Er is helaas geen goed Nederlands woord voor. Bij ‘zwendelaar’ of ‘oplichter’ denk je toch eerder aan een mondkapjesmiljonair dan aan de presentatrice van Ongehoord Nederland (ON), die zichzelf afgelopen week cancelde, omdat ze vond dat haar de mond werd gesnoerd. Raisa Blommestijn is wat in het Engels een grifter heet; een manipulator die met extreme stellingname mensen bespeelt voor eigen gewin.
De omroep vroeg haar een beetje te dimmen op X, ongetwijfeld op last van de NPO, waarop Blommestijn ontslag nam. Begrijpelijk; opruiende tweets vormen haar bestaansrecht en zorgden er juist voor dat zij zich in de kijker speelde bij ON. Het werd een merkwaardig afscheid: tijdens een uitzending van Ongehoord Nieuws werd de volstrekt talentloze Blommestijn, die als een chagrijnige houten klaas haar teksten voorlas, op surrealistische wijze de hemel in geprezen. Voormalig PVV-Kamerlid Harm Beertema beweerde er zelfs van wakker te hebben gelegen.
Op een donatiewebsite bedelt Blommestijn nu om giften om haar ‘werk’ voort te kunnen zetten, te midden van allerlei andere marginale figuren uit de extreem-rechtse blogosfeer. Met ‘werk’ bedoelt ze het verzenden van opruiende en leugenachtige berichten op sociale media, want echt werk heeft ze niet. Van bestaansonzekerheid blijkt weinig bij haar gevolg: ze ontving al duizenden euro’s.
Zakelijk gezien heeft Blommestijn een begrijpelijke keuze gemaakt: het verdienmodel van het aalmoesfascisme is veel aantrekkelijker dan een NPO-salaris. Millennial Blommestijn begrijpt haar achterban bovendien beter dan ON-boomer Arnold Karskens. Zij weet dat haar achterban is gevormd door sociale media: boos over van alles en nog wat, maar oprecht is het niet. Deze nihilistische woede is extreem volatiel; vroeg of laat keert de gekte zich ook tegen ON, zoals dat zich tegen alle instituten keert.
Blommestijn is precies waar de algoritmes van sociale media van houden. Haar plechtige onnozelheid zorgt voor veel engagement; niet alleen haar achterban vergroot haar bereik, ook tegenstanders kunnen zich simpelweg niet inhouden bij iemand die zich zo ostentatief van de domme houdt. Engagement is de heilige graal voor sociale mediaplatformen; het zorgt ervoor dat gebruikers meer tijd doorbrengen op het platform, waardoor de platformen meer advertenties kunnen verkopen.
Met een uitdrukkingsloosheid die we sinds Jerney Kaagman niet meer op de Nederlandse televisie hebben gezien, lijkt Blommestijn ook uiterlijk een computeroptimalisatie. Met haar grifter-vriendin Eva Vlaardingerbroek, die dankzij betere Instagramfilters internationaal is gegaan, deed ze eerdergenoemde mondkapjesmiljonair zwijmelen dat critici ‘hun schoonheid niet trekken’. Zowel zolderkamerbewoners als andere vrouwen blijken makkelijk te verleiden met populistische pop-up pin-ups, en dus werkt de combinatie van complotwaanzin en jonge vrouwen als een trein.
Blommestijn en Vlaardingerbroek houden van de algoritmes en de algoritmes van hen. Dat leidt tot immense maatschappelijke schade; de algoritmes en de loyaliteit van de extreem-rechtse cult stuwen de populariteit van grifters tot ongekende hoogte: zij krijgen meer likes en retweets dan wie dan ook. En zo creëren zij succesvol de illusie dat een meerderheid denkt zoals zij. Net zolang tot de illusie werkelijkheid is. Geïnspireerd door Steve Bannon perfectioneren zij hun hitserij volgens het instructieboekje van het Trumpisme.
Ongrijpbaarheid en onafhankelijkheid zijn doorslaggevend voor extreem-rechts succes, laat ook Geert Wilders al twintig jaar zien. Je krijgt er bijna medelijden van met Thierry Baudet; die koos er immers voor om een echte partij op te bouwen, tot jeugdafdelingen en zomerkampen aan toe. Die ouderwetse ambitie kostte hem zijn electoraat; nadat zijn partij uit elkaar viel, werd niet hij, maar Wilders de extreem-rechtse koning. Gelukkig heeft hij alle emailadressen goed opgeslagen, zodat hij zijn voormalige electoraat nu maaltijdboxen kan verkopen.
Over de auteur
Sander Schimmelpenninck is journalist, ondernemer en columnist van de Volkskrant. Eerder was hij hoofdredacteur van Quote. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier de richtlijnen van de Volkskrant.