Er is geen goede muziek en er is geen slechte muziek. Het zijn mythen die je er als kind in gepompt krijgt, vindt Jacob Collier. ‘Er zijn scholen in muziek die op grond van wetenschap en wiskunde beargumenteren wanneer een muziekstuk wel of niet klopt. Natuurlijk, er zijn keuzes waarmee wat je beoogt met je muziek wel of niet wordt bewerkstelligd, maar als je je oren opent, kom je erachter dat er geen verkeerde of slechte noten zijn.’
Pablo Cabenda schrijft sinds 2002 voor de Volkskrant over popmuziek en human interest.
Collier mag het zeggen. Het 29-jarige voormalige wonderkind uit Londen groeide op in een huis dat in het teken stond van muziek. Zijn moeder is violist, dirigent en docent aan de Royal Academy of Music en hij had een kamer vol instrumenten waarop hij zich kon uitleven. Met minimale invloed van de betweterige buitenwereld vond hij op heel jonge leeftijd zelf uit hoe melodie en harmonie in elkaar steken. Als 17-jarige plaatste hij filmpjes op YouTube waarop hij in zesstemmige harmonie covers zong. En op zijn debuutalbum In My Room speelde hij alle instrumenten zelf.
Onze gids dit weekeinde is een rubriek in Volkskrant Magazine waarin een bekend persoon (op velerlei terreinen) uit binnen- of buitenland ons gidst langs zijn of haar favorieten.
Dat was zevenenhalf jaar geleden. Inmiddels zijn grootheden als Quincy Jones, Herbie Hancock en filmcomponist Hans Zimmer fan. In online lessen ontsluit Collier het begrip harmonie en hij heeft inmiddels drie conceptalbums uitgebracht, Djesse vol. 1 tot en met 3. Het vierde komt uit in februari.
Elk deel behandelt een ander domein van muziek, zoals orkestrale of elektronische muziek. Constante op alle albums is de veronachtzaming van stijlgrenzen, een avontuurlijk, soms grillig verloop van de liedjes en een overvloed aan gastmuzikanten, zo’n honderd in totaal.
Collier: ‘Deel vier moest een viering worden van alles wat ik met het maken van de voorgaande delen heb geleerd en van alles waarvoor ik leef. Daar maakt de menselijke stem een groot deel van uit.’
Hij was al geobsedeerd door zangers als Bobby McFerrin en Stevie Wonder die hun hele wezen met hun stem uitdroegen. Nu heeft hij voor Djesse 4 vocalisten als Michael McDonald, Shawn Mendes, rapper Stormzy en het gospelkoor Kirk Franklin & The Family te gast. Voor de maximalist die Collier nu eenmaal is, bleef het daar niet bij. Collier, die er een gewoonte van maakt om zijn concertpubliek als geïmproviseerd koor te dirigeren, heeft de opnamen daarvan ook een plekje gegeven. Alle opnamen heeft hij samengevoegd en nu is er een koor van honderdduizend stemmen te horen op Djesse 4. Een monument voor de menselijke stem én elke denkbare muzikale context waarin die zich vleit. Want het Djesse-vierluik is ook een muzikale ontdekkingsreis voor Collier. ‘Een zoektocht aan de randen van muziek die ik nog maar half begreep. Ik was vastbesloten om met Djesse uit te vinden wat al die verschillende plekken op de wereld en muzieksoorten daar met elkaar gemeen hebben.’
‘Kijk, aan de ene kant heb je Marokkaanse gnawa met dat onregelmatige ritme. Het is geen standaard vierkwartsmaat. Er zit een knik in de beat, zoals een ei rolt, zeg maar. En diezelfde groove hoor je ook bij een hiphopartiest als J Dilla. Daartussen wil ik een brug slaan en die aan mensen laten horen. Maar dat ontdek je pas als je op ontdekkingsreis gaat en met anderen samenwerkt.’
Hoe anders was het ten tijde van In My Room, toen hij alle muziek uit zichzelf putte. Op het nummer Djesse op het eerste deel van zijn vierluik roept Collier zelfs nog zijn muze aan, ene Djesse, een verbastering van Colliers initialen J.C. Die wijst hem erop dat Collier zijn creativiteit nooit buiten zichzelf zal vinden. ‘Die tijd is wel voorbij. Er is een periode voor iedereen die creatief bezig is, om diep vanuit zijn solistische zelf te putten. Maar ik heb daarin een plafond bereikt. Voor iemand als ik die zo goed op andere mensen reageert en ook van andere mensen houdt, was het nodig om buiten mijn comfortzone op verkenning te gaan en anderen te leren kennen. Dat maakt je uiteindelijk als musicus én als mens completer.’
‘Toen ik zo’n 12 jaar oud was zong ik in Brittens opera The Turn of the Screw. Dat heeft mijn leven veranderd. Britten wisselt in zijn werk vaak tonaliteit en dissonantie met elkaar af, vreemd maar verbluffend. Aan de ene kant de liefde voor het vrolijke optimisme van Engelse volksmuziek, aan de andere kant die duisternis. Britten was een meester van contrasten. Je hoort het ook in zijn Four Sea Interludes uit de opera Peter Grimes. Als er dreiging in de lucht hangt, lost die uiteindelijk weer op. Zijn muziek is niet als de constante warmte van Los Angeles, maar als het weer hier in Engeland. Als na de somberte de zon eindelijk doorbreekt, voel je je dankbaar. Alsof je het hebt verdiend.’
‘Iedereen die harmonie heeft gestudeerd, of alleen maar gedroomd heeft van harmonie, heeft weleens een diepe buiging gemaakt voor Bach. Hij is de GOAT, de Greatest Of All Time. Wat we nu als vanzelfsprekend beschouwen in westerse tonale muziek, heeft hij als eerste toegepast. Hoewel veel van de concepten die hij gebruikt impliciet aanwezig zijn in de noten, is hij de eerste geweest die ze zo heeft uitgediept. Voor Bach dachten we niet na over een leidende stem in een muziekstuk, of meerstemmigheid uitgewerkt in complexe stukken zoals fuga’s. Als ik het eens niet meer weet en ik heb een muzikale reset nodig, ga ik terug naar Bach. De manier waarop zijn componistenhand beweegt is altijd volstrekt helder en logisch.’
‘Ik heb er obsessief naar geluisterd in de kerstperiode. En in deze oude opname hoor je vooral de jeugdigheid van Gould terug. Er wordt weleens gezegd dat Gould de rechterhand van Bach was, ook al zit er zo’n tweehonderd jaar tussen die twee. Voor mij is hij zeker de ideale Bachpianist. Zijn spel is altijd heel clean. Of nee, clean is niet het woord. Het is niet zo dat hij sec speelt wat er staat. Gould neemt soms ook de tijd in zijn frasering en creëert hele curves om zijn punt te maken. Maar met elke noot die hij speelt komt zijn bedoeling honderd procent helder over. Clear, dat is het woord.’
‘Twee jaar geleden deed ik een wereldtournee en na elke show die we in de Verenigde Staten hadden – ik denk 39 concerten in totaal – gingen we met zijn allen sushi eten. Ik heb sushi sowieso wat later ontdekt, want in het Londen waar ik opgroeide waren nog niet zoveel sushitenten. Maar toen ik voor het eerst Japan bezocht, en daarna Californië, kwam ik tot de ontdekking dat sushi, als tourneevoer, voor mij is gemaakt. Het heeft de zeldzame eigenschap je te vullen zonder je een vol gevoel te geven. Fish-and-chips of pizza kunnen behoorlijk zwaar op de maag liggen, maar na sushi voel ik me altijd nog een redelijk functionerend mens.’
‘Tijdens een grote schoonmaak van mijn slaapkamer kwam ik erachter dat ik achttien paar bezit. Ik heb nu mijn eigen Crocsmodel, maar ik draag ze al sinds 2002, toen ze voor het eerst op de markt kwamen. Natuurlijk werd ik het mikpunt van spot van vrienden en familie. ‘Wat heb je voor belachelijks aan je voeten?’, dat werk. Maar ik krijg er een kick van als mensen zo reageren op iets wat ik doe. En ik vind het wel tof dat ze nu populairder zijn. Voor mij zijn ze niet minder dan ideaal. Ik kan er zonder enige moeite in en uit glijden. Je hebt geen gedoe met veters wanneer je je schoenen uit moet doen voor een vlucht. Ik kan erin rondrennen zonder dat knellende van een schoen. Ik kan ermee chillen op het strand. Ik kan ermee tuinieren. En ik draag ze altijd op het podium.’
‘Een trilogie van fantasyromans waarvan het eerste deel, Northern Lights, is verfilmd als The Golden Compass. Als kind heb ik die boeken verslonden. Ze zijn doordrenkt van magie en ontzettend spannend. Er komt een mes in voor dat door het weefsel van het universum kan snijden en een kompas dat de waarheid kan onthullen. Maar het feit dat de hoofdpersonen twee kinderen zijn, die door ramen naar andere werelden kunnen klimmen, maakte het voor mij als kind het nog meest opwindend. Dat resoneert bij mij als maker van muziek. Ik beschouw mezelf niet als iemand die alleen maar liedjes schrijft. Ik probeer een wereld te creëren. Ik maak de muziek, ik mix, ik produceer en ik ben dol op elk detail waar ik zeggenschap over heb.’
‘Zo’n tien jaar geleden was ik heel nieuwsgierig naar de filosofie achter het creëren van muziek en de filosofie van het leren over muziek. Ik voelde me aangetrokken – en nog steeds – tot mensen die het leerproces van een bepaalde vaardigheid kunnen uitdrukken als een intuïtieve ontwikkeling in plaats van als exacte wetenschap. Ik groeide niet op met veel discipline. Ik wilde en mocht het altijd op mijn eigen manier doen. Toen dit boek op mijn pad kwam dacht ik meteen: dit is iemand die begrijpt hoe ik leer. Het boek gaat in eerste instantie over tennis, maar is toepasbaar op elke situatie waarin je je een vaardigheid eigen wilt maken. Waar het om gaat, is dat je die verwachtingen van jezelf loslaat; dat dwangmatige ‘hier moet ik heel goed in worden, hier ga ik heel erg mijn best voor doen’. Want hoe harder je iets probeert, des te harder kun je falen. Het heeft weer te maken met die veronderstelde regels van het muziek maken. Dat er een goede en verkeerde manier zou zijn om alles te doen. Maar tegen de tijd dat je die regels onder de knie hebt, voel je je misschien verkrampt en niet vrij om jezelf uit te drukken. Natuurlijk is het ook handig techniek aan te leren. Maar het boek beargumenteert dat je die techniek het beste kunt inbouwen in je intuïtie. Gallwey heeft het over het ego dat alles onder controle wil hebben en het innerlijke kind dat instinctief aanvoelt wanneer iets goed is. Pas als je een balans vindt tussen die twee, kun je ergens een meester in worden.’
‘Ik ben een fan van superhelden, maar niet van Marvel. Marvel is me te opzichtig. The Incredibles is cool omdat de film gaat over een doorsnee gezin waaraan je in eerste instantie niet eens ziet dat het superkrachten heeft. Ik ben dol op dat idee van een superkracht die niet meteen zichtbaar is maar wel heel belangrijk kan zijn. Dat is veel interessanter dan een opvallende cape. Ik ben ervan overtuigd dat iedereen zo’n superkracht heeft. Nee, mijn superkracht is volgens mij niet mijn talent voor muziek. Ik denk dat het eerder iets is als verbondenheid tussen mensen bewerkstelligen. Tuurlijk is het fijn als je heel goed piano kunt spelen. Maar het heeft pas echt zin als je daarmee een connectie maakt met anderen. Ik ben er trots op dat ik dat kan en ik wil het blijven doorontwikkelen.’
2 augustus 1994 Geboren in Londen. Hij leerde zichzelf muziek spelen op piano, bas, gitaar en drums en zong op jonge leeftijd al in opera’s als Mozarts Die Zauberflöte en Benjamin Brittens The Turn of the Screw. Hij zat op de Purcell School For Young Musicians en studeerde voor een korte periode jazzpiano aan de The Royal Academy Of Music in Londen.
2011 Collier zet zijn eerste muziekfilmpje online waarin hij meerstemmig covers zingt.
2013 Colliers online versie van Stevie Wonders Don’t You Worry Bout A Thing gaat viraal en bereikt een miljoenenpubliek. Hij trekt de aandacht van de legendarische muziekproducer Quincy Jones die hem als protegé onder zijn hoede neemt en hem kennis laat maken met jazzpianist Herbie Hancock.
2015 Eerste tournee door Europa en de Verenigde Staten. Hij laat een zogeheten harmonizer ontwikkelen die ervoor zorgt dat hij ook live met zichzelf kan harmoniseren. Hij verzorgt het voorprogramma van Chick Corea en Herbie Hancock op het Montreux Jazz Festival.
2016 Debuutalbum In My Room. Collier gaat in zijn eentje op wereldtournee. Samenwerkingen met een brede waaier aan artiesten als Jamie Cullum, Ben Folds, de band Snarky Puppy en het Metropole Orkest.
2017 Collier ontvangt Grammy’s voor beste arrangement voor zijn versie van Stevie Wonders You And I en voor een cover van de titelsong van The Flintstones. Tussen het toeren door geeft hij live masterclasses met orkesten en big bands. Hij assisteert Hans Zimmer bij de compositie van de soundtrack voor de film Boss Baby.
2018 Release van Djesse Vol. 1, het eerste deel van het vierluik.
2019 Djesse wereldtournee en de release van Djesse Vol. 2. Collier krijgt een Grammy voor muziek op beide albums.
2020 Release van Djesse Vol. 3.
2021 Grammy voor Djesse Vol. 3. Dat maakt hem de eerste Britse artiest die een Grammy ontvangt voor werk op zijn eerste vier albums.
2024 Djesse Vol. 4 verschijnt 29 februari bij Universal.
Portretfoto’s: Thom Kerr @thomkerr, styling: Marta Del Rio @marta.del.rio, beauty: Faye Celeste @fayemesss, artdirection: Chris Beltran @christopherjbeltran, productie: Bec Miller @checkaboo, locatie: Terraform LA @terraformla
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden