Een parlementaire enquête naar de coronacrisis leek lang zeker. Tot die, geplaagd door grote interne verdeeldheid, vorig jaar in de ijskast werd gezet. Dinsdag krijgt de commissie dan toch een officiële doorstart, al is de uitdaging er niet minder op geworden.
De coronacrisis was nog niet eens over, toen in 2021 de Kamer unaniem voor een VVD-motie stemde om een parlementaire enquêtecommissie in te stellen naar de aanpak van de pandemie. De commissie zou het overheidsbeleid in de coronajaren kritisch tegen het licht houden. In verschillende landen waren al vergelijkbare commissies opgetuigd, zoals in het Verenigd Koninkrijk, waar een hard oordeel werd geveld.
Hoewel er unaniem steun was, klonk er al snel kritiek op de opzet van het onderzoek. Zo vond Kamerlid Pieter Omtzigt dat een ander orgaan dan de Kamer een onderzoek zou moeten uitvoeren, omdat de Kamer zelf ook een rol speelde in de crisis: veel beleid was een directe reactie op de wensen van meerderheden in het parlement. ‘De Tweede Kamer is niet altijd goed in zelfreflectie’, zei hij toen. Uiteindelijk nam hij wel zelf zitting in de tijdelijke commissie.
Al direct bij de eerste bijeenkomst van de voorbereidingscommissie, in juli 2022, was duidelijk dat de weg behoorlijk hobbelig zou worden. De verdeeldheid binnen de commissie was enorm: in de jaren daarvoor hadden de leden elkaar in de Kamer hard bestreden als het aankwam op de bestrijding van de coronacrisis. Zelfs over de feiten rond de pandemie waren ze het niet eens.
Over de auteur
Hessel von Piekartz is politiek verslaggever voor de Volkskrant en schrijft over de volksgezondheid, pensioenen en sociale zekerheid.
Lees hier alles over de kabinetsformatie.
De leden Pepijn van Houwelingen (FvD) en Wybren van Haga (Groep van Haga) onderschreven de ernst van de coronacrisis niet, kwamen met alternatieve feiten over het virus en vonden dat de overheid die periode totaal was doorgeschoten. Zij moesten samenwerken met leden die juist wilden onderzoeken of het kabinet eigenlijk wel genoeg had gedaan om de bevolking tegen het virus te beschermen.
Begin 2023 kwam het bijna tot een breuk. Verschillende leden zouden Van Houwelingen en Van Haga vanwege hun harde opstelling het liefst hebben zien vertrekken. Uiteindelijk werden de plooien gladgestreken en kwamen er ‘werkafspraken’ om conflicten te vermijden.
Maar het kwam nooit meer echt goed. In de zomer bleek dat nog maar vier fracties bereid waren om een Kamerlid af te staan aan de commissie, te weinig om door te gaan. Officieel was het verhaal van de afgehaakte partijen dat ze het derde deelonderzoek van de Onderzoeksraad Voor Veiligheid (OVV) wilden afwachten. Maar er was ook onvrede over de onderzoeksopzet, waarin vooral de nadruk gelegd werd op het (te) strenge optreden van de overheid.
Ook speelde ongetwijfeld mee dat partijen hun leden steeds moeilijker vrij kunnen maken voor een tijdrovende en langdurige enquête. Met ook de parlementaire enquête naar het fraudebeleid in volle gang, was de werkdruk voor de veelal kleine fracties hoog.
Toen de commissie afgelopen zomer vroegtijdig strandde, leek er nog maar weinig animo om de boel weer opnieuw op te starten. De pandemie verdween politiek immers steeds meer naar de achtergrond.
Maar dat veranderde na de verkiezingsuitslag. PVV-leider Geert Wilders diende bij een van de eerste debatten direct een motie in om de enquête naar de pandemie nieuw leven in te blazen. Net als in 2021 kreeg de commissie steun van de gehele Kamer.
Dinsdag komt een klein gezelschap van in totaal zes Kamerleden bij elkaar voor een constituerende vergadering waarin een voorzitter en ondervoorzitter worden gekozen. Het gaat om Peter Smitskam (PVV), Anita Pijpelink (GroenLinks-PvdA), Daan de Kort (VVD), Rosanne Hertzberger (NSC), Claudia van Zanten (BBB) en Pepijn van Houwelingen (FvD).
De groep is daarmee een stuk kleiner dan de eerdere tijdelijke commissie die bestond uit negen leden. Ook is het opvallend dat drie van de vier partijen die ten tijde van de coronacrisis in het kabinet zaten, niet zijn vertegenwoordigd: D66, ChristenUnie en het CDA hebben niemand naar voren geschoven, alleen de VVD zit nog bij de commissie.
Dat roept de vraag op of de commissie wel in staat is de rol van de Kamer ook goed tegen het licht te houden – of in Omtzigts woorden: of de Kamer goed is in ‘zelfreflectie’. De commissie hoort immers naast het beleid ook het optreden van de Kamer te onderzoeken. Met een commissie die vooral bestaat uit leden van de toenmalige oppositie kan dat laatste wel eens ondersneeuwen.
Dat is nog maar zeer de vraag. Zo zitten er opnieuw uitersten in de commissie. Zoals hardliner Van Houwelingen, die door Forum voor Democratie speciaal voor de commissie werd teruggehaald naar de Kamer om de mensen in de commissie ‘helemaal gek te maken’, zoals partijleider Thierry Baudet aankondigde. Kamerlid Freek Jansen stelde zijn Kamerzetel vrijwillig beschikbaar voor (de niet verkozen) Van Houwelingen.
Van Houwelingen vindt vermoedelijk onder meer GroenLinks-PvdA’er Pijpelink lijnrecht tegenover zich. In de Kamer riepen de linkse partijen tijdens de crisis juist vaak op tot verder indammen van het virus waarvan Van Houwelingen de ernst juist bestrijdt. De enquêtecommissie mag dan met een schone lei beginnen, de politieke verdeeldheid over corona is nog altijd niet weg.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden