Toen Karin Schuldink (41) zaterdagnacht rond kwart voor vier wakker werd om naar de wc te gaan, zag ze vanuit haar slaapkamerraam de vlammen ‘huizenhoog’ uit het bedrijfspand van Vroomshoop Meubelen slaan. De vonken vlogen over haar huis, gelegen op nog geen 300 meter van het bedrijfspand aan de rand van het Overijsselse dorp Vroomshoop. Het openstaande slaapkamerraam dichtdoen kwam bij nacht en ontij niet in haar op.
Dat had ze beter wel kunnen doen. Zondagmiddag bleek dat het dak van het meubelbedrijf vol zat met asbest. Door de felle wind zijn de kankerverwekkende asbestdeeltjes de woonwijk ten oosten van het industrieterrein ingewaaid. In de loop van zondagmiddag bleek dat het om zulke grote hoeveelheden gaat dat een gebied van grofweg veertig voetbalvelden, met daarbinnen zo'n vijfhonderd huishoudens, tot nader order is vergrendeld.
Over de auteur
Pieter Hotse Smit is regioverslaggever van de Volkskrant in Oost-Nederland en verslaat ontwikkelingen in de provincies Overijssel en Gelderland. Eerder schreef hij over landbouw, natuur, voedsel en duurzaamheid
Inwoners mogen hun buurt nog wel in of uit, maar om te voorkomen dat de deeltjes zich verder door het dorp verspreiden, kunnen auto’s maar op drie plekken de wijk verlaten. Daar staan mensen in gele pakken en maskers klaar om de auto’s bij vertrek schoon te spuiten. De overwegend mannen op de wachtposten, die normaal op de vuilstort of in het openbaar onderhoud werken, werden maandagochtend verblijd door een rondrijdende gemeentemedewerker. In hun koude knuisten stak ze een mok warme koffie en Twentse krentenwegge met boter.
Binnen het vergrendelde gebied ligt ook het treinstation van Vroomshoop. Tussen Almelo en Vroomshoop rijden zeker tot vrijdag geen treinen, omdat ProRail tot die tijd nodig denkt te hebben om het spoor over een lengte van 240 meter van asbest te ontdoen. De fietsen in de stallingen mogen pas na reiniging weer worden opgehaald.
In het gebied is een gespecialiseerd schoonmaakbedrijf inmiddels ook begonnen met het asbestvrij maken van straten, tuinen, daken en dakgoten. Een klus die weken kan duren. Voorlopig is het advies aan de bewoners: bij binnenkomst schoenen en huisdierpoten afspoelen met water, niet uit de moestuin eten en kinderen niet laten buitenspelen. De Oranjeschool in het gebied is tot nader order gesloten.
De maatregelen waren te lezen in de brief die bewoners zondagmiddag in hun brievenbus ontvingen. Tamelijk laat, vindt Jan Krol (65), die net als Schuldink in de wijk naast het industrieterrein woont. Dat was ook al het geval in 2008, toen de vlakbij gelegen tennishal affikte. Ook toen met asbestdak en al.
‘Naderhand heb ik in de enquête ingevuld dat ik graag direct een alarmmelding had gekregen’, zegt hij. ‘Maar dat gebeurde nu weer niet. Ik ben overal doorheen geslapen en begon me door de rooklucht zondagochtend pas af te vragen of er iets aan de hand was.’
Net als iedere andere eerste maandag van de maand klinkt om 12.00 uur het testsignaal van het luchtalarm in Vroomshoop. ‘Schrijf dat maar op’, zegt burgemeester Hans Broekhuizen: ‘De gemeente was weer eens een dag te laat met alarmslaan.’ Een grapje, waarmee hij geenszins de indruk wil wekken dat hij de situatie in het dorp in zijn gemeente Twenterand niet serieus neemt. ‘Het is voor mij prioriteit om met de Veiligheidsregio te bespreken waarom geen alert is verstuurd.’
Zelf werd de burgemeester overigens wel ’s nachts uit zijn bed gebeld om te worden bijgepraat over de brand. Tijdens een wandeling langs het ‘rampgebied’ vertelt Broekhuizen dat kortstondig het scenario op tafel lag de hele buurt ten oosten van het meubelbedrijf te evacueren. Maar het leek toch verstandiger mensen te adviseren zo veel mogelijk binnen te blijven. Een exodus van bewoners zou alleen maar meer asbestdeeltjes verspreiden, zo was de redenering.
Sinds de Tweede Wereldoorlog is asbest veel toegepast in de bouw. Vanwege de lage prijs, bestendigheid tegen hoge temperaturen, isolatiewaarde en omdat het slijtvast is. Zolang het spul onaangeroerd blijft, is er niet veel aan de hand. De negatieve inzichten over het materiaal kwamen decennia later. Want bij sloop, verbouwingen of brand komen asbestvezels vrij. Bij inademing zijn die zeer kankerverwekkend. Vanaf 1993 werd asbest dan ook verboden.
Het probleem: er ligt nog zo’n 80 miljoen vierkante meter asbestdak in Nederland. Vanaf dit jaar had dit allemaal gesaneerd moeten zijn. Maar de wet die dit regelde, sneuvelde in 2019 in de Eerste Kamer. Het doel werd onhaalbaar geacht. Sindsdien zit de klad in de sanering van asbestdaken. Werd in 2018 nog 12,8 miljoen vierkante meter verwijderd, in 2022 was dit gedaald naar 5,8 miljoen.
Situaties in Vroomshoop komen weliswaar niet vaak voor, voor de burgemeester in Twenterand is het wel een wake-upcall. Hij wil actief in gesprek met eigenaren van panden met asbest om ze te saneren. Want de maatschappelijke kosten bij een ongeval zoals nu zijn hoog. ‘Wij gaan nu ook in overleg met de eigenaar van het afgebrande pand, want kosten zouden niet alleen bij de gemeente terecht moeten komen.’
Groot risico of niet, menig bewoner haalt de schouders op over het ‘onzichtbare gevaar’. Jan Krol zegt: ‘Ik ben niet zo’n paniekzaaier.’ En Karin Schuldink had in de brief van de gemeente over de passage heen gelezen dat ze bij binnenkomst haar schoenen moet afspoelen.
Een buurtgenoot, die niet met naam in de krant wil, had dat advies wel gelezen, maar loopt niettemin zo haar huis in. Ze weet dat de gezondheidsklachten door asbest zich vaak pas na tientallen jaren voordoen. ‘Ik ben 80, dat ga ik niet meer meemaken.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden