‘Op z’n zachtst gezegd verbluffend’, noemt de Amerikaanse paleontoloog Bob Gastaldo de boom die zijn groep vrijdag beschrijft in vakblad Current Biology. De boom had waarschijnlijk geen houten stam, maar wel een ongeveer lantaarnpaaldikke stengel, ingepakt in honderden enorme bladeren, met daarbovenop een soort plumeau van zo’n vijf meter breed. ‘Alsof hij is ontsproten aan de fantasie van kinderboekenschrijver Dr. Seuss’, schrijft het team in een toelichting.
Echt groot waren de oerbomen niet, met een hoogte van een meter of 3. Dat kan erop duiden dat het leven destijds al volop bezig was de ‘middenhoogte’ te verkennen, tussen lage begroeiing op de grond en de boomtoppen hogerop, denkt Gastaldo. De boom bewijst bovendien dat de evolutie al honderden miljoenen vóór de eerste palmboom experimenteerde met het concept van een brede dot bladeren boven op een dunne stam.
Over de auteur
Maarten Keulemans is wetenschapsredacteur bij de Volkskrant, met als specialismen microleven, klimaat, archeologie en gentech. Voor zijn coronaverslaggeving werd hij uitgeroepen tot journalist van het jaar.
De soort begon zeven jaar geleden fossiel voor fossiel aan het licht te komen in een steengroeve in de Canadese provincie New Brunswick. Zeker vijf exemplaren zijn er inmiddels gevonden. Daaronder een zeer bijzonder fossiel met diepte erin, waarbij te zien is hoe de bladeren spiraalvormig rond de stam zaten gewikkeld en hogerop aftakten.
De stam doet houtexpert Frederic Lens (Naturalis, Universiteit Leiden) een beetje denken aan de ‘schijnstam’ van de bananenboom, zegt hij desgevraagd. ‘Misschien zorgden deze bladeren wel voor extra stevigheid, omdat de stam vermoedelijk niet erg verhout was. Het is echt een heel raar fossiel.’ De boom zelf doet de bioloog wel wat denken aan de parasolbomen die soms opkomen na een bosbrand of andere ramp. ‘Al wil dat niet zeggen dat hier ook zoiets is gebeurd.’
De boom, naar zijn vindplaats Sanfordiacaulis genaamd, stamt uit het Carboon (359-299 miljoen jaar geleden), een tijdvak waarin bossen steeds meer gebieden koloniseerden. Dinosauriërs, zoogdieren of andere bekende oerdieren bestonden nog niet: er kropen vooral amfibieën rond, en reuzenlibelles vlogen door de zuurstofrijke lucht.
De ongewone boom doet Lens denken aan de prille evolutie van de bloemplanten, 125 miljoen later. ‘Daarvan weten we inmiddels dat allerlei evolutionaire lijnen ontstonden, waarvan de meeste zijn uitgestorven. Ook hier lijkt de evolutie van alles te hebben uitgeprobeerd. Leuk en spannend dat er in deze oerbossen lang voor de bloemplanten al zoveel variatie voorkwam. Al denk ik dat we qua gekkigheid nog maar het topje van de ijsberg hebben gezien.’
Succesvol bleek de wc-borstelvorm van de Sanfordiacaulis overigens niet. Uit latere tijdperken is er niet één exemplaar meer van hem bekend. Dat duidt erop dat de boom waarschijnlijk snel is uitgestorven, denkt Gastaldo.
Om u deze content te kunnen laten zien, hebben wij uw toestemming nodig om cookies te plaatsen. Open uw cookie-instellingen om te kiezen welke cookies u wilt accepteren. Voor een optimale gebruikservaring van onze site selecteert u "Accepteer alles". U kunt ook alleen de sociale content aanzetten: vink hiervoor "Cookies accepteren van sociale media" aan.
U bent niet ingelogd
Antwoord op al uw vragen
Updates, wijzigingen en klachten
Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2024 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden