Marc weet het nog precies: hij was 13 jaar, zat in zijn slaapkamer en las een bericht op zijn telefoon. ‘What the fuck, waarom stuur jij dit soort foto’s door?’, schreef een klasgenoot. Bijgevoegd was een selfie van Marc in de badkamer: van top tot teen in beeld, vanaf de zijkant. Zijn piemel was gelukkig niet te zien, maar hij schaamde zich kapot. Zeker toen bleek dat de hele school die foto had ontvangen, net als de rest van het dorp.
‘Ik zat te trillen en kon niet meer scherp zien’, zegt Marc nu, dertien jaar later. ‘Ik nam mezelf vreselijk kwalijk dat ik die foto had gemaakt. Wat het nog erger maakte, is dat ik nog niet uit de kast was gekomen. Omdat ik nog niet wist in hoeverre ik op mannen viel. Ik had gewoon een band opgebouwd met een jongen op school, we vonden het spannend om te flirten en elkaar dit soort foto’s te sturen.’
Over de auteur
Menno van Dongen is verslaggever van de Volkskrant op het terrein van criminaliteit, politie en justitie
Wat Marc overkwam, komt veel vaker voor. Van een op de honderd jongeren van 13 tot 24 jaar is zonder dat ze het wilden een intieme foto of filmpje gedeeld, bleek onlangs uit onderzoek van Rutgers en Soa Aids Nederland. Omgerekend zijn dat 33 duizend slachtoffers. Beelden worden verspreid omdat anderen jaloers zijn, omdat ze het grappig of stoer vinden, of omdat ze iemand proberen te chanteren.
Vorig jaar kreeg de hulplijn Helpwanted 2.896 meldingen van slachtoffers binnen, 37 procent meer dan in 2022, toen het er 2.117 waren.
‘Die meldingen zijn het topje van de ijsberg’, zegt Nathalie Franse (35), expert online seksueel misbruik bij Fonds Slachtofferhulp, een maatschappelijke organisatie die zich inzet voor slachtoffers. ‘Als zo’n foto of filmpje ongewenst wordt verspreid, krijgen slachtoffers iets te horen als: ‘Dan had je het ook maar niet moeten sturen.’ Dat komt hard aan, omdat het hun gevoelens van schaamte en schuld versterkt. Hun vertrouwen is beschaamd, de beelden zijn verspreid door iemand die ze leuk vonden. Veel slachtoffers praten er met niemand over en zoeken geen hulp.’
Maandagmiddag is de première van de nieuwe videoclip van de Nederlandse singer-songwriter Meau, die in 2021 doorbrak met haar nummer 1-hit Dat heb jij gedaan. Haar nieuwe nummer Stukje van mij gaat over het zonder toestemming verspreiden van intieme beelden. Ze heeft het geschreven na gesprekken met zes van haar volgers op Instagram, die reageerden op een oproep hun verhaal met haar te delen.
‘Toen ik die oproep zag, dacht ik: dit is mijn moment’, zegt Marc, een van de slachtoffers op wier verhaal het nummer van Meau is gebaseerd. ‘Iedereen in het dorp had altijd wat te zeggen over mij. Nu kon ik eindelijk mijn verhaal doen, was mijn gedachte, en zo misschien anderen helpen.’
Hij weet niet zeker hoe zijn foto is uitgelekt. Dat wilde Marc destijds niet tot in detail uitzoeken. Het voelde alsof zijn leven was verwoest, hij had andere prioriteiten. ‘Ik wilde het liefst niemand spreken. Op straat werd ik regelmatig nageroepen: ‘Vieze homo!’, ‘Houd die smerige foto’s bij je!’
‘Ik ben drie maanden zo veel mogelijk thuis gebleven en daarna naar een andere school gegaan, ver weg. Vijf jaar durfde ik niet naar het café in de omgeving en verstopte ik me als ik een bekende uit het dorp zag. Ik was bang voor meer negatieve reacties.’ Hij overwoog zelfs een einde aan zijn leven te maken. ‘Maar toen dacht ik: dit kan ik mijn ouders niet aandoen.’
Franse noemt Marcs verhaal herkenbaar. ‘De meeste jongeren die zoiets meemaken, hebben last van schaamte, schuldgevoel, angst. Sommige buitenstaanders denken: hoe erg is het dat zo’n foto wordt doorgestuurd? Maar de gevolgen kunnen enorm zijn: van depressieve gevoelens tot suïcidale gedachten.’
Dat jongeren seksueel getinte beelden uitwisselen, is niet ongebruikelijk. Het afgelopen half jaar heeft 15 procent dit gedaan, blijkt uit onderzoek. Ouders en verzorgers moeten beseffen dat een groot deel van het leven van kinderen zich online afspeelt, vindt Nikki Lee Janssen (33). Ze is teamleider bij Helpwanted, een hulplijn voor online grensoverschrijdend gedrag die kan helpen om intieme beelden offline te halen.
Janssen: ‘Ga met je tijd mee. Vroeger kregen vrouwen na een aanranding of verkrachting vaak te horen dat ze niet zo’n kort rokje aan hadden moeten trekken. Alsof het hun schuld was. Als je vraagt: ‘Waarom heb je die foto gestuurd?’, doe je hetzelfde. Stop daarmee. Het slachtoffer heeft niks misdaan. We moeten kijken naar de dader, die dit ongewenst heeft gedeeld, en mensen die het daarna doorsturen.’
Dat is ook de boodschap van Meau. ‘Ik gaf je een stukje, een stukje van mij’, zingt ze. ‘Je zou het bewaren, maar maakte het kwijt. Je hebt het gebroken, dat stukje van mij. Je kon het niet laten, heb je eigenlijk spijt?’
Mede dankzij therapie gaat het nu een stuk beter met Marc, die inmiddels is getrouwd met een man. ‘Ik voel geen woede meer over wat er is gebeurd. Soms heb ik het er nog moeilijk mee, maar dit heeft me ook sterker gemaakt. Ik hoop dat door Stukje van mij meer mensen beseffen dat je niet zomaar intieme beelden van anderen moet delen. Zo kun je iemands leven kapotmaken.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden