Met een luchtdropping van medicijnen wil het kabinet laten zien dat een ‘middenkoers’ in het Midden-Oosten het meeste oplevert. Maar de effectiviteit van die aanpak is tot dusver beperkt.
‘De situatie in Gaza is verschrikkelijk. Er vallen veel te veel burgerslachtoffers. Door Israël dat terughoudender moet optreden en door Hamas, die mensen gebruikt als schild om te opereren.’ Dit waren de woorden van minister van Buitenlandse Zaken Hanke Bruins Slot, tijdens een van de vele recente debatten in de Kamer over de oorlog tussen Israël en Hamas.
Met evenveel klem benadrukt het demissionaire kabinet al maanden dat het er ‘alles’ aan doet om meer humanitaire hulp in Gaza te krijgen. In die context is het allerminst verrassend dat een C-130-transportvlietuig van de luchtmacht afgelopen weekeinde medicijnen en andere voorraden dropte boven een Jordaans veldhospitaal in Gaza – in samenwerking met Jordanië (dat al elf zulke droppings deed) en met toestemming van Israël.
Over de auteur
Arnout Brouwers schrijft voor de Volkskrant over veiligheid, diplomatie en buitenlands beleid. Eerder was hij correspondent in Moskou.
Volg alles over de kabinetsformatie hier.
Eerder stuurde Nederland al een schip naar de regio om stand-by te staan voor het geval plannen voor humanitaire hulpverlening over zee realiteit werden. Maar die mogelijkheden bleken niet groot. Verreweg de meeste internationale inspanningen zijn daarom gericht op het toelaten van meer hulp over land – de makkelijkste en goedkoopste manier om de noodzakelijke, enorme volumes voor de Gazanen te vervoeren.
Nederland heeft vanwege zijn middenpositie, zijn onthoudingen bij VN-stemmingen en zijn rol als grote donor van de Palestijnen aan beide zijden goede toegang. Daarbij trekt het kabinet op met de VS en EU-partners en wordt intensief overlegd met alle betrokkenen in de regio. Maar wie naar de situatie in Gaza kijkt, ziet weinig resultaat van hun inspanningen – de humanitaire nood is groot, de toegang tot Gaza verbetert iets maar is nog steeds beperkt.
Die Nederlandse middenpositie sluit aan bij het beleid dat Nederland al jaren hanteert (onder kabinetten met wisselende politieke kleur) en dat past binnen de bandbreedte van twee hoekstenen van het Nederlandse buitenlandbeleid: de trans-Atlantische band en de samenwerking in de Europese Unie. Waarbij Nederland altijd al andere accenten heeft gelegd als bijvoorbeeld Ierland of Frankrijk.
Bijna tien jaar geleden was die middenweg aanleiding voor het opstappen van PvdA-Kamerlid Desiree Bonis. Ook toen al bracht de Palestijnse beweging het argument ‘dubbele standaarden’ in stelling, met Dries van Agt die toenmalig minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans (PvdA) verweet een ‘desastreuze politiek’ te omhelzen en het ‘ontbreken van de wil en daadkracht’ om net zo tegen Israël op te treden als tegen Rusland nadat het de Krim had geannexeerd.
Toch ligt die traditionele politiek nu meer onder vuur dan in het verleden – en niet alleen hier, zoals vorige week bleek uit een ambtelijke protestbrief, ondertekend door diplomatiek personeel uit de VS en Europa.
Wat ditmaal anders is dan bij eerdere crises in het Midden-Oosten, naast de extreme geweldsexplosie van beide kanten, is dat landen die zich opstellen als vrienden van Israël en tegelijk opkomen voor de rechten van Palestijnen tegen het probleem aanlopen dat hun invloed op Israël kleiner lijkt dan ooit. Dat beïnvloedt de legitimiteit van hun aanpak negatief.
Nederland is in dezen een relatief kleine speler die zijn deuntje meeblaast. Maar ook de Verenigde Staten lukken het tot dusver maar in beperkte mate om Israël in te tomen. Deels komt dat doordat Joe Biden zelf, in een verkiezingsjaar, weinig speelruimte heeft om Israël onder druk te zetten. Deels is het een erfenis van de Trump-jaren, waarin een eenzijdig pro-Israëlische koers werd ingezet en Donald Trump, zoals een Amerikaanse commentator schreef, ‘Netanyahu innig omhelsde en de agenda van rechts Israël de wind in de zeilen gaf’.
Bronwen Maddox, directeur van de Britse denktank Chatham House, stelt dat westerse landen, de VS voorop, de afgelopen jaren het Israëlisch-Palestijnse conflict op zijn beloop hebben gelaten ‘en Israël niet terugfloten toen het nieuwe nederzettingen stichtte op de Westelijke Jordaanoever in land dat voorbestemd was voor een Palestijnse staat’. Nu is Nederland ‘koploper’ bij het bepleiten van EU-sancties tegen gewelddadige Israëlische kolonisten, maar het lijkt erop dat de geest al te lang uit de fles is.
De belangrijkste directe oorzaak voor Israëls beperkte beïnvloedbaarheid op dit moment zijn echter de ongekende terreurdaden – qua dodental en wreedheid – van Hamas op 7 oktober. De vrees voor een ‘11 september-effect’ lijkt uit te komen.
Israël zit nu met een veiligheidsdilemma dat zich heel moeilijk laat oplossen met militaire middelen. Maar de ruimte voor politieke oplossingen lijkt ook eerder af- dan toegenomen. Israëls westerse vrienden, inclusief Nederland, zitten gevangen in een soortgelijk dilemma: hun traditionele rol als promotors van een wankel evenwicht tussen de partijen in de regio heeft aan kracht ingeboet. Ze kunnen een oplossing niet dichterbij brengen en andere landen, Poetins Rusland voorop, profiteren ervan.
Zo is de escalatie in de regio de jongste uiting van de terugtrekking van de Pax Americana uit regio’s waarop de VS vroeger een beslissend stempel drukten. In deze vaak bezongen ‘nieuwe wereldorde’ zijn nog weinig ordenende principes te herkennen, wel veel escalatie. Zo wordt de speelruimte voor Nederland nog kleiner dan zij al was.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden