Het zijn onzekere tijden voor Pakistan. Het land worstelt met een zware economische crisis, een separatistische opstand en oplaaiend extremistisch geweld, terwijl de politieke elite in een langdurige vendetta is verwikkeld, culminerend in de afzetting (in 2022) en vervolging van ex-premier Imran Khan. De uitgestelde parlementsverkiezingen zullen ongeacht de uitslag de problemen verder compliceren in dit land van 251 miljoen inwoners in een onrustig, strategisch deel van de wereld.
Drie partijen strijden donderdag om de macht: de Pakistan Muslim League (PML-N) van oud-premier Nawaz Sharif, de Pakistan People’s Party (PPP) van Bilawal Bhutto Zardari en de Pakistan Tehreek-e-Insaf (PTI) van Imran Khan. Die laatste, op papier wellicht populairste partij is echter nagenoeg vleugellam. Khan is sinds zijn afzetting verwikkeld in talloze volgens hemzelf politiek gemotiveerde rechtszaken. Hij mag geen politieke functies meer bekleden en zit sinds augustus in de cel.
Over de auteur
Ben van Raaij schrijft voor de Volkskrant over klimaat en natuur. Ook volgt hij de ontwikkelingen in Zuid-Azië. Eerder was hij economie- en wetenschapsredacteur.
Sharif en Bhutto Zardari zijn representanten van twee dynastieën die de Pakistaanse politiek sinds jaar en dag domineren. Sharif (74) is afkomstig uit een rijke fabrikantenfamilie uit de Punjab en is al drie keer premier geweest. In 2017 moest hij aftreden na een veroordeling wegens corruptie en week hij uit naar Groot-Brittannië. Na de afzetting van zijn opvolger Khan keerde Sharif terug en wist hij zijn vonnis ongedaan te laten maken. Hij ligt nu op koers voor een vierde termijn als kandidaat van de status-quo.
De 35-jarige Bhutto Zardari is de zoon van de in 2007 vermoorde premier Benazir Bhutto en de kleinzoon van oud-premier Zulfikar Ali Bhutto, die in 1979 na een militaire coup werd afgezet en opgehangen. Hoewel de Bhutto’s als feodale landeigenaren uit de zuidelijke provincie Sindh evenzeer vertegenwoordigers van de gevestigde orde zijn als de Sharifs, afficheert Bhutto Zardari zich met zijn seculiere PPP als het frisse jeugdige alternatief voor de oude garde van zijn rivaal.
Volgens Bhutto Zardari – de enige met een soort inhoudelijk programma – faalt de politieke elite bij de bestrijding van de economische crisis, die is verhevigd door de enorme overstromingen die Pakistan twee jaar geleden teisterden. Het land zucht onder een torenhoge inflatie, stagnerende groei en een gebrek aan banen, en moest aankloppen bij het IMF voor een noodkrediet van 3 miljard dollar. Bhutto Zardari wil hervormingen en investeringen in klimaatweerbaarheid, maar analisten geloven niet dat hij daarmee voldoende kiezers zal trekken.
En dan is er Imran Khan (71), de legendarische cricketer die zich ontpopte als islamistisch populist. Zijn rol lijkt uitgespeeld, met zeker 150 georkestreerde rechtszaken en vier veroordelingen tot celstraffen tot 14 jaar vanwege het illegaal verkopen van staatsgeschenken, het openbaren van staatsgeheimen en overtreding van de islamitische huwelijkswetten (ook bij zijn derde vrouw, Bushra Khan). Khan mag vanwege die veroordelingen tien jaar lang geen publieke ambten meer bekleden. Een sinister complot om hem politiek uit de weg te ruimen, aldus Khan.
Zonder Khan lijkt zijn partij bij de verkiezingen vrijwel kansloos. De PTI wordt sinds de gewelddadige protesten na Khans arrestatie vorig jaar door de autoriteiten aan alle kanten gedwarsboomd. Behalve Khan zelf zijn ook veel prominente partijgenoten van de kieslijsten verwijderd, en manifestaties worden door de politie ontbonden. PTI’ers die nog wel aan de verkiezingen meedoen, doen dat als onafhankelijke kandidaten.
Ze mogen het PTI-embleem (de cricketbat) niet meer voeren, een grote handicap in een land met 44 partijen en overvolle stembiljetten met vele honderden kandidaten (er zijn 266 parlementszetels te geef, plus 70 voor vrouwen en minderheden), en een electoraat dat voor 40 procent analfabeet is. De PTI neemt nu dus haar toevlucht tot geheime online-meetings en AI-filmpjes waarin Khan virtuele menigtes toespreekt.
Níét op het stembiljet staan de generaals in de top van het machtige leger en veiligheidsapparaat dat in Pakistan wordt aangeduid als ‘het establishment’, in royalistische termen vanouds de kingmakers en ware machthebbers achter de troon. Hoewel de generaals, aangevoerd door chefstaf Asim Munir, steevast zeggen geen politieke rol te ambiëren, is het een publiek geheim dat er weinig in de Pakistaanse politiek gebeurt zonder instemming van het leger.
Het waren de generaals die in 2017 af wilden van Sharif – hij had zich tegen het leger gekeerd – en die Khan aan de macht hielpen, zoals ze dat eerder met Benazir Bhutto hadden gedaan. Het waren ook de generaals die Khan in 2022 lieten vallen toen hij kritiek op het leger had en daarmee de weg vrijmaakten voor de terugkeer van Sharif. En het zullen opnieuw de generaals zijn die Sharif na zijn gedoodverfde verkiezingszege weer aan de macht brengen – tot ze opnieuw genoeg van hem krijgen.
Volgens de Pakistaanse mensenrechtencommissie zijn vrije en eerlijke verkiezingen vrijwel onmogelijk omdat de ‘pre-poll rigging’ – manipulatie voorafgaand aan de stembusgang – dit keer nog extremer was dan anders. Khans populariteit en anti-establishment-retoriek maken hem voor zijn vijanden ook in de gevangenis nog altijd gevaarlijk. En dan zijn er de talloze aanslagen van jihadistische en separatistische groepen die de verkiezingen trachten te verstoren, waarbij de afgelopen weken al tientallen doden zijn gevallen. Woensdag nog kwamen zeker 28 mensen om het leven bij twee bomaanslagen op verkiezingskantoren in de provincie Balochistan.
Met een stembusgang die al beklonken lijkt, maken kiezers zich gelaten op voor meer van hetzelfde. De traditionele campagnebijeenkomsten (jalsas) zijn dit keer vrijwel afwezig. De Pakistanen weten heel goed hoe het zit: politici bakkeleien en proberen elkaar te saboteren, maar het zijn uiteindelijk de generaals die de lakens uitdelen. Mede dankzij de zwaarbewapende soldaten die donderdag de stembureaus bewaken.
Ook politici leggen zich veelal neer bij de status-quo, waarbij nu eens de ene partij, dan weer de andere partij regeert en zijn rivalen het leven zuur maakt. Elke verkiezing in Pakistan kent zijn uitdagingen, zei Bhutto Zardari tegen persbureau AP. Zeker, één partij wordt nu feitelijk uitgesloten van de verkiezingen. Maar toen Khan premier was, probeerde hij ook ‘even vrolijk’ de oppositie te elimineren. Met andere woorden: hij moet niet klagen nu hij zelf slachtoffer van zo’n behandeling is.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden