Dit artikel is afkomstig uit Trouw. Elke dag verschijnt een selectie van de beste artikelen uit de kranten en tijdschriften op NU.nl. Daar lees je hier meer over.
Ze moeten er naar onze maatstaven een beetje sullig bijgehangen hebben. De eerste veren waren bepaald niet vergelijkbaar met het majestueuze verendek dat tegenwoordig een adelaar in de lucht houdt. De vroege pennaraptors, dinosaurussen die zulke veren ontwikkelden, hadden er een paar op de voorpoten en nog wat op de staart. Ermee vliegen was uitgesloten.
Dus waar waren ze voor? Of beter gezegd, wat maakte deze pennaraptors zo succesvol dat ze steeds meer en steviger veren kregen, tot hun nazaten er uiteindelijk, als een soort bijkomend voordeel, ook mee konden vliegen? Die vraag houdt paleontologen danig bezig.
De meest geopperde verklaringen zijn de isolerende werking van een donsvacht, en seksuele selectie. Jinseok Park en collega's van de universiteit van Seoel plaatsen daar nu een hypothese bij: deze vroege veren kunnen nuttig zijn geweest bij de jacht op insecten. Jagers die wapperen met hun veren kunnen hun verscholen prooi zo laten schrikken dat die het op een rennen zet en daarbij een makkelijker doelwit vormt.
Een volstrekt nieuw idee is dat niet, heel wat vogels gebruiken die strategie ook vandaag de dag. Maar om dat uit te werken tot een hypothese over de evolutie van veren is op zijn minst 'heel creatief', zegt Anne Schulp, hoogleraar paleontologie in Utrecht en onderzoeker bij Naturalis. "Ze voegen hiermee een nieuw scenario toe, en dat is leuk."
Park en collega's beschrijven in een artikel in het blad Scientific Reports een aantal experimenten die hun hypothese ondersteunen. Ze oefenden daarbij op sprinkhanen, een diersoort die al zo'n 250 miljoen jaar meegaat en dus best eens op het menu kan hebben gestaan van deze pennaraptors. De dieren kregen computeranimaties te zien van zulke wappereffecten en die deden hen inderdaad opschrikken. De onderzoekers gingen ook een stap verder en bouwden provisorisch een caudipteryx na, een bekende pennaraptor. Ook die bracht met zijn gewapper een sprinkhaan in verwarring, zo legden de onderzoekers op video vast.
Met zulke experimenten win je in ieder geval Schulps sympathie. "Geweldig", zegt hij. Of het ook echt zo gegaan is, is een tweede. "Er zitten veel aspecten aan deze hypothese die heel lastig te testen zijn, maar dat maakt het niet minder interessant", zegt Schulp. "Het repertoire aan mogelijke verklaringen is er weer rijker van geworden."
Wat in ieder geval voor dit idee spreekt, is dat het mooi past in de ontwikkeling van de schacht van een veer, die stijve pen van keratine die door het midden loopt. Ergens zijn die eerste donsveertjes waarschijnlijk uitgegroeid tot exemplaren die je kunt laten wapperen en draaien, en dat was voordat de eerste gevederde vliegers ontstonden. Deze hypothese draagt een mogelijk nut van die functie aan.
De discussie over de evolutionaire ontwikkeling van veren zal zonder tijdmachine niet gauw beslecht worden, denkt Schulp. En misschien is het ook wel een valse tegenstelling. Het ligt namelijk niet voor de hand dat we moeten kiezen tussen concurrerende hypotheses, benadrukt hij. "Het kan heel goed een cascade zijn geweest."
Een mogelijk scenario is dat iedereen gelijk heeft: donsveertjes kunnen nut hebben gehad om dieren warm te houden. Vervolgens bleken jagers die een wat meer ontwikkelde pen in die veren hadden in staat om effectiever te jagen, volgens de methode die Park en zijn collega's uit de doeken doen. Dat maakte exemplaren met grotere slagpennen aantrekkelijker bij de partnerkeuze, en als klap op de vuurpijl bleken die exemplaren ook nog eens verder te kunnen springen. Over miljoenen jaren zou je zodoende uit kunnen komen bij gevederde vliegers, zoals de vogels van nu.
Maak binnen 1 minuut een gratis account aan en krijg toegang tot extra artikelen.
Gelieve een geldig e-mailadres in te geven.
Source: Nu.nl algemeen