Dat ‘gratis bier’ een uitdrukking werd om politieke tegenstanders mee uit te lachen, komt door Arie Slob. In 2012 was Slob, voormalig minister, Kamerlid en partijleider van de ChristenUnie, de eerste die in de vergaderzaal van de Tweede Kamer de woorden ‘gratis bier’ uitsprak om onderscheid aan te brengen tussen twee hoofdstromingen in de politiek. Een stroming die snapt hoe een begroting werkt, het principe respecteert dat dingen geld kosten en zich onderwerpt aan de norm dat een nieuw voorstel vergezeld gaat van een plan dat de financiering ervan dekt. En een stroming met aanhangers van de filosofie vandaag gratis bier en morgen zien we wel verder – dat laatste klinkt aanzienlijk gezelliger dan het eerste, maar vergis je niet: er zitten verbeten individuen en zwarte zielen tussen de gratisbierfilosofen.
In die jaren was het nog gewaagd om frivole uitdrukkingen mee te nemen naar de belangrijkste vergadering van het land, je kon op je donder krijgen van de Kamervoorzitter. Maar kort daarvoor hadden de premier en een kopstuk van zijn gedoogregering in diezelfde zaal ‘Doe normaal man’ en ‘Doe zelf normaal, sjongejongejonge’ tegen elkaar staan roepen, dus het was het proberen waard.
Sindsdien is het gratis bier voor en gratis bier na als een populist een plannetje heeft, en zo kon het komen dat Caroline van der Plas, leider van de BBB, er afgelopen woensdag getergd bij stond. Een Kamerlid had ‘gratis bier’ tegen haar gezegd, en dat had een uitbarsting ontlokt van verongelijktheid en bozigheid die ze al sinds september vorig jaar met zich meesleept. Toen had ze een voorstel ingediend voor een hoger minimumloon, uit het daaropvolgende debatje met Kamerleden bleek dat ze niet wist hoe duur dat ongeveer zou worden en wie dat zou betalen, vervolgens werd ze vrij hard uitgelachen omdat ze had gezegd dat ze geen vertrouwen had in het Centraal Planbureau, ‘omdat dat gaat uitrekenen wat het allemaal kost’.
Sindsdien gaat ze door het leven als de vrouw die niet te vertrouwen is met de staatskas. Onlangs belandde dit beeld weer als formatienieuws in de krant.
Een tijdlang was de inschatting rond Van der Plas dat het juist gunstig bijdraagt aan haar imago dat het beheer van de staatskas haar niet interesseert. Haar politieke succes – dat in het voorjaar groot was en in het najaar klein, want de Nederlandse kiezer is grillig en onberekenbaar – drijft op één ding: gewoonheid. Geen hakken, geen kapper, geen uitgewerkte ideeën, maatschappijbeeld of politieke filosofie. Lekker gekke kermisnagels, outsiderteksten over Den Haag als ‘poppenkast’, en een boek over zichzelf dat ze de titel Gewoon gezond verstand gaf. Voor zover daar politieke ideeën in staan, laten die zich samenvatten in de onoriginele observatie dat er nood is aan ‘de menselijke maat’. In de afgelopen verkiezingscampagne speelde ze een bijrol als komische noot met teksten waar niet veel lagen in zaten (‘Als er zoveel geluld wordt in een nieuwe coalitie, heb ik er helemaal geen zin meer in’ en ‘Ik wil met Pieter’).
Aanvankelijk viel dit imago goed bij revanchistische keizers die zich aangetrokken voelden tot het agrarische populisme. Maar toen bij de afgelopen verkiezingen bleek dat ook haar voormalige kiezers liever ‘met Pieter’ willen, zag ze hoe vluchtig succes kan zijn.
Afgelopen woensdag nam ze een nieuwe afslag. Ze gooide het er boos uit: ze was dan wel uitgelachen, met haar ongedekte plan, toen in september. Maar het idee was van Omtzigt gekomen, wees ze, híj had het bedacht. En zij laat zich niet langer aanwrijven dat ze van het gratisbierkamp is.
Het is een boeiende wending. Nu ziet ook Van der Plas dat consequent de outsider uithangen niet verenigbaar is met opletten en leveren aan een onderhandelingstafel. De lege ‘gewoonheid’ moet geladen worden met opvattingen en consequenties waarover is nagedacht. Dat wordt een titanenklus.
Sheila Sitalsing is podcastpresentator en columnist voor de Volkskrant. Columnisten hebben de vrijheid hun mening te geven en hoeven zich niet te houden aan de journalistieke regels voor objectiviteit. Lees hier onze richtlijnen.
Source: Volkskrant