
Telkens waren de kinderen de dupe. Het OM wijst bijvoorbeeld op de wondjes die T. had rond zijn stoma, wondjes die elke dag schoongemaakt moesten worden, ‘een dagelijkse marteling’. Ook kreeg hij veel prikken, waarbij zijn moeder niet wilde dat hij verdoofd of afgeleid werd. Beide kinderen moesten vechten voor hun leven.
Dit alles maakt dat een lange onvoorwaardelijke celstraf gepast is, aldus de officier. ‘Wat Y. en T. is overkomen, mag hen nooit meer overkomen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden