Koning Charles heeft kanker. Wáár eigenlijk, is de vraag die direct opdoemt. Toch is een andere vraag steeds belangrijker: hoe steekt de tumor genetisch in elkaar?
Het was bij toeval dat de ziekte aan het licht kwam, bij behandeling van een vergroot prostaat. Maar prostaatkanker was het niet en wat voor kanker wél, dat wilde men niet zeggen. Aldus de mededeling waarmee Buckingham Palace maandag naar buiten trad, in een merkwaardige mix van openheid en geheimzinnigdoenerij.
Uiteraard kwamen de speculaties los. Welke kankersoort kan het zijn, die men heeft vastgesteld? Dat maakt nogal uit: alvleesklierkanker heeft een overlevingskans van maar 5 procent na vijf jaar, terwijl van elke tien patiënten met borst- of huidkanker er na vijf jaar nog negen in leven zijn.
Over de auteur
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur voor de Volkskrant, met als specialismen microleven, klimaat, archeologie en gentech. Voor zijn coronaverslaggeving werd hij uitgeroepen tot journalist van het jaar.
Logischerwijs denk je aan de blaas, of de penis of anus misschien; de aandoening kwam immers aan het licht bij een prostaatoperatie. Maar oncologen wijzen erop dat het eigenlijk van alles kan zijn. Je komt in het ziekenhuis voor het prostaat, de dokter neemt wat bloed af of bestelt een ct-scan – blijk je opeens ergens anders kanker te hebben. Zo gaat het vaker, zeggen oncologen die naar hun kijk op de zaak worden gevraagd.
Dat Charles komende tijd terugtreedt uit de openbaarheid en kennelijk direct wordt behandeld, duidt in elk geval op een kanker waarbij men meteen in actie komt. Dat duidt (het goede nieuws) op een behandelbare kanker. Maar ook (het slechte nieuws) op een agressieve tumor, of misschien leukemie, ook een kanker die soms bij toeval tijdens bloedonderzoek aan het licht komt.
In de oncologie is het gebruikelijk kankers te vernoemen naar de plaats in het lichaam waar ze ontstaan. Een gewoonte die volgt uit de klassieke behandeling: bestralen of opereren, en dan doet de plek in kwestie ertoe.
Maar nu behandelingen verfijnder worden, begint het te wringen, schreven vier Franse oncologen vorige week in een boeiend commentaar in vakblad Nature. Geleidelijk zijn behandelaars kankers immers meer gaan indelen naar hun genetische eigenschappen – en de oude indeling staat daarbij serieus in de weg.
Neem het middel nivolumab, schrijven de vier. Het middel is een van die precisiemedicijnen waarvan oncologen zoveel verwachten. Ingewikkeld verhaal in een notendop: nogal wat kankercellen maken een eiwit genaamd PD-L1 om te voorkomen dat ze worden opgeruimd door de T-cellen van het immuunsysteem, en nivolumab is een antistof die aan de de T-cellen plakt op de plek waar PD-L1 wil aanleggen. Gevolg: de T-cellen kunnen weer vrijuit aan de tumor knabbelen.
Althans, wél alleen aan tumorcellen die PD-L1 aanmaken. Bij een vroege proef op 236 patiënten krompen tumoren meer dan 30 procent, maar alleen bij de 49 patiënten die de juiste tumor hadden. Alles of niets, de behandeling ‘slaat aan’ of niet; het is het patroon dat je vaker ziet, naarmate kankermedicijnen preciezer worden.
Vervelend alleen dat patiënten met een PD-L1-producerende tumor op een ándere plek in het lichaam vervolgens moesten wachten. Nivolumab moest voor ieder orgaan immers opnieuw de papiermolen door. ‘Miljoenen’ patiënten waren daarvan de dupe, klagen de Fransen, onder aanvoering van Fabrice André, president van de Europese Vereniging voor Medische Oncologie. ‘De medische gemeenschap moet dringend omschakelen van de orgaan-gebaseerde naar de moleculair-gebaseerde classificatie van kanker.’
Lichtpuntjes zijn er ook. Zo liet de Amerikaanse medicijnbeoordelaar FDA het middel pembrolizumab (Keytruda) toe voor gebruik tegen álle tumoren met als moleculaire eigenschap dat ze niet goed zijn in het signaleren van bepaalde vervormingen in hun dna. Een definitie op basis van de moleculaire biologie, niet de plek waar die zit.
Of de voorpagina’s van de Britse tabloids binnenkort dus gaan over de vraag of Charles EGFR-kanker heeft, ALK-kanker of toch een MET-tumor? Het valt te betwijfelen. De oude opdeling in organen is nu eenmaal diep verankerd. Van de afdeling in het ziekenhuis, tot de specialisatie van de arts en zelfs de beroepsverenigingen, vakbladen en congressen waarin de oncologie is onderverdeeld.
Bovendien bekt ‘long’ makkelijker dan ‘P13K’. Zoals André ook wel inziet: ‘De meeste mensen zijn meer vertrouwd met lichaamsdelen dan met gen-namen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden