En daar sneuvelde weer een Europese natuurregel onder druk van het boerenprotest. Grote boeren zouden verplicht worden 4 procent van hun grond braak te laten liggen, zodat de natuur zich zou kunnen herstellen. ‘Voor veel roofvogels is dat hard nodig’, zegt Jeroen Candel, universitair hoofddocent voedsel en landbouwbeleid aan Wageningen Universiteit.
Maar deze week stelde de Europese Commissie de verplichte braaklegging opnieuw uit, nadat boeren in heel Europa wegen hadden geblokkeerd met hun tractoren. De vergroening van de Europese landbouw lijkt alweer voorbij voordat zij goed en wel op gang gekomen is. In 2020 presenteerde de Commissie haar ‘farm-to-fork’-strategie voor een duurzaam voedselsysteem, als onderdeel van de Europese Green Deal. Door de oppositie van de landbouwlobby blijkt het echter moeilijk deze strategie in wetten om te zetten. De halvering van het gebruik van pesticiden in 2030, met bindende doelstellingen, is op de lange baan geschoven. De natuurherstelwet haalde het wel, maar in verwaterde vorm.
Over de auteur
Peter Giesen schrijft voor de Volkskrant over de Europese Unie en internationale samenwerking. Eerder was hij correspondent in Frankrijk. Hij is auteur van meerdere boeken.
Op stapel staan nog een dierenwelzijnswet en een overkoepelende wet voor een duurzaam voedselsysteem. De kans dat deze wetten ongeschonden de eindstreep halen is klein. Bij de verkiezingen voor het Europees Parlement wordt een overwinning voor radicaal-rechts verwacht. Samen met de christendemocraten kunnen zij een dam opwerpen tegen klimaat- en natuurbeleid dat in hun ogen de belangen van de boeren treft.
Donderdag verzamelden boze boeren zich in Brussel, waar de Europese regeringsleiders bijeen waren. Ze stichtten brandjes op de Place du Luxembourg, voor het Europees Parlement, en trokken een standbeeld van de 19de-eeuwse industrieel John Cockerill van zijn sokkel. Voor de boeren is de EU een kop van Jut geworden. ‘Brussel’ zadelt ze op met dure en bureaucratische milieu-eisen, zeggen ze, terwijl ze al moeite genoeg hebben om het hoofd boven water te houden.
Toch wordt geen enkele beroepsgroep in Europa zo gesubsidieerd als de boeren. De landbouwbegroting beslaat een derde van het EU-budget, bijna 390 miljard euro in de periode 2021-2027. Ruim 70 procent daarvan wordt als directe inkomenssteun uitgekeerd. Gemiddeld bestaat 22 procent van het boereninkomen uit Europese subsidies.
Waarom keren de boeren zich tegen de EU, die voor velen zo’n belangrijke broodheer is? Veel boeren voelen zich klemgezet tussen de markt, die om grootschalige productie tegen lage prijzen vraagt, en de politiek die maatregelen wil nemen ter bescherming van de fragiele planeet, zegt universitair hoofddocent Candel.
De inkomens van boeren verschillen sterk per land en sector, maar veel boeren hebben hoge schulden en een inkomen dat onder het gemiddelde ligt, benadrukt Candel. De afgelopen decennia verdween meer dan een derde van de boerenbedrijven in de EU.
Ook de landbouw voelde de gevolgen van de oorlog in Oekraïne: brandstof en kunstmest werden duurder en de EU liet goedkope Oekraïense import toe. Deze week beloofde de Europese Commissie overigens quota voor Oekraïense producten in te stellen, nadat eerder graanboeren in Oost-Europa al waren gecompenseerd.
Boeren hebben weinig macht ten opzichte van de supermarkten, de tussenhandel en de voedselverwerkende industrie. De landbouwmarkt is de afgelopen decennia geliberaliseerd, waardoor boeren steeds minder beschermd worden tegen niet-Europese concurrentie. Candel: ‘Ze hebben het gevoel dat ze alles moeten doen om voor een zo laag mogelijke prijs te produceren. Vervolgens komt daar de milieu-agenda bovenop. Dat is vaak de druppel.’
Hoewel veel groene maatregelen zijn tegengehouden of verwaterd, moeten boeren meer dan vroeger aan milieuregels voldoen om hun subsidie te behouden. In dit krachtenveld hebben veel boeren het gevoel dat zij hun autonomie verliezen, tussen de hamer van de EU en de lidstaten, en het aambeeld van de markt. ‘De staat is hard en de markt is hard, en jij zit daar precies tussenin’, zei de Belgische boer Bram Van Hecke in de Financial Times.
De boeren hebben het politieke tij mee. De christendemocraten voelen de hete adem van radicaal-rechts. Partijen als het Rassemblement National en de AfD hebben van de boer een nieuwe volksheld gemaakt, de ‘echte’, eerlijke Fransman of Duitser, die verbonden is met zijn grond en wordt tegengewerkt door de elites in de steden, het sinistere Brussel en de globalisering, in de vorm van goedkope import.
Centrum-rechts is bang de stem van het platteland te verliezen. Daarom hekelde zelfs de pro-Europese Franse president Emmanuel Macron deze week de regeldrift van Brussel, ook al is Frankrijk zelf met het Europese landbouwbeleid akkoord gegaan.
Afgelopen week bleek het boerenprotest wederom effectief. Frankrijk deed verregaande concessies aan de boeren. In Brussel verklaarden de Europese leiders dat zij verder zullen praten over de landbouw. ‘De boeren kunnen op Europese steun rekenen’, zei de christendemocratische voorzitter van de Europese Commissie, Ursula von der Leyen.
‘De politiek kiest steeds weer voor de kortetermijnoplossing’, zegt Jeroen Candel van de Wageningen Universiteit. Daardoor draagt de landbouw onvoldoende bij aan de klimaatdoelen en het herstel van biodiversiteit, waaraan de EU zich heeft verplicht. Candel: ‘Europa ligt niet op koers om die doelen te halen. En hoe langer je dat uitstelt, hoe drastischer de maatregelen die je uiteindelijk moet nemen.’
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden