GroenLinks-PvdA-leider Frans Timmermans wil zondag ten overstaande van een schare nieuwe leden één ding duidelijk maken: hij is strijdbaarder dan ooit. Ja, ook voor hem is het ‘nog wennen’ dat rechts zo’n overgrote meerderheid in de Kamer heeft. Maar het laat vooral zien dat links ‘niet moet zwijgen’ en het rechts ‘zeer moeilijk’ moet maken.
Wie de oproep ‘tegen onverschilligheid’ en voor het ‘mobiliseren van mensen’ om de strijd aan te gaan met rechts zondag hoort, vergeet bijna dat de vlag er nog geen vier maanden geleden heel anders bij hing. Het contrast is groot met de woorden die Timmermans toen uitsprak op het eerste gezamenlijke partijcongres van GroenLinks-PvdA.
Daar nam de partijleider een voorschot op de overwinning. ‘Wij kunnen Nederland veranderen. Wij gáán Nederland veranderen’, zei hij toen. Partijcoryfeeën en andere leden benadrukten toen de positieve energie die er rond de partij hing. Het ging weer om ‘de macht’. Het torentje: voor minder was Timmermans niet uit Brussel naar Nederland gehaald.
Over de auteur
Hessel von Piekartz is politiek verslaggever voor de Volkskrant en schrijft over de volksgezondheid, pensioenen en sociale zekerheid.
Lees hier alles over de kabinetsformatie.
Weliswaar won GroenLinks-PvdA acht zetels in de Kamer, de daadwerkelijke zege bleef. Dat de PVV een monsteroverwinning boekte dreunt nog altijd na in het linkse samenwerkingsverband. Ondertussen moet het linkse blok zich noodgedwongen omvormen van een partij die zelf de dienst wilde uitmaken, naar een die zich noodgedwongen moet richten op de strijd in de oppositie.
Toch overheerst zondag ogenschijnlijk het optimisme. De partij put hoop uit ‘de vele nieuwe leden’ die zich sinds de verkiezingen hebben gemeld. In totaal gaat het om zo’n 7.500: GroenLinks heeft er 4.377 bijgekregen, de PvdA 3.129. Het daadwerkelijke aantal individuen kan lager liggen, omdat geen rekening is gehouden met mensen die zich bij allebei de partijen hebben aangemeld.
Bij hen vinden de woorden van Timmermans deze zondag in het Eindhovense poppodium Effenaar wel degelijk weerklank. Ze hebben zich dan ook niet voor niets nog ná de verkiezingsuitslag gemeld bij de partij. Zoals de 19-jarige Joey, die nog op de avond van de verkiezingen het aanmeldformulier invulde. Hij was ‘geschrokken’ door de grote overwinning van de PVV en speelde al langer met het idee om ‘gelijkgestemden’ op te zoeken die hij in zijn omgeving weinig tegenkwam.
Eenzelfde sentiment leeft bij de 64-jarige Hans Bouman die ook pas lid werd na de Kamerverkiezingen. Al langer stemde hij PvdA, maar de verkiezingsuitslag trok hem over de streep om lid te worden. ‘Ik had niet verwacht dat rechts in Nederland zó groot zou worden’, zegt hij. Bouman wil met zijn lidmaatschap ‘tegenwicht bieden’.
Waar op bijeenkomsten vorig jaar nog bij veel leden de vurige hoop leefde op een ruk naar links of zelfs een linkse premier, maken de nieuwe leden zich geen illusies. Ze verwachten niet dat de politieke wind snel in het voordeel van GroenLinks-PvdA zal keren.
Veel leden vinden dat de uitslag noopt tot introspectie. ‘De verbinding met de burger lijkt kwijt, veel lageropgeleiden stemden op de PVV en niet op een linkse partij’, zegt Sander van Welsem, die in de afgelopen maanden lid werd. Datzelfde vraagstuk houdt ook Bouman bezig. Hij snapt niet hoe het kan dat ‘de bouwvakker of timmerman geen PvdA meer stemt’. ‘Ik merk soms zelfs dat er vijandigheid is tegenover het sociaal-democratische geluid.’
Een andere gemene deler is de bezorgdheid over een rechts kabinet met deelname van de PVV. Hopen de leden niet stiekem dat de formatie klapt en er alsnog nieuwe verkiezingen komen? In ieder geval niet te snel, zegt Van Welsem. De partij heeft volgens hem meer tijd nodig om weer het land in te gaan. Bovendien kan het misschien helemaal geen kwaad om een rechts kabinet z’n gang te laten gaan, denkt Bouman. ‘Laat ze maar falen’, zegt hij.
Toch zal de partij de komende tijd hoop putten uit het verleden, waarin links het na de val van een kabinet met een radicaal-rechtse partij vaker goede resultaten boekte. Zo deed de PvdA het zowel bij de verkiezingen na de val van Balkenende I (met de LPF) als die van Rutte I (gedoogsteun van de PVV) aanzienlijk beter dan de voorgaande verkiezingen.
De prille linkse samenwerking moet dan niet vroegtijdig stranden. Vooralsnog zijn daar nog geen tekenen van, de partijen doen ook weer samen mee aan de Europese verkiezingen dit jaar.
Maar tot een nieuwe kans zich voordoet, is het de vraag of GroenLinks-PvdA wel echt een vuist kan maken tegen een eventueel rechts kabinet, zoals Timmermans beweert. In de Kamer mag de linkse samenwerking dan de grootste linkse partij zijn, hun bondgenoten zijn kleiner dan ooit.
Het lijkt dan ook niet voor niets dat Timmermans in zijn toespraak zondag zich ook richt op wat zijn partijleden buiten de politiek zelf kunnen doen. ‘Laat je horen. Kijk naar de demonstraties nu in Duitsland’, zegt hij verwijzend naar de protesten tegen de radicaal-rechtse AfD. ‘Het werkt.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden