Op zeven hoog in de Bijlmer staat op woensdagochtend een paal achter het fornuis, met op ooghoogte het uiteinde van een wit slangetje. Dit uiteinde verbeeldt het hoofd van de hypothetische kok, het andere einde voert naar een kamertje elders in het appartement. Talloze schermpjes met grafieken geven daar de samenstelling van de ‘ingeademde’ lucht weer, in kaart gebracht dankzij een geavanceerde techniek. De meetapparatuur is onder meer buitengewoon gevoelig voor benzeen – een stof die leukemie veroorzaakt.
‘Het gaat om zulke kleine hoeveelheden, dat deze voorheen niet te meten waren’, zegt Colin Finnegan, een van de vijf onderzoekers die rondlopen in het appartement. ‘Deze nieuwe techniek maakt dat voor het eerst mogelijk.’ Met klein bedoelt de Stanford-onderzoeker écht klein. Na 40 minuten een pan met water op het vuur verdubbelt de hoeveelheid benzeen in de lucht, naar 1 benzeenmolecuul per 2 miljard moleculen.
Dat lijkt niks, maar daarmee is de maximaal aanbevolen hoeveelheid volgens de Wereldgezondheidsorganisatie al overschreden. Het RIVM schrijft zelfs dat er geen veilige concentratie benzeen bestaat. Finnegan: ‘Mensen zijn zich niet bewust van de gezondheidsrisico’s.’
Ook bij bewoonster Fatima Gonzalez-Novo (23) is geen greintje angst te bespeuren, ondanks de indrukwekkende meetinstallaties in haar appartement. ‘Er zijn tegenwoordig zoveel stoffen die allerlei gezondheidsrisico’s met zich meebrengen. Kennisnemen van weer iets dat kanker veroorzaakt, doet me niet veel.’ Ze woont sinds vijf jaar in het appartement en raakte via een vriend betrokken bij het onderzoek. ‘Ik ben vooral benieuwd of de luchtverontreiniging hier erger is dan bijvoorbeeld in het centrum van de stad, omdat je toch in een achtergestelde wijk woont.’
Naast benzeen meten de onderzoekers ook de hoeveelheid stikstofdioxide, koolstofmonoxide en methaan die vrijkomt. De eerste twee gassen in dat rijtje kunnen gezondheidsschade veroorzaken, de laatste versnelt de opwarming van de aarde. ‘Aardgas bestaat voor zo’n 95 procent uit methaan,’ zegt Finnegan. In principe verbrandt methaan als je het vuur aanzet, maar vaak ‘lekt’ een deel van het gas toch naar de lucht. ‘Dat is zeer vervuilend. Methaan is een nog sterker broeikasgas dan koolstofdioxide.’
Uit eerder onderzoek van Finnegan bleek dat de milieuvervuiling van lekkend methaan uit gasfornuizen bij huishoudens in de Verenigde Staten gelijkstaat aan de jaarlijkse koolstofdioxide-uitstoot van een half miljoen auto’s.
Ook kennisinstituut TNO publiceerde recent een onderzoek naar luchtverontreiniging door gasfornuizen, met als belangrijkste conclusie: een kwart van de Nederlandse huishoudens die op gas koken, overschrijdt de richtlijn van de Wereldgezondheidsorganisatie voor stikstofdioxideblootstelling per uur. Een analyse van 41 langetermijnstudies van de Universiteit Utrecht wees uit dat kinderen bij wie thuis op gas wordt gekookt, 20 tot 40 procent meer kans hebben op astma, ongeacht de andere leefomstandigheden.
Wat dat betreft is het goed nieuws dat steeds meer Nederlanders hun gasfornuis vaarwel zeggen. In 2021 kookte al 35 procent van de huishoudens op een alternatief voor gas. In datzelfde jaar was 85 procent van de verkochte inbouwkookplaten elektrisch.
Voegt uitgebreider onderzoek naar de gezondheidsrisico’s per regio of door benzeen dan nog iets toe? ‘Zeker’, stelt Piet Jacobs, die het TNO-onderzoek leidde. ‘Onderzoek helpt de overstap naar elektrisch te versnellen. We hebben in Nederland een overbelast elektriciteitsnet en koken kost best wat capaciteit, zo’n 5 tot 6 kilowatt. De benodigde aanpassingen in de elektrische installatie vertragen de overgang. Als we in dit tempo doorgaan, denk ik dat het nog tien of twintig jaar duurt.’ Wat de klimaatdoelen betreft, past dat binnen het streven van de overheid om in 2050 van het gas af te zijn, maar voor de volksgezondheid moet het sneller, aldus Jacobs.
Zeker voor veel mensen die een huis huren, is elektrisch koken nog niet in zicht. Bij die groep hoort ook Gonzalez-Novo. Haar keuken is niet meer vervuild dan keukens in het centrum, vertellen de onderzoekers, die eerder op de Herengracht een meting deden. ‘De resultaten zijn vergelijkbaar met andere plekken in Nederland’, zegt de bewoonster van het appartement. ‘Maar in tegenstelling tot veel andere mensen stap ik voorlopig niet over op een andere vorm van koken.’
Kennis over gezondheidsrisico’s en hoe die te beperken is dus zeer welkom, aldus Jacobs van TNO. ‘Uit ons onderzoek bleek dat mensen lang niet altijd de afzuigkap aanzetten, terwijl dat enorm kan schelen.’ Ook loopt de kwaliteit van afzuigkappen sterk uiteen, en in de sociale huur ontbreekt een afzuigkap vaak helemaal. ‘Dat werkt de kloof tussen arm en rijk in de hand.’ Gonzalez-Novo: ‘Ze raadden me aan om naast de afzuigkap ook een raam open te zetten als ik kook. Maar ja, we weten allemaal hoe koud het is in Nederland.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden