Literaire metaforen voor geslachtsdelen – ze zijn doeltreffend verdeeld. Bloemenbeeldspraak voor de vrouwen (roos, bloemblaadjes), bondige krachttermen voor de man (Lul. Pik. Keiharde paal.) Eén van de vele slimme vondsten in de geweldige comedyspecial Get on Your Knees van Jacqueline Novak is dat ze die slordige semantiek zorgvuldig ontleedt en haarfijn de onzin ervan blootlegt.
Haar Netflixshow laat zich nog het best omschrijven als een soort hyperactieve TedTalk over pijpen. Novak beent driftig over het toneel, doelbewust, omdat ze voor de mannelijke seksualiserende blik een vage vlek wil blijven. Dat is geestig, pijnlijk én toepasselijk, want Get on Your Knees is óók het verslag van de seksuele ontplooiing van een jonge vrouw. Die hachelijke hordenloop vol misogyne obstakels wordt door Novak met zelfverzekerde flair zogenaamd razend succesvol afgelegd.
Over de auteur
Herien Wensink is chef kunst van de Volkskrant en theaterrecensent. Ze schrijft over toneel, film, series en popcultuur in bredere zin.
Get on Your Knees was in 2018 een hit op het Edinburgh Fringe Festival en vierde daarna successen in theaters Off-Broadway. Het woord ‘comedy’ dekt niet geheel de lading: dit is deels stand-up, deels theatermonoloog, deels spoken word-voordracht, en vaker verbluffend dan ronduit hilarisch, al valt er ook veel te lachen – een lach die steeds grenst aan verbijstering en ontzag. Dankzij de Netflix-special, geregisseerd door Natasha Lyonne (Russian Doll), kan nu de hele wereld zich vergapen aan de trefzekere wijze waarop Novak via de taal de seksuele machtsverhoudingen opnieuw uitvindt.
Want ho, keiharde palen en tere roosknopjes? Het duurt niet lang voor ze die misleidende metaforen behendig herverdeelt. Is niet juist de penis een bloem, die bloeit en weer verwelkt? Worden vrouwen niet van jongs af aan gewaarschuwd voor de ‘extreme gevoeligheid’ van dit kwetsbare lichaamsdeel? ‘Ik vind de penis een vrouwelijk icoon, als ik zo vrij mag zijn’, smaalt Novak. De pik van haar vriend noemt ze ‘Susan’. Nee, ze wil niet lullig doen; dit gaat louter om taalkundige rechtvaardigheid.
Van een uitgekauwd onderwerp maakt Novak zo een verbluffende literaire krachttoer, vol referenties aan T.S. Eliot, Arthur Miller, Vladimir Nabokov en Victor Hugo. Die combinatie van hoog en laag, van intellectueel en banaal, werkt verrassend goed. Ook haar présence helpt: vrolijk zelfgenoegzaam viert Novak haar eigen, ongeëvenaarde intellect, terwijl ze praat over eikels en ballen. Met groot retorisch leedvermaak stort ze zich op termen als ‘erectie’ (‘Klinkt wat te bouwkundig voor wat er aan de hand is’) en ‘penetratie’: ‘Als je een handschoen aantrekt, zeg je ook niet dat je die hebt gepenetreerd.’
Al die stoere taal is natúúrlijk bedoeld om de penis te paaien. Maar dat vestigt volgens Novak alleen maar meer aandacht op zijn (haar?) fragiele aard.
Centraal in Get on Your Knees staat die kwetsbaarheid en het gevaar dat zij daar als vrouw zogenaamd voor vormt. Met haar tanden. En hier begint het pijnlijk te worden. Want in haar geestige, academische ontleding van de pijpbeurt, legt Novak terloops ook de ongelijkheid bloot tussen de mannelijke en vrouwelijke beginnende seksbeleving. Bijvoorbeeld dat 11-jarige meisjes al tips lezen ‘om je man te plezieren’, die vooral neerkomen op: voorkom dat je zijn gevoelige penis pijn doet.
Die tips leren je vooral dat alles wat misgaat jóúw schuld is. En ben jij de oorzaak van een erectie? Dan moet je er ook iets aan doen, anders is het zielig. Novak brengt zulke seksistische nonsens opgewekt ter sprake om ze daarna soepel af te serveren. Keer op keer gebruikt ze haar semantische superkracht voor een geniale omkering. Maar onder de zelfverzekerde schwung sluimert wel degelijk een pijnlijke realiteit.
Zo laat ze zien hoe snel seksuele taal dreigend en gevaarlijk wordt. ‘Stik erin, trut. Stik in mijn dikke lul.’ Ze is altijd bang geweest om te stikken, riposteert Novak vilein, maar nóóit om te stikken in een pik. ‘Die zitten vast’. Kindersnoepjes: veel gevaarlijker. En weer kaapt ze zo het frame, simpelweg door stoere taal klein te maken. Virtuoos infantiliseert ze dit soort idiote misogyne bluf.
Toch is Get on Your Knees geen expliciet statement of pamflet, eerder een opzwepende feministische vreugdedans, die uiteindelijk over veel meer gaat dan de scheve man-vrouwverhouding. Gaandeweg wordt het ook een slimme metaverhandeling over fictie en beeldvorming. Over hoe verhalen onze levens kunnen optillen, maar ons soms ook klemzetten.
Boven alles is Get on Your Knees een onvervalste ode aan de taal. Want taal doet ertoe: wie de de beeldspraken bedenkt kan dingen mooier of nietiger maken. Met teksten en verhalen, spreekwoorden en grappen, geven we onze wereld vorm. Er schuilt dus veel macht in de taal, laat ze zien, en wie haar beheerst, overheerst. Jacqueline Novak beheerst haar meesterlijk.
Comedyspecial
Van en door Jacqueline Novak. Regie Natasha Lyonne
★★★★★
94 min, te zien op Netflix
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden