‘Controversieel’ en ‘provocatief’ zo werden de seksscènes van Poor Things door de media bestempeld. Naar aanleiding van die film: regisseurs Paul Verhoeven, Joosje Duk, Nouchka van Brakel, Johan Nijenhuis, Will Koopman en Valerie Bisscheroux over het vastleggen van de daad.
Dat we de definitie van ‘seksscène’ scherper moeten stellen, adviseert Paul Verhoeven. ‘Een seksscène is níet hetzelfde als een scène met seks er in.’
De vraag luidde: wat maakt volgens u een goede seksscène? En kunt u een favoriet noemen uit een film of serie?
Verhoeven: ‘Dan zeg ik: ja, maar wacht nou eens even. Als je seksscène zegt, denk je dat het echt om de seks gaat, close to pornografie of zoiets. Maar als je seks laat zien in een film, moet je dat – in mijn ogen – alleen doen als je er iets mee wilt uitdrukken. Iets voorbij die seks. Er zit heel veel seks in Turks fruit, maar eigenlijk geen seksscènes. Gewoon twee mensen zien neuken is iets ongelofelijk saais. Dat hóéf ik helemaal niet te zien. Het is altijd hetzelfde, nietwaar? In Oppenheimer zit zo’n scène: dat de seks verder niks betekent, dat het je niet verder helpt.’
De aanleiding van het mini-onderzoek van de Volkskrant is de release van de film Poor Things. De voor elf Oscars genomineerde komedie van Yorgos Lanthimos, waarin het hoofdpersonage Bella Baxter (Emma Stone) de door bezitterige mannen gedicteerde Victoriaanse wereld intrekt en daar allerlei, ook seksuele, ervaringen opdoet.
Poor Things gáát niet over seks; het is enkel een onderdeel van Bella’s ontdekkingsreis. Maar die seks is wel opvallend onbeschaamd in beeld gebracht, zeker voor een grotere studiofilm. ‘Controversieel’ en ‘provocatief’, klonk het al in de Engelstalige media, waar Stone zelf aan toevoegde dat wat je in film ziet vooral ‘eerlijk’ is. Als Bella aan het werk gaat in een Parijs bordeel, verschaft de film haar (en ons) een keur aan ervaringen: soms hemels, soms ook niet. Nu Poor Things in de Nederlandse bioscopen verschijnt, vroegen we Nederlandse regisseurs naar hun kijk op filmseks.
Johan Nijenhuis (De beentjes van Sint-Hildegard, Verliefd op Bali): ‘Ik was 13 toen ik voor het eerst naar Turks fruit keek. Wat me ervan bijbleef is dat seks er vooral vies uitzag. Die witte wippende billen, zo’n actrice die vraagt of haar tieten te slap zijn – als dát het is, hoeft het voor mij nog even niet, dacht ik. Pas later realiseerde ik me dat precies dat zo functioneel is binnen het verhaal: Erik vindt seks met andere vrouwen dan Olga niks aan. En dat voel je.
‘Paul Verhoeven revancheerde zich wat dat betreft voor mij in Basic Instinct. Daar zit een seksscène in waarin alles prachtig is, van belichting tot make-up. Én het is geil. Erotiek uit een glamourtijdschrift – en dat móét ook omdat het personage van Michael Douglas het later beschrijft als ‘the fuck of the century’.
Will Koopman (o.a. Gooische Vrouwen, Oogappels): ‘Ik ben niet bepaald preuts, maar ik houd niet van platte seks in beeld. Bij de film Niemand in de stad had ik het idee dat de acteurs het gewoon echt met elkaar deden – ik kon als regisseur niet bedenken hoe je dat anders zo had kunnen filmen. Dat haalt me dus juist uit de film: wil ik dit allemaal wel zien?
‘In de televisieserie The Tudors zitten veel goede seksscènes. Ik kan me er met name één herinneren: Jonathan Rhys Meyers - móóie man trouwens - ligt op zijn zij in een hemelbed, je ziet zijn blote billen. En terwijl hij zich over de vrouw buigt, gaat de camera naar achteren, door het voile heen. Er gebeurt steeds meer, en de kijker kan steeds minder zien. Als toeschouwer mag je het zelf bedenken. Het is allemaal suggestie.’
Joosje Duk (Happy Ending, Máxima): ‘Voor Happy Ending heb ik zo ongeveer seksscène-kunde gestudeerd. Ik wilde zien hoe andere filmmakers het in beeld brengen, om te weten wat ik er zelf mee wilde. Vooral Normal People sprak me aan, de serie naar het boek van Sally Rooney. In aflevering 2 zit een scène met een ontmaagding. Vaak draait de camera weg, als twee mensen op bed duiken. Maar hier blijf je overal bij, echt bij elke stap. Hun verlangen wordt ook jouw verlangen, als kijker. Je stelt jezelf de vraag: mag ik hier wel bij zijn? Seks wordt vaak als iets vanzelfsprekends in beeld gebracht, terwijl je in deze scène ook gevoelens voelt van ongemak en schaamte, bijvoorbeeld de schaamte na de volledige overgave.
‘Het is ook een van de eerste scènes die ik zag waarin consent in beeld is gebracht. Het checken bij elkaar: willen we deze volgende stap ook? Als we over consent praten, vinden we dat vaak nog best ingewikkeld en niet sexy – als een soort regels bij seks. Maar hier zie je het op een mooie en ook gewoon sexy manier.’
Paul Verhoeven (Turks fruit, Basic Instinct): ‘Ik heb er gisteren nog drie films bijgepakt. Waaronder Lust, Caution. Daar zat toch wel echte seks in, dacht ik. Nou, toch niet zo veel. Nauwelijks. Ik vind dat ik het zelf goed heb gedaan met Basic Instinct, ha. Daarin kijk je eigenlijk níét naar een seksscène. Die seks is er ook, maar je denkt de hele tijd: wanneer pakt ze die ijspriem? De dreiging, die Joe Eszterhas (de scenarist, red.) zo in de scène heeft gezet, maakt het mogelijk om de seks wat verder te duwen, zonder dat de mensen in de bioscoop zich ongemakkelijk gaan voelen. Maar als het in die scène alleen om het neuken zou gaan, dan zou ik zelf ook meteen zeggen: laat maar weg.
‘Dus ik kan je verder niet helpen. Wie bel je nog meer? O, Nouchka van Brakel, zij was mijn assistent bij Turks fruit. Haar film herinner ik me wél. Dat was de eerste keer dat ik een vrouw bovenop de man zag, in een film. (Het debuut, red.) Dat zag je niet in die tijd. In films was het altijd de man boven. Nouchka draaide dat om!’
Nouchka van Brakel (Het debuut, Van de koele meren des doods): ‘Ik heb een favoriete scène in gedachten. Alleen weet ik de naam van de regisseur en de film niet meer – dat mag als je 83 bent. Ik kan wel heel precies de scène omschrijven. Het is een Amerikaanse film met Denzel Washington en een jonge actrice. Ze hebben iets vijandigs met elkaar gehad – iets in de werksituatie. En nu komt zij binnen in zijn hotelkamer. Hij ligt op bed en je ziet aan haar gezicht dat ze erotische plannen heeft – ze speelt dat zo verschrikkelijk goed. Hij denkt: dit moet niet gebeuren. En ja, het vrouwtje zit in deze scène óp het mannetje.
‘Er is heel veel aan de hand tussen die mensen terwijl ze aan het neuken zijn, dat vond ik prachtig en ontzettend opwindend. Ik heb al mijn vrienden geraadpleegd, maar niemand weet welke film het is. Het is in níet The Bone Collector, waarvan Angelina Jolie ooit zei dat ze de beste filmseks ooit had, met Denzel.’
Weet u welke scene Nouchka van Brakel bedoelt?
Regisseur Nouchka van Brakel zal 'm nooit vergeten maar weet niet meer uit welke film de scène komt die zij hierboven beschrijft. Mocht u het antwoord weten: onder de goede inzendingen (redactie@volkskrant.nl, onder vermelding van ‘verdwenen seksscène’) verloten we de Volkskrant 2023 dvd box.
Valerie Bisscheroux (Anne+): ‘De seksscène die mij het meest raakte komt uit de serie Transparent, seizoen 4, aflevering 7. Daarin zit een seksscène die overgaat in een dialoog over lichamelijkheid en verlangens. Wat begint als seks eindigt in intimiteit die verder gaat dan de daadwerkelijke fysieke handelingen. Deze scène kwam zo bij me binnen omdat ik nog nooit twee queer en non-binaire personages zó had horen praten over seksualiteit. Onderzoekend, over wat ze willen en wat niet, zonder vast te houden aan de norm.
‘De seksscènes in Anne+ kwamen voort uit gesprekken tussen scenarist Maud Wiemeijer en actrice Hanna van Vliet. Wat vinden we belangrijk voor de ontwikkeling van het personage? Wat laten we zien? Sekstoys bijvoorbeeld. Niet dat we direct onze eigen ervaringen verfilmen, maar de seksscènes komen wel voort uit persoonlijke conversaties. We hebben allemaal te maken met schaamte en angsten rondom seks. Als je die kwetsbaarheid deelt, via zo’n scène, raakt het de kijker op een ander niveau.’
Nijenhuis: ‘Toen een paar jaar geleden de discussie begon over het tonen van vrouwelijk genot in seksscènes, ben ik kritisch gaan terugdenken over mijn eigen werk. Gelukkig had ik net Zwanger & Co opgenomen, waarin Lieke van Lexmond oraal bevredigd wordt door Waldemar Torenstra, terwijl zij hem aanwijzingen gaf. Toch goed gedaan, dacht ik toen. Het opnemen van een seksscène heeft altijd wat onhandigs, maar dankzij de komst van de intimiteitscoördinator is het makkelijker geworden.
‘Soms werkt het niet – dan zie je in de montage pas dat wat je bedacht hebt als gretig uitkleden gestuntel is. Dan moet je het inkorten. Een muziekje helpt sowieso, al moet je daarmee oppassen. Annelouise van Naerssen schrijft vaak scenario’s voor me, en als zij bij de montage komt kijken, kan ze meedogenloos zijn. Deze scène is prima, zegt ze dan, maar met dat muziekje is het totale mannelijke softporno. Sowieso is het goed om altijd even een vrouw te laten meekijken.’
Koopman: ‘Het zijn niet mijn favoriete soort scènes om te regisseren. Het is ook vaak heel technisch, hè? Bij De verbouwing heb ik geprobeerd om de kijker zélf zoveel mogelijk te laten invullen. Maar als ik het nu terugzie, vind ik het niet gelukt. Het had nog wel suggestiever gekund. Vrouwelijk genot houd ik wel in de gaten. Bij mij is het niet drie keer kreunen en dan klaar – zo gaat het ook niet in het echte leven.’
Duk: ‘Y tu mamá también vind ik een mooi voorbeeld, daarin heeft de seksscène echt een verhaalelement. In die film gaat een vrouw met twee jonge jongens op vakantie, volgens mij heeft ze net gehoord dat ze kanker heeft en is haar vriend vreemdgegaan. De scène waarin ze het uiteindelijk een trio hebben, verandert de vriendschap tussen die twee jongens voorgoed. Het overvalt de personages én het overvalt jou als kijker. Alfonso Cuarón doet daar iets wat je nooit met dialoog of gesprek had kunnen bereiken. Dat was zeker een bron van inspiratie voor mijn eigen film (Happy Ending, red.), waarin de drie personages samen ook zo’n groot moment beleven. Hoe verdelen de makers de aandacht? Naar wie kijk je, naar wie ben je benieuwd?’
Van Brakel: ‘Op de set is de sfeer bij seksscènes altijd wat gespannen. Wie er niet bij hoeft te zijn gaat van de set af, iedereen begint te fluisteren – daar krijg ik de zenuwen van. Bij Turks fruit, waar ik als assistent werkte, liep Monique van de Ven gewoon bloot de set op, zonder badjas. Net als Rutger, ook zonder badjas. Alsof het doodnormaal was om in je blote kont over de set te lopen. Het was echt aan Monique en Rutger te danken dat de sfeer zo ontspannen was. Fantastisch hoe ze dat deden.
‘In mijn film Van de koele meren des doods zit een befscène - dat was toen óók voor het eerst. Ik had daar heel duidelijke ideeën over: niet liggend op het bed, niet wéér mannetje boven, vrouwtje onder. Het moest staande gebeuren. Maar ik kon het woord beffen niet uit mijn mond krijgen, dus toen heb ik de situatie getekend – ik kan helemaal niet tekenen. Ik vind dat nog steeds een prachtige scène, Renée Soutendijk speelt het zo mooi. En verder: wat is er tegen een mooie erotische vrijscène? Het hoort bij het leven, zou ik zeggen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden