De betrokkenheid van een pro-Israël-organisatie bij een reeks colleges over de Holocaust leidde tot bezwaren en uitstel. Na een mediastorm werd dat uitstel twee dagen later teruggedraaid. Een reconstructie.
Hij moest het uit De Telegraaf vernemen. Daar las Rogier maandagmiddag dat er nieuws was over de lezingenreeks over de Holocaust en antisemitisme aan de Hogeschool Utrecht (HU), een kwestie die dat weekend in de media was ontploft.
Rogier – niet zijn echte naam – is een mensenrechtenactivist. Hij is lid van New Neighbours, een community van Utrechters en nieuwkomers. Soms is hij betrokken bij sit-ins tegen de oorlog tussen Israël en Hamas. En hij klimt in de pen als hij onrecht ziet. Zo had hij een paar weken geleden bezwaar gemaakt tegen de betrokkenheid van het Centrum Informatie en Documentatie Israël (Cidi) bij de lezingenreeks. Hij stuurde een mail naar de Hogeschool Utrecht, werd met andere critici uitgenodigd voor een gesprek, en kreeg gelijk. De HU zou de lezingen uitstellen en op zoek gaan naar een andere invulling.
Op vrijdagmiddag was hij na het gesprek opgelucht het hogeschoolgebouw uitgelopen, om zich zondagochtend rot te schrikken van de mediastorm waarin hij terecht was gekomen. Krantensites publiceerden over het schrappen van de collegereeks, op sociale media werden bezwaarmakers als Rogier voor ‘antisemitisch tuig’ uitgemaakt.
De politiek mengde zich in de kwestie. ‘Zes miljoen levens bruut kapotgemaakt vanwege pure Jodenhaat’, schreef demissionair minister van Justitie Dilan Yesilgöz op X. ‘Wie dat wil nuanceren, heeft zelf een geschiedenisles nodig. Wat een gotspe.’ Waar is ‘het moreel kompas van de Hogeschool Utrecht gebleven’, vroeg Pieter Omtzigt zich af. De BBB vroeg een debat over antisemitisme aan.
In de berichtgeving en reacties klonk de suggestie door dat Holocaustonderwijs an sich controversieel was verklaard. Maar daar ging het Rogier en de andere bezwaarmakers helemaal niet om, benadrukken ze. Er móét juist aandacht zijn voor de Holocaust en antisemitisme. New Neighbours stond zaterdag ook stil bij de bevrijding van Auschwitz. ‘Alleen het Cidi als hoofdorganisator van deze collegereeks is een no-go’, zegt Rogier. ‘Het Cidi is een activistische pro-Israël-organisatie.’
En toen moest hij maandagmiddag dus op de site van De Telegraaf lezen dat de colleges tóch zouden doorgaan, onveranderd. Rogier was verbijsterd. Hoe was dit te rijmen met de belofte en het goede gesprek van een paar dagen eerder? ‘Wij worden een beetje duizelig van alle draaibewegingen van de HU’, appte Rogier aan de Volkskrant.
Het idee voor de lezingenreeks was in het voorjaar van 2023 ontstaan, kort nadat uit verschillende onderzoeken was gebleken dat jongeren steeds minder weten over de Tweede Wereldoorlog en de Jodenvervolging.
‘Ik stelde toen voor een lezingenreeks te ontwikkelen’, zegt Holocaust-historicus en schrijver Aline Pennewaard. Zij werkt onder meer bij het Cidi, een pro-Israëlische organisatie die ook educatie over antisemitisme verzorgt. Ze mengt zich ook geregeld in het publieke debat over Israël en antisemitisme.
Pennewaard benaderde de Hogeschool Utrecht en legde het programma voor. Daarop stonden sprekers uit haar netwerk, onderzoekers van gerenommeerde instituten als het Niod, die onder meer kwamen praten over de Jodenvervolging in Nederland en de concentratiekampen van de nazi’s. Er zou ook een Holocaustoverlevende komen. De hogeschool ging akkoord.
Inhoudelijk kregen de gastdocenten de volledige vrijheid, zegt Pennewaard. De sprekers beamen dit tegenover de Volkskrant. Na elke lezing zou een dialoogsessie plaatsvinden, waarmee het Cidi geen bemoeienis had.
Eind vorig jaar volgde op de interne website een aankondiging voor studenten, geschreven door de HU. Die begon met een verwijzing naar 7 oktober, de dag dat terroristen van Hamas Israël binnenvielen en meer dan duizend Israelische burgers vermoordden. Ook zorgen over toenemend antisemitisme kwamen aan bod. ‘Het is daarom dat de Hogeschool Utrecht extra aandacht gaat besteden aan zowel de Holocaust, het verschijnsel antisemitisme maar ook het politieke conflict tussen Israëliërs en Palestijnen.’
Half januari ontstond er weerstand. De samenwerking met het Cidi was ‘totaal onverantwoord en zeer bedenkelijk’, schreef Rogier namens New Neighbours op Instagram. ‘Het Cidi vreet zich zo in bij het onderwijs.’
Er waren meer mensen met kritiek. Twee docenten van de Hogeschool Utrecht, bijvoorbeeld. Een student van de HU. En een docent-onderzoeker van Palestijnse afkomst, werkzaam bij een andere hogeschool. Ze willen niet met hun naam in de krant, omdat ze bang zijn voor online haatcampagnes. Onafhankelijk van elkaar maakten ze hun zorgen kenbaar bij de hogeschool.
‘We onderschrijven het belang van lezingen over de Holocaust en antisemitisme’, zegt de docent-onderzoeker. ‘Maar in de aankondiging voor deze lezingen werd nadrukkelijk een verband gelegd met 7 oktober en het Israëlisch-Palestijns conflict. Je laat Shell toch ook geen lezingen geven over klimaatverandering?’
‘Ik ben zelf Joods, ook mijn familieleden zijn vermoord, natuurlijk vind ik onderwijs over de shoah en antisemitisme belangrijk’, zegt een van de HU-docenten. ‘Voor een debat kun je een spreker van het Cidi uitnodigen. Maar dit is een feitelijke lezingenreeks.’
‘Vrijdag deed het Internationaal Gerechtshof in Den Haag een tussentijdse uitspraak in de genocidezaak tegen Israël’, zegt een andere HU-docent. ‘De Cidi-directeur stond daar vooraan om te demonstreren voor Israël. In het onderwijs moet je je niet met zo’n partij associëren.’
Ook wijzen de bezwaarmakers erop dat een van de sprekers – de jonge historicus Hans Wallage, die de lezing ‘Antisemitisme van nul tot nu’ zal geven – zelf bij het Cidi werkt, zonder dat dit op de aankondiging van de lezingenreeks vermeld staat. Het gaat dus niet alleen om onafhankelijke deskundigen, zeggen ze.
De bezwaarmakers werden uitgenodigd voor een gesprek op vrijdagmiddag. Een aanwezige heeft voor eigen gebruik een geluidsopname van die bijeenkomst gemaakt. Toen de HU afgelopen weekend draaide, besloot diegene de opname met de Volkskrant te delen.
Directeur Theo Douma van het Instituut Archimedes, dat op de HU de lerarenopleidingen verzorgt, vertelde dat het college van bestuur een dag eerder had besloten dat ze het ‘op deze manier niet moeten doen’. De hogeschool ging de lezingen uitstellen en met de bezwaarmakers in gesprek over hoe nu verder. ‘Daar nemen we ook even de tijd voor’, zei Douma, die niet met de Volkskrant in gesprek wil. ‘We nemen een time-out, een forse time-out.’
Diezelfde middag publiceerde de hogeschool een persverklaring over het uitstel van de lezingenserie. De HU had meer tijd nodig om een ‘diverse en gebalanceerde dialoog te organiseren’. Daarin zouden ‘verschillende perspectieven, achtergronden en overtuigingen de ruimte en het podium krijgen’.
New Neighbours schreef na afloop op Instagram: ‘College van Bestuur @hogeschoolutrecht cancelt collegereeks CIDI na kritiek op samenwerking. Je uitspreken werkt.’
‘Gefeliciteerd!!! Respect voor jullie’, schreef een volger onder het bericht.
‘Met wat’, vroeg een ander, ‘met het feit dat de aandacht voor de vernietiging van 6 miljoen mensen geboycot wordt?’
‘Ik had wel gezeik verwacht,’ zegt Aline Pennewaard van het Cidi, ‘maar dat activisten bij een collegereeks over de Holocaust zo ver zouden gaan, verraste me. Ergens in mijn hoofd was dat een heilige drempel die je niet over ging.’
Op haar persoonlijke Facebookpagina schreef ze een fel bericht over de mededeling dat de HU ‘nieuwe maatschappelijke perspectieven’ wilde meenemen in de lezingenreeks. ‘Vrij vertaald betekent dat natuurlijk dat we het bij een collegereeks over de Holocaust nu ook over Gaza en de Paletijnen moeten gaan hebben.’ Achter die zin plaatste ze drie kotsende emoticons, waarna ze haar volgers opriep het college van bestuur van de hogeschool te mailen. ‘Sta niet toe dat Holocaustonderwijs de nek om wordt gedraaid door activistisch antisemitisch tuig en bestuurders met slappe knieën.’
Ze staat nog steeds achter dat bericht, zegt Pennewaard. ‘Was het handig? Nee. Maar als je tornt aan een collegereeks over de Holocaust omdat jouw bezwaren tegen het Cidi zwaarder wegen, dan zit daar wel een antisemitisch luchtje aan.’
Ronny Naftaniel, voormalig directeur van het Cidi, verspreidde het bericht van Pennewaard even na middernacht op X. ‘‘Palestine free’ roepen mag op de hogeschool wel, schreef hij, ‘maar kennis vergaren over de grootste genocide in Europa kennelijk niet. Wat een lafheid.’
Zondagochtend publiceerde De Telegraaf over de kwestie, waarbij de krant veel nadruk legde op de ongelukkige timing: dat weekend was ook de Internationale Herdenkingsdag voor de Holocaust.
‘Hier is geen sprake meer van een disfunctionerend moreel kompas’, zei voorzitter Chanan Hertzberger van het Centraal Joods Overleg tegen de krant, ‘hier is sprake van een kwaadwillig gemoed.’
Zondagochtend benadrukte de hogeschool in een nieuwe persverklaring dat de lezingen gewoon zouden doorgaan, alleen op een ander moment. ‘Wij hechten veel belang aan goed onderwijs over de verschrikkingen van de Holocaust en blijven dat ook doen’, liet collegevoorzitter Wilma Scholte op Reimer in een persverklaring optekenen. ‘Deze verschrikkingen kunnen op geen enkele manier verbonden worden aan de huidige spanningen over de oorlog in het Midden-Oosten, dat staat voor ons voorop.’
Dat de hogeschool zelf in de aankondiging van de lezingenreeks het verband met de recente aanval van Hamas op Israël legde, liet ze onvermeld.
Er kwam ook een argument bij: uitstel was noodzakelijk ‘omdat de veiligheid van sprekers, studenten, docenten en bezoekers niet gewaarborgd kan worden’. Eerder was dit niet genoemd, en ook de politie ontving geen signalen. Tegenover de Volkskrant stelt de hogeschool signalen te hebben ontvangen dat de veiligheid van de eerste dialoogsessie niet gewaarborgd kon worden. ‘Meerdere mensen van de hogeschool hebben dreigende berichten ontvangen via e-mail en sociale media’, zegt een woordvoerder. ‘Zij hebben dit ook als dreigend ervaren.’ Noch Aline Pennewaard, noch spreker Hans Wallage zegt iets over dergelijke signalen te weten.
De hogeschool sprak in de tweede verklaring niet meer over de tegenwerpingen van de bezwaarmakers. Ook over ‘een diverse en gebalanceerde dialoog’ werd met geen woord meer gerept.
De storm ging niet liggen. ‘Achter het masker van wokisme gaat antisemitisme schuil’, schreef De Telegraaf maandagochtend in een hoofdredactioneel commentaar. ‘Antisemitisme dreigt, 79 jaar na de bevrijding van Auschwitz, het nieuwe normaal te worden’, concludeerde Afshin Ellian in een column in dezelfde krant.
Aan de HU volgde maandag spoedoverleg. Collegevoorzitter Wilma Scholte op Reimer ontving directeur Naomi Mestrum en Aline Pennewaard van het Cidi. Ook Channan Hertzberger van het CJO schoof aan. De bezwaarmakers waren niet uitgenodigd. Het gesprek was ‘constructief’, zeggen Pennewaard en de woordvoerder van de HU.
Na afloop belde Mestrum vanuit de auto naar journalisten die vragen hadden gesteld. Ze vertelde dat de lezingenreeks toch zou doorgaan. Alleen de eerste lezing werd verplaatst. ‘Goed nieuws’, zei ze tegen de Volkskrant. De hogeschool publiceerde die avond een kort bericht op de website, waarin het college van bestuur benadrukte ‘dat het belangrijkste is dat over de Holocaust gedoceerd kan blijven worden’. De veiligheid zou in overleg met politie en gemeente worden gegarandeerd.
Aline Pennewaard van het Cidi zegt dat de HU onmiskenbaar fouten heeft gemaakt in de communicatie. ‘Ik denk dat ze overdonderd waren door wat er op ze afkwam. Een kat in het nauw maakt rare sprongen.’ Zelf is ze wel gewend aan de kritiek die haar organisatie losmaakt, zegt ze. ‘Deze mensen zouden ook bezwaar maken als ik een lezing over sinaasappels geef.’
Rogier en de andere bezwaarmakers die met Theo Douma spraken, hebben sinds vrijdag niets meer van de hogeschool gehoord. Ze voelen zich gepiepeld, zeggen ze, en hebben zorgen over hun eigen veiligheid. ‘Een Joodse vrouw uit onze community werd door een anonieme beller uitgescholden voor pro-Palestijnse hoer’, zegt Rogier.
Ook verbazen de bezwaarmakers zich over de karikaturale vormen die de discussie aannam. Zo citeerde De Telegraaf een reactie van een anoniem account met drie volgers op Instagram: ‘Ik zag dat er een Holocaustoverlevende komt spreken. Bizar.’ De krant beweerde daarbij dat het om ‘een sympathisant’ van de bezwaarmakers ging, en legde de uitspraak aan een Holocaustoverlevende voor. De Joodse HU-docent kan er nog altijd niet over uit. ‘Het leed dat de krant daarmee veroorzaakt bij die man. Ik zou me kapot schamen.’
Source: Volkskrant