‘Zijn belangrijkste wapenfeit van zijn eerste termijn is zijn strijd tegen criminele bendes. El Salvador wordt al sinds begin jaren negentig geteisterd door bendegeweld. Het land kwam net uit een burgeroorlog. De Amerikaanse president Bill Clinton stuurde toen duizenden Salvadoraanse migranten, die in de Verenigde Staten straatbendes hadden gevormd, terug naar El Salvador.’
‘Bukele is erin geslaagd om af te rekenen met die bendes. Dat ging er hardhandig aan toe. Al bijna twee jaar lang geldt de noodtoestand in El Salvador. Zo'n 70 duizend mensen zijn zo in de gevangenis gezet zonder proces, vaak bij de geringste vorm van verdenking. Dat kon zelfs gaan om een boze buurman die vanwege een persoonlijke vete iemand als bendelid aanwees. Volgens mensenrechtenorganisaties zijn duizenden,mogelijk tienduizenden onschuldige mensen de gevangenis ingegaan.’
‘De meeste Salvadoranen staan achter de democratie als politiek systeem, maar tegelijkertijd staan ze ook massaal achter het autoritaire beleid van Bukele. Zij nemen op de koop toe dat hij een ongekende hoeveelheid macht naar zich toe heeft getrokken. Daarbij is het goed om te beseffen dat Salvadoranen tijdens vorige corrupte regeringen en decennia van bendegeweld evenmin het idee hadden dat hun rechten veel waard waren.’
‘De hoofdstad San Salvador stond jarenlang te boek als de moordhoodstad van de wereld. Bendes beconcurreerden elkaar om territoria tot op straatniveau. Wie zo’n grens overstak was zijn leven niet zeker. Als je een winkeltje had, werd je afgeperst. Voor Salvadoranen is het een ongelooflijke verandering dat zij nu weer in wijken kunnen komen die altijd ontoegankelijk waren en weer hun buren of familieleden kunnen ontmoeten.’
‘Vandaar dat een opiniebureau als de Latinobarómetro voorspelt dat Bukele afstevent op de grootste overwinning ooit in Latijns-Amerika. Hij zou zomaar 80 procent van de stemmen kunnen krijgen.’
‘Er is een kleine intellectuele elite die waarschuwt voor de complete uitholling van de democratie en de concentratie van alle macht bij één man: Nayib Bukele. En dan zijn er ook nog familieleden van die tienduizenden gevangenen die zich dagelijks melden bij de gevangenissen. Maar die geluiden verbleken bij de massale steun voor de president. In sommige peilingen zegt 90 procent van de 6 miljoen Salvadoranen achter hem te staan. Zondag staat er een handvol andere kandidaten op het stembiljet, maar die doen eigenlijk mee voor spek en bonen.’
‘Ik heb bovendien familieleden van gevangenen gesproken die zelfs begrip op kunnen brengen voor het beleid van Bukele. Zij zien ook dat de straten weer veilig zijn. De kritiek uit El Salvador bereikt vooral mensenrechtenorganisaties in het buitenland, zoals Human Rights Watch. Op sociale media speelt Bukele daar handig op in, door te zeggen dat zelfs zijn critici moeten erkennen dat zijn beleid populair is.’
Over de auteur
Thom Canters is algemeen verslaggever van de Volkskrant.
‘Bukele is een voormalig pr-man en een jonge politicus bovendien, nu 42. Hij spreekt de taal van het internet. Eigenlijk staat hij al sinds zijn aantreden, vijf jaar geleden, in campagnemodus, met een continue stroom aan gelikte filmpjes op sociale media. Dat heeft hem miljoenen volgers opgeleverd, niet alleen in El Salvador, maar ook ver daarbuiten. In heel Latijns-Amerika zijn er burgers die hem volgen op sociale media en nu ook wel zo’n president zouden willen.’
‘Daarbij presenteert zichzelf als een heel gewone gast. Hij heeft nooit een pak aan. Hij spreekt militairen toe gekleed in een spijkerbroek en een pullover. Het draagt allemaal bij aan het coole imago dat hij wil overbrengen: een stoere jongen met wie je graag een biertje wil drinken.’
‘Wat Bukele laat zien, is dat een president autoritair én populair kan zijn, zolang je resultaten boekt. Latijns-Amerikaanse politici, met name aan de rechterzijde van het politieke spectrum, kijken daarom met grote interesse naar wat hij doet. Je ziet al dat landen als Honduras en Ecuador de noodtoestand uitroepen om het drugs- en bendegeweld aan te pakken. Dat maakt deze verkiezingen ook belangrijk voor de rest van de regio.’
‘De kans is vrij groot dat zijn partij, die nu al een absolute meerderheid in het parlement heeft, straks zo’n 95 procent van de zetels in handen heeft. Dan zit hij nog steviger in het zadel. De vraag voor de komende vijf jaar is hoe ver hij met die macht durft te gaan. Bukele zit namelijk op een tijdbom: hij heeft de bendes met een toverstafje weggetoverd. Maar hoe lang kan hij dat volhouden? Kan hij daadwerkelijk tienduizenden mensen decennialange gevangenisstraffen opleggen? En kan je een noodtoestand die twee jaar duurt nog een noodtoestand noemen? Een Salvadoraan waarschuwde me vorig jaar dat Bukele niet mag verslappen. Als de bendes terugkeren, zei hij, zal er veel bloed vloeien in El Salvador.’
‘Bukele heeft de bendes uitgeschakeld en met tal van gelikte infrastructuurprojecten een mooie façade opgetuigd, maar daarachter gaan duistere zaken schuil. Tienduizenden mensen die vastzitten zonder eerlijk proces, diepe schulden onder andere bij China, signalen van cliëntelisme, geen enkel zicht op de overheidsfinanciën. En de instituties die hem zouden moeten controleren, het parlement, de rechtspraak, zijn volledig in zijn handen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden