De reden dat ik nog niet schreef over de oorlog is waarschijnlijk toch de vrees het verkeerde te schrijven. Iedereen moet een kant kiezen en anders wordt het voor je gedaan, journalisten niet uitgesloten. Een verkeerde inschatting, een fout, een slecht gekozen woord: alles kan een aanwijzing zijn voor partijdigheid.
In een Volkskrant-column verwijt Elma Drayer de journalistiek ‘ostentatieve eenzijdigheid’, onder verwijzing naar een paar krantenstukken. Onderwijl worden op sociale media gastenlijsten van talkshows onder het vergrootglas gelegd door mensen die vinden dat je bepaalde mensen niet op tv mag uitnodigen, en anderen wel. De schandpaal is altijd dichtbij, ook al hoef je geen dertig jaar in de journalistiek rond te lopen om te weten hoe moeilijk het is evenwicht te bewaren. Als dat nog op prijs wordt gesteld.
Zelfs vrede is een hachelijk woord, misschien dat je er daarom zo weinig over hoort. Annelies uit Steenwijkerwold, een vredesactivist bij wie ik eerder was, heeft getwijfeld of ze een vlaggetje met ‘peace’ aan haar tas zou knopen, ‘omdat het niet meer zo vanzelfsprekend is’. Voor je het weet komt er op straat discussie over, ‘zo van: vrede, wat bedoel je daar eigenlijk mee, vrede voor wie? Je wil toch niet in een hokje gestopt worden’.
Een paar jaar terug werden Annelies en Harcourt Klinefelter geridderd vanwege hun levenslange inzet voor de wereldvrede en geweldloosheid. Ze brengen de leer van Martin Luther King in praktijk – Harcourt was zijn persvoorlichter in de jaren zestig, Annelies vrijwilliger bij een van de burgerrechtenorganisaties. Lessen van King heet het boek dat Peter Sierksma schreef, mede op basis van gesprekken met Harcourt. Eerste les: ‘Iedereen is gelijk.’
Redenen genoeg er weer eens langs te gaan. De soep staat klaar.
Ze wonen al decennia in Nederland, met een vredesduif aan het doorzonraam, en binnen hangt een tegeltje met de woorden ‘geweld eindigt waar liefde begint’. Inderdaad, zegt Annelies, ook een tekst die gek genoeg niet meer past bij de tijd. Zachte stemmen zijn wat uit de mode geraakt. ‘Vredesbeweging’, dat klinkt naar de jaren zeventig en tachtig in de vorige eeuw. Het bestaat nog, maar in de schaduw. Prinses Beatrix was maandag bij een symposium over ‘Omzien naar elkaar in tijden van polarisatie’. ‘Iedere openingszin is gelijk al beladen’, was daar de openingszin van hoogleraar Hans Boutelier. Een vredesdemonstratie voor het stadhuis in Amsterdam, waar ostentatief niet met vlaggen werd gezwaaid, ging geluidloos voorbij. Er kwam honderd man.
‘Het is mogelijk in vrede te leven,’ zegt Harcourt, ‘dat is een diep menselijk verlangen. Er zijn voorbeelden genoeg, ook in Israël en Palestina, van mensen die elkaar als mens zien en niet als symbolen van de groep waartoe ze behoren. Alleen is daar heel weinig aandacht voor.’
En hij vertelt over zijn werk tijdens de oorlog in voormalig Joegoslavië, waar hij met anderen dialoogtrainingen gaf. Op de weg ernaartoe droegen ze een kogelvrij vest. Serviërs, Kroaten en Bosniërs zaten in een kring, en kregen eerst eenvoudige vragen naar hun jeugdherinneringen. ‘Tijdens de koffiepauze al hadden die mensen het idee elkaar te kennen, want iedereen heeft een kindertijd gehad, en daarna praatten we vrijer over de oorlog. Dan bleek hoe verschrikkelijk die was voor iedereen. Er is niets krachtiger dan iemand anders in de ogen kijken en een mens te zien. Als je je terugtrekt in je schelpje, verandert er niks.’
Tegelijk wordt de methode, zegt Annelies, weleens als ‘soft’ beoordeeld. Vijanddenken is eenvoudiger, zegt Harcourt: ‘We geven miljarden uit om oorlog mogelijk te maken en centen om het te voorkomen. Daar begint het al. Er zijn geen winnaars, behalve de politici die er baat bij hebben vrees voor de ander aan te jagen, en de mensen die veel geld verdienen aan de wapenhandel.’
Zwaarden tot ploegscharen, speren tot snoeimessen; ‘het idee is tweeduizend jaar oud’. Alles gaat in golven, zegt Harcourt en die verspreiden zich soms anders dan je verwacht. In Steenwijk deden honderd mensen mee aan de dag van de dialoog, in het gemeentehuis. ‘Dat is toch hoopgevend’, zegt Harcourt. ‘Dat ís hoopgevend’, zegt Annelies.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden